Könül Vaqifqızı: "Onların əksəriyyəti uşaq psixikasını zədələyir"
Aydın Xan Əbilov: "Bu məsələ nə televiziyalar, nə də kinoteatrlar tərəfindən nəzərə alınır"
Uşaqların dünyagörüşünün formalaşmasında, onların yeni informasiyalar almasında cizgi filmlərinin rolu danılmazdır. Amma hansı mövzuda, hansı ruhda və janrda olan cizgi filmləri?
Bu gün bütün dünyada istehsal olunan cizgi filmlərinin böyük hissəsi uşaq yaddaşını yaralamağa yönəldilib. Yəni ideyası, məzmunu, təsvirləri birbaşa uşaqların beynində zədələr yaradır. Bu mənəvi zədələr sonradan uşaqların yaddaşında, xarakterində dərin iz buraxır. Valideyn nə qədər çalışır, uşaqları bu mövzulu cizgi filmlərindən yayındıra bilmir. Çünki televiziyalar, kinoteatrlar, internet şəbəkəsində belə "multiklər" çoxluq təşkil edir. Ümumiyyətlə, televiziyalar kütləvi yayım həyata keçirdiyi üçün, təqdim etdiyi cizgi filmlərinin məzmununa xüsusi önəm verməlidir. Təəssüflər olsun ki, bunu nəzərə almaq əvəzinə, aqressiya aşılayan cizgi filmlərinin yayımını davam etdirirlər. Yerli televiziyalarda da, ölkəmizdə yayımlanan xarici televiziyalarda da cizgi filmlərinin göstərilməsi baxımından eyni vəziyyət müşahidə edilir. Sanki uşaqları bilərəkdən psixoloji uçuruma itələyirlər.
Azərbaycan televiziyaları müxtəlif xarici kino kompaniyalarında istehsal edilən cizgi filmləri alır və azyaşlı tamaşaçılara təqdim edir. Əslində isə, hər mövzuda çəkilən cizgi filmi yayıma buraxılmamalıdır. Macəra janrında olan cizgi filmlərinin də əksər səhnələrində "öldürmək", "qan" "qisas alma" "zülmetmə" səhnələri yer alır. Əslində, televiziyalar xüsusi olaraq təlimatlandırılmalıdır ki, zorakılıq motivləri olan cizgi filmlər yayımlanmasın. Ya da elə saatda yayımlansın ki, həmin vaxt uşaqlar televiziya qarşısında olmasın. Əlbəttə, bu cizgi filmlərinin əksəriyyəti böyüklərin qavraya biləcəyi tərzdə çəkilib. Ümumiyyətlə, filmlərin və cizgi filmlərinin təqdim edilməsi sahəsində təsnifatlandırma mütləqdir. Təsnifatlandırma aparılsaydı, mövcud problem də olmazdı.
Bu gün kifayət qədər humanizm, bilik, müsbət enerji aşılayan cizgi filmi var və televiziyalar bu mövzularda olan "multik"ləri nümayiş etdirsəydi, daha məqsədəuyğun olardı.
Psixoloq Könül Vaqifqızı bizimlə söhbətində bildirdi ki, zorakılıq aşılayan cizgi filmlərinin uşaq psixikasına vurduğu zərərin mənfi nəticəsini gələcəkdə görəcəyik: "Kanallarımızın çoxunda zorakılıq aşılayan cizgi filmləri nümayiş olunur. Bu gün dünyada məşhur olan cizgi filmlərini göstərirlər ki, uşaqlar baxsın. Amma onların əksəriyyəti uşaq psixikasını zədələyir. Vaxtilə belə bir tendensiya vardı - uşaqları zorakılıqdan qorumaq. Amma bu gün o cizgi filmlərini təqdim etməklə uşaqlarımızı zorakılığa alışdırırıq. Uşaq anlamır, orada gördüyü hansısa bir səhnəni təkrar edə bilər. Yadınıza gələr, keçmiş sovet dövründə "Tarzan" filmi nə qədər xoşagəlməz hadisələr törənməsinə səbəb olmuşdu. Aqressivlik aşılayan cizgi filmləri də uşaqlara pis təsir edir. Bu birbaşa onların xarakterinə sirayət edir. Məncə, uşaqlar üçün nəzərdə tutulan hər bir vizual nümunə saf-çürük ediləndən sonra efirə verilməlidir. Elə cizgi filmi var ki, ona 10-12 yaşlı uşaq baxa bilər, 6 yaşlı uşağın ona baxması qadağan edilməlidir və s. Təsnifatlandırmaya önəm verilməlidir. Təsnifatlandırmanın olmaması fəsadlar yaradacaq".
Müsahibimiz hesab edir ki, valideynlər bu məsələdə diqqətli olmalıdır. Psixoloqun bildirdiyinə görə, uşaqlarımızın gələcəyini qorumaq üçün hər kəs əlindən gələni etməlidir.
Yeni Sənətçilər və Yazarlar Birliyinin rəhbəri, kulturoloq Aydın Xan Əbilovun sözlərinə görə də, televiziyalarda, kinoteatrlarda və internetdə təqdim edilən cizgi filmləri və oyunların əksəriyyəti uşaqların psixologiyasına ciddi ziyan vurur: "Cizgi filmlərinin də yaş kateqoriyaları var. Bu məsələ isə nə televiziyalar, nə də kinoteatrlar tərəfindən nəzərə alınır. Təsnifatlandırma vacibdir və təqdim edilən cizgi filmləri mütləq yaş kateqoriyalarına uyğun olmalıdır. Deyim ki, bu məsələ sovet dövründə də nəzərə alınmırdı. O illərdə də zorakılıq motivləri olan cizgi filmləri var idi və nümayiş olunurdu. İndi də bu vəziyyət davam edir. Bu halın mövcudluğu kütləvi olaraq uşaqlarda aqressiya formalaşdırır. Başqa dövlətləri deyə bilmərəm, Rusiya və Türkiyə televiziyalarında siqaret, içki, narkotik və digər məsələlərlə bağlı səhnələr uşaqların televiziya qarşısında olduğu saatlara təsadüf edirsə, onlar fərqli təqdim edilir. Siqaretin, içkinin üstünə qara ləkə salınır ki, uşaq onunla maraqlanmasın. Bizdə isə belə deyil. Bu məsələdə diqqətli olmalıyıq. Aqressiya aşılayan cizgi filmləri, kinolar, oyunlar təqdim edilməli deyil. Bir müddət əvvəl Yaponiyada göstərilən serial cizgi filmlərindən biri qadağan edildi. Səbəb isə bundan ibarət idi ki, bu cizgi filmi aqressivlik aşılayırdı. Bu cizgi filmlərini çəkənlər bunun vasitəsilə öz ideyalarını yeridirlər. Təəssüf ki, cizgi filmi adı altında bizə çox şey ötürürlər".
İradə SARIYEVA
