"Xalq üçün yazıb-yaratmaq, onunla birlikdə nəfəs alıb işləmək sənətkardan ötrü ən böyük səadətdir". Fikrət Əmirova məsusdur bu qiymətli söz, fikir. Və bu söz həmişə onun sənət devizi oldu...
"Azərbaycan kapriççosu"nu çox dinləmişəm. Oynaq, ritmik ovqatı ifadə edən əsər dünya musiqiçilərini də, dinləyicilərini də heyrətə salıb.
22 noyabr görkəmli Azərbaycan bəstəkarı, SSRİ xalq artisti, SSRİ dövlət mükafatı laureatı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azərbaycan SSR dövlət mükafatı laureatı Fikrət Əmirovun doğum günüdür...
Azərbaycan musiqi tarixində xüsusi çəkisi olan Fikrət Əmirov uzun illərdir fiziki olaraq həyatda olmasa da, “ömrü” davam edir. Harada "Kürd ovşarı" simfonik muğamını, "Şur", "Gülüstan Bayatı-Şiraz", "Azərbaycan süitası" , "Azərbaycan qravürləri" səslənirsə, Fikrət Əmirovun ruhi həmin yerdədir. Deyirlər ki, ruhlar bizi tərk etmir, tərk etsə belə, mütləq öz ocağına qayğıdır. Bu mənada Fikrət Əmirovun ruhu bizimlədir. Bu gün o çox yerdə xatırlanır, adı anılır, ruhuna dualar oxunur. Ən böyük dua isə bəstəkarın əsərlərinin səslənməsidir. Fikrət Əmirov musiqisi insanların ürəyini riqqətə gətirib həmişə. “Kor ərəbin mahnısı” bu gün bütün nəsillər tərəfindən dinlənilir. Bu mahnı böyük bir dünyadı...
Atası Məşədi Cəmil məşhur tarzən idi... Tarın pərdələrindən qopan muğamlar F.Əmirovun ruhuna dolurdu...
F.Əmirovun əsərləri yalnız Azərbaycan dirijorlarının idarəsi ilə ifa olunmayıb. F. Əmirovun simfonik muğamları və "Nizami" simfoniyası dünyanın ən məşhur dirijorları - rusiyalı G.Rojdestvenski, almaniyalı K. Abendrot, fransalı Ş.Münş, ABŞ-dan olan L. Stokolovskinin idarəsi ilə ifa olunub. Böyük bəstəkarın əsərləri harada dinlənirsə, orada Azərbaycanın adı, ruhu duyulur.
Qeyd edək ki, Fikrət Məşədi Cəmil oğlu Əmirov 1922-ci ildə Gəncə şəhərində anadan olub. 1948-ci ildə Bakı Konservatoriyasını Üzeyir Hacıbəyov və Boris Zeydmanın sinfində bitirib. 1942-43-ğü illərdə Gəncə və M. Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyalarının (1947) bədii rəhbəri, M.F. Axundov adına Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının direktoru (1956-1959) vəzifələrində çalışıb. SSRİ Bəstəkarlar İttifaqının katibi seçilib.
Fikrət Əmirov XX əsr Azərbaycan musiqisinin aparıcı simalarından biridir. Məlumdur ki, F. Əmirov musiqisinin janr dairəsi nə qədər geniş olsa da, simfonik və musiqi səhnə janrları yaradıcılığında aparıcı rol oynayır. Bəstəkarın ixtira etdiyi yeni simfonik muğam janrı "Şur" , "Kürd Ovşarı" və "Gülüstan Bayatı-Şiraz" kimi dəyərli əsərlərlə təmsil olunub. F. Əmirovun "Nizami" simfoniyası, doğma vətəni tərənnüm edən "Azərbaycan kapriççiosu", "Azərbaycan süitası" , "Azərbaycan qravürləri" bəstəkar irsinin dəyərli səhifələridir.
F. Əmirovun C.Cabbarlının dramı əsasında yazdığı "Sevil" operası Azərbaycanda ilk dəfə lirik-psixoloji operanın əsasını qoyub(əsər ilk dəfə 1953-cü ildə Axundov adına Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrında tamaşaya qoyulub). O, musiqili komediya janrında da "Ürəkaçanlar", "Gözün aydın" kimi maraqlı əsərlər yaradıb. F. Əmirovun gözəl baletləri "Min bir gecə" və "Nəsimi" də dinləyicilərin xüsusi rəğbətini qazanmış əsərlərdir.
Azərbaycan konsert janrının ilk nümunələrini də F.Əmirov yaradıb. Onun bir neçə konserti, xüsüsən də fortepiano və orkestr üçün E. Nəzirova ilə birgə yazdığı "Ərəb mövzularında konsert"i Azərbaycan pianoçularının ən çox ifa etdiyi əsərlər sırasındadır.
F.Əmirovun özünəməxsus bəstəkarlıq dəst-xətti onun instrumental və kamera vokal əsərlərində də təzahür edir. "Fortepiano üçün 12 miniatür", müxtəlif pyeslər, "Ulduz" , "Azərbaycan elləri", "Gülüm", "Gülərəm gülsən" və digər romans və mahnıları bu gün də tez-tez səhnələşdirilir. O, həmçinin, dram tamaşalarına, "Böyük dayaq", "Mən ki gözəl deyildim" və digər filmlərə maraqlı musiqi bəstələyib.
2010-cu ilin yayında Qəbələ şəhərində London Filarmonik Orkestri Fikrət Əmirovun "Kürd ovşarı" simfonik muğamını ifa edib.
Azərbaycan musiqisinin keşiyində durur bəstəkarın ruhu...Muğamlarımızdan qopan ecazkarlığı simfonik əsərlərin ruhuna köçürən bəstəkar böyük bir məktəb yaradıb.
Azərbaycan bəstəkarlarından söz düşəndə onun adı ilk beşlikdə gəlir.
Cəmilə Həsənova-Ismayılova "Musiqi dünyası" jurnalında çap etdirdiyi "Fikrət Əmirov-Azərbaycan musiqisinin korifeyi" məqaləsində qeyd edir ki, Azərbaycan professional bəstəkarlıq məktəbinin korifeylərindən olan Fikrət Əmirov zəngin yaradıçılığı ilə musiqimizin inkişafında yeni mərhələ açıb, musiqimizi dünya miqyasında tanınıb, əsərlərilə dünya musiqi mədəniyyəti xəzinəsinə daxil olub:"F. Əmirovun yaradıçılığı geniş və çoxşaxəlidir. O, musiqinin bir çox janrlarında əsərlər bəstələyib. Bəstəkarın «Sevil» operası, «Min bir gecə», «Nəsimi dastanı», «Nizami» baletləri, «Şur», «Kürd-Ovşarı», «Gülüstan Bayatı-Şiraz» simfonik muğamları, «Nizami» simfoniyası, «Azərbaycan kapriççiosu», skripka və fortepiano üçün «Müğam-poema»sı, süitaları, instrumental konsertləri, mahnı və romansları, dram tamaşalarına və kinofilmlərə yazdığı musiqi Azərbayçan mədəni irsinin qiymətli inçiləridir.
F.Əmirovun əsərləri dərin köklərlə milli zəminə bağlıdır. Bəstəkar xalqın musiqi dilini, musiqi təfəkkürünü elə dərinliklə dərk edir ki, onlar bəstəkarın özünəməxsus dəst-xəttinin, musiqi dilinin xüsusiyyətlərinə çevrilir. Yəni xalq musiqisi F. Əmirovun öz fikir və hisslərini ifadə etmək üçün doğma dilidir. Eyni zamanda, xalq musiqisinin qanunauyğunluqları F.Əmirovun yaradıcılığında inkişaf etdirilərək, dünya klassik musiqi ənənələri və müasir bəstəkarlıq texnikası ilə rövnəqlənib, cilalanıb. F.Əmirovun yaradıçılıq üslubu iki özəyin – Şərq və Qərb musiqi ənənələrinin qovuşmasından yaranıb.
Öz sənət amallarının təcəssümü üçün yeni yollar axtaran bəstəkar forma və ifadə vasitələrinə görə novator əsərlər yazıbr. Hər şeydən əvvəl qeyd edək ki, o, Azərbaycan musiqi tarixinə iki janrın – simfonik muğam və muğam-poema janrlarının yaradıcısı kimi daxil olub. Artıq bunların adından xalq musiqi yaradıcılığının üzvi surətdə klassik formalara tətbiq olunduğu aydın görünür. Demək lazımdır ki, simfonik muğam janrı simfonik musiqiyə, muğam poema isə kamera musiqisinə aiddir. Beləliklə də bəstəkar professional musiqinin şifahi və yazılı ənənələrə əsaslanan iki təbəqəsinin qovuşdurulmasına nail olub. Məhz buna görədir ki, F.Əmirovun dərin milli ruhlu əsərləri ümumbəşəri keyfiyyət kəsb edir".
Cəmilə Həsənova-İsmayılova yazır ki, F.Əmirovun əsərləri dünyanın ən böyük konsert salonlarında səslənərək Niyazi, Stokovski, Münş, Abendrot, Svetlanov, Rojdestvenski, Raxlin kimi görkəmli dirijorların repertuarını bəzəyib. Bu əsərlərə xas olan humanistlik, fəlsəfi dərinlik, parlaq obrazlılıq, bədii kamillik dinləyiçini valeh etməyə bilmir.
Azərbaycan musiqisi dünyada, Fikrət Əmirov da daxil olmaqla, bir sıra bəstəkarların xidməti, zəhməti sayəsində tanınıb. Bəlkə də F. Əmirov keçmiş SSRİ-də yaşamasaydı, Avropada, Amerikada yaşasaydı daha azad şəkildə əsərlər yarada bilərdi. Dəfələrlə bəstəkarlarla söhbətlər etmişəm. Çoxundan bu sözü eşitmişəm ki, F.Əmirov dünyanın əzəmətli bəstəkarların biridir.
Noyabrın 22-sində dünyaya gələn F. Əmirov 1948-ci ildə "Ulduz", 1953-cü ildə "Sevil" operalarını, 1973-cü ildə "Nəsimi" baletini də yazıb. Bəstəkar balalrı da unutmayıb heç vaxt. Belə ki, o, Teymur Elçinin sözlərinə "Bip-bipin nəğməsi, yaxud Uçdu göylərə bizim peykimiz, "Bizim həyət", Tofiq Mütəllibovun sözlərinə "Odlar ölkəsi", Zeynal Cabbarzadənin sözlərinə "Qatar", "Quzum" mahnılarını bəstələyib.
F.Əmirov xalq və klassik musiqinin uğurlu vəhdətini yaratmağı bacaran böyük bəstəkar, əzəmətli musiqiçi, qüdrətli sənətkardır...
Zaman öz işini görür. Unudulan unudulur, böyük sənətkarlar isə əbədi olaraq yaşayır. Dünyanın incisi olan insan yazır, yaradır, yaratdıqları ilə nəfəs alıb yaşayır.
F.Əmirov yaddaşlarda çox parlaq izlər qoyub... Onun səsi, sözü, musiqiyə münasibəti, xalqımıza münasibəti aydın olub həmişə. Yazıb, bəstələyib, keçmişlə əlaqələri bərpa edib, yaatdığı musiqilərlə ürəklərə yol tapıb. Bir nəfər xaricdə yaşayan dostumuz deyir ki, günlərin birində kafelərdən birindən Fikrət Əmirovun “Azərbaycan kapriççosu” əsərinin sədaları gəlib. Deyir ki, həyacandan bilmirdim nə edəm. O bildirir ki, Azərbaycan musiqisinin qüdrətini elə həmin an bir daha hiss edib. Təbii, F.Əmirovun ölməz əsərinin gücü ilə. O bir bəstəkar kimi mənim üçün elə “Azərbaycan kapriççosu” qədər əzizdir. Çünki ən qiymətli əsaərlərini Vətənimizin, torpağımızın adına bağlayıb.
Torpağa, elə, muğama, tarixmizə bağlı bəstəkar Fikrət Əmirov həyatda 62 il yaşayıb.
Bu gün yaşasaydı 94 yaşını qeyd edəcəkdi... Qismət olmadı. Lakin yaratdığı musiqi əsərləri onu neçə-neçə 94 illər yaşadacaq.
İradə SARIYEVA
