Cənubi Qafqazın əsas iqtisadi güc mərkəzi sayılan Azərbaycan Ermənistanla savaşın davamı üçün bütün resurslara sahibdir. Amma düşmən ölkə haqqında eyni fikirləri demək olmaz. Ordusunun Azərbaycana müqavimət imkanları tükənən Ermənistanın iqtisadiyyatı da sürətlə çökür. Həm bu, həm də yaşanan məğlubiyyət səbəbindən baş nazir Nikol Paşinyan bütün günü ən müxtəlif ölkələrin rəhbərlərinə zəng vuraraq hərbi əməliyyatları dayandırmaq üçün Azərbaycana təsir və təzyiq göstərmələrilə bağlı onlara yalvarır.
Yaranmış vəziyyətdə Ermənistanın iqtisadi çöküşünün sürətlənməsi isə Paşinyan üçün əlavə problemlərə yol açır. Burada xatırladaq ki, rəsmi məlumatlara görə, Azərbaycan iqtisadiyyatı Ermənistan iqtisadiyyatından üçqat, müdafiə büdcələri baxımdan isə dördqat üstündür. Belə ki, Azərbaycanın müdafiə büdcəsi 2,3 milyard dollar, Ermənistanınkı isə 634 milyon dollardır. Bundan başqa, Ermənistan iqtisadiyyatı xarici borc asılılığındadır. Dövlət Borclarını İdarəetmə Şəbəkəsi adlı nüfuzlu beynəlxalq təşkilat qeyd edir ki, bu ölkənin iqtisadi inkişafı xaricdən cəlb edilən vəsaitlərdən get-gedə daha çox asılı vəziyyətə düşür. Ermənistan Maliyyə Nazirliyinin məlumatlarına görə isə, cari ilin birinci yarısında dövlət borcu 7,7 milyard dollar, o cümlədən xarici borc 6 milyard dollardır ki, bu da ÜDM-nin 42 faizi, yəni maliyyə təhlükəsizliyi həddini xeyli aşan göstərici deməkdir. Ermənistan əsas gəlir mənbələrindən olan mədən hasilatı məhsullarının ixracatından ildə 1 milyard dollaradək gəlir əldə edir. Lakin əsasən Azərbaycanla sərhədboyu bölgələrdə, yaxud işğal etdikləri ərazilərdə yerləşən həmin filiz emalı müəssisələri hazırkı vəziyyətə görə fəaliyyətini dayandırıb ki, nəticədə Ermənistan mühüm gəlir mənbəyindən məhrum olub. Azərbaycanda isə tamam fərqli durumdur. Qarabağdakı gərgin vəziyyətə baxmayaraq, Azərbaycan iqtisadiyyatı hazırda koronavirus pandemiyası səbəbindən qeyri-neft sektorunun faktiki olaraq fəaliyyət göstərmədiyi aprel ayına nisbətən daha aktiv inkişaf edir. Neft Tədqiqatları üzrə Mərkəzin rəhbəri İlham Şaban isə qeyd edir ki, hazırda istehsalın əsas hissəsi Azərbaycan Ordusunun ehtiyaclarının təmin olunmasına yönəldilib: "Ölkədaxili istehsal həcmində artım var və Dağlıq Qarabağdakı döyüş əməliyyatlarının ümumi daxili məhsula mənfi təsiri qeydə alınmayıb. Ermənistan isə hərbi kampaniya üçün kredit götürmək məcburiyyətində qalacaq". Amma indiki halda belə krediti almaq çətindir. Birinci və İkinci Dünya müharibələri zamanı da mülki qurumların hərbi sifarişlər aldığını xatırladan İlham Şaban “sputnik” portalına açıqlamasında qeyd edir: "Dağlıq Qarabağda əks-hücum əməliyyatları davam edərsə, o zaman Azərbaycan ordusunun ehtiyacları üçün sifarişlərin yarıdan çoxu ölkə daxilində yerinə yetiriləcək”.
Ekspert onu da qeyd edir ki, hazırda Azərbaycan dünya bazarına gündə 650-700 min barrel maye karbohidrogen çıxarır ki, bu da Liviyadan üç dəfə çoxdur. İndilikdə savaşın davamı Ermənistanın daha sürətlə çöküşü deməkdir. Son məlumatlara görə, hərbi əməliyyatlar zamanı minlərlə canlı itki verən erməni ordusunda yaralıların sayı da kifayət qədərdir. Ermənistan mediası Xankəndidə hospitalların dolduğunu, yaralıların çoxunun Ermənistanın müxtəlif bölgələrinə aparıldığını yazır. Ermənistan Səhiyyə Nazirliyi xəstəxanalarda yer olmadığı üçün əlavə xəstə qəbulunu məhdudlaşdırıb. Həkim və tibbi işçilərinin çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün könüllülər toplanır. Həmçinin, qan ehtiyatı toplamaq üçün könüllü donor axtarışına çıxıb. Bütün çağırışlara baxmayaraq, qan çatışmazlığı yaşanır. Ermənistan ordusunun ərzaq təminatında da ciddi problemlər yaranıb. Hətta bütün ərzaq məhsullarının ordu üçün toplanmasına baxmayaraq, ehtiyacı tam ödəmək mümkün olmayıb. Hazırda həm ordu, həm də əhali ərzaq qıtlığı ilə üzləşib. “Newsarmenia” saytı yazır ki, siqaret və qəhvə belə tapılmır. İşğal olunmuş ərazilərdə Ermənistan tərəfindən yaradılan separatçı “DQR” rejiminin “kənd təsərrüfatı nazirliyinin” çağırışı da real vəziyyəti təsvir edir. Çağırışda əhaliyə “müharibə şəraitini nəzərə almaq” və ərzaq qıtlığını anlayışla qarşılamaq tövsiyə olunur. Son məlumatlara görə, Ermənistandan Qarabağa göndərilən ərzaq və digər ləvazimatlar da dayandırılıb. Hərbi əməliyyatların başlanmasından az vaxt keçir və işğalçı ölkə artıq tükənməkdədir. Nüfuzlu beynəlxalq hərbi-strateji araşdırma mərkəzləri də Ermənistanın mövcud resursları ilə Azərbaycana qarşı müharibəni uzun müddət davam etdirmək imkanının olmadığını təsdiqləyir. Mövcud vəziyyət göstərir ki, hərbi əməliyyatlar davam edəcəyi təqdirdə işğalçı ölkənin qısa müddətdə təslim olmaqdan başqa çarəsi qalmayacaq. Əks halda Ermənistanın tam çöküşü qaçılmaz sayılır. İndilikdə hadisələr elə buna doğru gedir. Başqa sözlə, düşmənin məğlubiyyəti qaçılmazdır.
Ramil QULİYEV
