21 il əvvəl həyatda idi. Yaşayırdı, yaradırdı, ailəsinin, ocağının içində idi. Həyat yoldaşına, balalarına, tamaşaçılarına onun quru nəfəsi də bəs edirdi. Təki vaxtsız ölüm aparmayaydı onu... Azərbaycan səhnəsinin, kinosunun qeyri-adi gözəlliklərindən biri kimi qalıb xatirələrdə.
Ekrana hopan simasında küsəyən bir qızın şıltaqlığı da, əzəmətli qadının məğrurluğu da, ağbirçək anaların əzmi, müdrikliyi də ifadə olunub. Biz itirdiklərimizin çox vaxt fərqində olmuruq, ancaq zamanın sürət qatarı elə keçir ki, gözümüzü açanda o yerləri boş görürük. Səhnə üçün, sənət üçün yaşayanlar xoşbəxt adamlardır, çünki onlar bu müqəddəs iş üçün doğulub.
Azərbaycan Respublikasının xalq artisti Zemfira Əliyeva səhnə üçün doğulan xoşbəxt insanlardan olub. Bu, tamaşaçının düşüncəsidir. Ancaq görəsən o özünü səhnədə xoşbəxt sanırdımı? Bir ayağı teatrda, bir ayağı evində olardı Zemfira xanımın. Balalarının, həyat yoldaşının qayğısını çəkərdi. 21 il əvvələ qədər bu belə idi...
26 noyabr Azərbaycan Respublikasının xalq artisti, əvəzsiz teatr və kino aktrisası Zemfira Əliyevanın xatirə günüdür.
Əslində, o heç unudulmayıb ki, xatırlansın da. Hər dəfə "Böyük dayaq" filmi nümayiş olunanda Zemfira xanımın yaratdığı Pərişan obrazı bu gün də maraqla qarşılanır. Təbii oyun tərzi haqqında danışılır, söhbət açılır.
Qeyd edək ki, Zemfira xanım Əliyeva 25 dekabr 1941-ci ildə Gəncə şəhərində doğulub. Anası Firuzə Bədirbəyli Gəncə Dövlət Dram Teatrının aktrisası olub. Görünür, Zemfira xanımın ürəyində teatr sənətinə, səhnəyə anası Firuzə xanım maraq, sevgi yaradıb. Məlumatlara görə, Z.Əliyeva kiçik yaşlarından teatrın tamaşalarında uşaq rollarını oynayıb. Teatrşünaslar Z.Əliyevanın səhnədə yaratdığı obrazları xarakterizə edərkən qeyd edir ki, o, istedad, zəhmət və gərgin məşqlər sayəsində obrazların xarakterini açıb, onları tamaşaçılara sevdirib, qəbul etdirib. Teatrşünaslar qeyd edir ki, Z.Əliyevanın istedadı, ehtiraslı və emosional ifadə vasitələri erkən formalaşdığı üçün 17 yaşında ona Cəfər Cabbarlının "Solğun çiçəklər" melodramasında Sara rolu tapşırılıb. Məlumatlara görə, gənc aktrisa gözlənildiyindən daha çox uğur qazanıb. Bundan sonra aktrisa teatra götürülüb və qısa müddətdə Səməd Vurğunun "Vaqif" (Gülnar), Viktor Rozovun "Sabahın xeyir" (Liza), Evripidin "Medeya" (Medeya), Əfqan Əsgərovun "Qız atası" (Məryəm) əsərlərinin tamaşalarında mürəkkəb rollar oynayıb, "Böyük dayaq" filmində Pərişan obrazına çəkilib.
Zemfira Məmmədəli qızı Əliyeva 1972-ci ildə Naxçıvan Dövlət Teatrının truppasına daxil olub. Bu teatrda qazandığı sənətkarlıq nailiyyətlərinə görə 1 iyun 1974-cü ildə Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti və 1 dekabr 1982-ci ildə xalq artisti fəxri adları ilə təltif edilib. Aktrisa 1988-1995-ci illərdə Akademik Milli Dram Teatrında işləyib. 26 noyabr 1995-ci ildə Bakıda vəfat edib.
Teatrşünaslar qeyd edir ki, füsunkar səhnə görkəmi, məlahətli danışığı, zəngin və əlvan ifadə vasitələri, coşqun daxili ehtirası vardı. Bu yaradıcılıq keyfiyyətləri aktrisanın yaratdığı səhnə surətlərinə xüsusi emosional təravət, psixoloji dərinlik və fəlsəfi bütövlük verirdi. Z.Əliyeva Naxçıvan teatrında çox rollar oynayıb. Onları xatırlayaq: Almaz, Sara, Firəngiz, Yaqut ("Almaz", "Solğun çiçəklər", "Oqtay Eloğlu" və "Yaşar", Cəfər Cabbarlı), Səlma, Roza, Xumar, Anjel ("Ana", "Şeyda", "Şeyx Sənan" və "Uçurum", Hüseyn Cavid), Sona ("Hacı Qara", Mirzə Fətəli Axundov), Reyhan ("Yağışdan sonra", Bəxtiyar Vahabzadə), Maral ("Sənsiz", Şıxəli Qurbanov), Pırpız Sona ("Dəli yığıncağı", Cəlil Məmmədquluzadə), Zinyət ("Toy", Sabit Rəhman), Söylü ("Bəxt üzüyü", Vaqif Səmədoğlu), Nərmin, Anjel ("Unuda bilmirəm" və "Məhv olmuş gündəliklər", İlyas Əfəndiyev), Kleya ("Tülkü və üzüm", Gilerma Fiqeyredu), Pəricahan və Zöhrə ("Laçın yuvası" və "Eşq və intiqam", Süleyman Sani Axundov), Zəhra ("Bayramın birinci günü", Nazim Hikmət), Elektra ("Elektra", Sofoki), Dilbər ("Yenə o bağ olaydı...", Mikayıl Müşfiqin şeirləri əsasında bədii kompozisiya), Vəfa ("Siz xoşbəxt yaşayın", Əlyar Yusifli). Televiziya tamaşalarında da ("Yad qızı", Orxan Kamal; "Manas" və s.) yaddaqalan obrazlar yaradıb. "Azərbaycanfilm"in "Böyük dayaq", "Pəncərə", çoxseriyalı "İtkin gəlin" filmlərində çəkilib.
Əslində, səhnədə daha çox işlər görə bilərdi Zemfira xanım! Vaxtsız gələn əcəl arzularını yarımçıq qoydu. 54 yaşında dünyadan köçən aktrisa özündən sonra səhnədə böyük iz qoyub. O iz ancaq onun özünə məxsusdur. Səhnədə heç kəsi təkrar etmədi, özü kimi oynadı, özü kimi alqışlandı, özü kimi sevildi.
Heç yadımdan çıxmır onun siması. Akademik Milli Dram Teatrında Nahid Hacızadənin "Qisas qiyamətə qalmaz" tamaşası səhnəyə qoyulanda orada ana obrazı Zemfira xanıma həvalə olunmuşdu. Bu obraz o qədər təbii alınmışdı ki, onun səsi hələ də qulağımdadır.
Z.Əliyeva ana rollarının olduqca bənzərsiz, qeyri-adi ifaçısı idi. Onun səsində pafos yox idi, amma içdən gələn bir həyəcan vardı, o həyəcan tamaşaçının qəlbini, ruhunu titrədirdi.
Onun vəfatı xəbəri bütün tamaşaçıların, onu tanıyanların qəlbini yaraladı. 54 yaş nə yaş idi ki, Zemfira xanım ölümün görüşünə tələsdi... Tamaşaçılarının hər zaman gözü səhnəni axtarır ki, birdən qaranlıq səhnənin dərinliyindən Zemfira xanımın ecazkar, ürəkləri titrədən səsi gələr. O səs ana səsi kimi doğmadır hər kəs üçün. Bəlkə də zamanında qiymət verə bilməmişik, bəlkə diqqətimizi əsirgəmişik. Bilmirəm. Amma sənətə, sənətkara sevgi və qayğımızı hər zaman, həmişə hiss etdirməliyik. 1995-ci il Azərbaycan teatrının böhran dövrü idi. Bu illərdə, sözün düzü, teatrların qapısını çox vaxt açan da olmurdu. Əlbəttə, bu münasibət aktrisanı da narahat edirdi. Aktrisa, aktyor həmişə tamaşaçısını gözləyir. Onlar tamaşaçı alqışları ilə xoşbəxt olur.
Zemfira xanımın ruhu şad olsun! Biz də o ruhunu alqışlayaq...
İradə SARIYEVA
