Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin nümayəndələri tərəfindən işğaldan azad olunmuş ərazilərdə yerləşən tarix-mədəniyyət abidələrinin ilkin inventarlaşdırılması və mühafizəsi məqsədilə həyata keçirilən monitorinqlər davam etdirilir. Bu barədə mətbuata Dövlət Xidmətindən bildirilib.
Qeyd edilib ki, aparılan monitorinqlər tarixi abidələrin hazırki vəziyyəti, onlara edilmiş qanunsuz müdaxilə halları, vandalizm, özününküləşdirmə faktlarının müəyyən edilməsi və mədəni irs nümunələrinin inventarlaşdırılmasını təmin edəcək: “Eləcə də tarixi abidələrin bərpa və konservasiya olunmasının prioritetləşdirilməsi baxımından məlumat bazası, reyestr rolunu oynayacaq”
İndiyə qədər Qarabağ abidələrinin tam siyahıya alınması həyata keçirilməyib. İlk dəfədir ki, belə geniş miqyaslı bir monitorinq keçirilir və Qarabag abidələrinin reyestri yaradılır.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun şöbə müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Fərhad Quliyev baki-xeber.com-a Qarabağ abidələrinin qeydə alınması, reyestrinin yaradılması şübhəsiz, Mədəniyyət Nazirliyinin Dövlət Xidmətinin, eləcə də abidələrin tədqiqi ilə məşğul olan müəssisələrin funksiyasıdır. “Əlbəttə, bu çox vacib işdir, bunu həyata keçirmək lazımdır. Əsas odur ki, biz Qarabağda nə qədər abidələrimizin olduğunu bilək. Şübhəsiz ki, abidələrimiz növlərinə görə fərqlidirlər. Memarlıq abidələrinin, arxeoloji abidələrin yenindən qeydə alınması və reyestrin yaradılması vacibdir. Həmçin vaxtilə qeydiyyata alınmış, reyestrdə olan abidələrimizin hansıları indi yoxdursa onlar da müəyyən olunacaq. Bunu artıq rəsmi şəkildə təqdim etmək olar ki, ermənilər nə qədər abidələrimizi dağıdıb, vandalizmə mərzu qoyub. Qarabağ abidələri qeydiyyata alındıqdan sonra dağıdılan abidələrimizlə bağlı faktları beynəlxalq təşkilatlara da çıxarmaq olar”.
F.Quliyev qeyd etdi ki, abidələrin dəqiqləşdirilməsi, müəyyən olunması, siyahıya alınması uzun prosesdir və hazıra prosesin ilk mərhələsindəyik. “Hələlik işin ilk mərhələsidir. Çünki qısa müddətdə bütün abidələri qeydə almaq və demək ki, abidələri qeydə aldıq bununla da iş bitdi, heç nə yaddan çıxmadı. Bu məsələ bu cür yanaşmaları qəbul etmir. Çünki təcrübə göstərir ki, abidələrlə hər zaman işləmək lazımdır və hər dəfə bölgələri tədqiq edəndə əsasən də yeni arxeoloji abidələr aşkar olunur. Təcrübədə bu var ki, biz hər il bir də görürsən yenu bir abidə ilə qarşılaşırıq. İlkin tədqiqarlar zamanı, ərazilərdə kəşfiyyat apararkən bu kimi hallar olur. Ona görə də, bu iş həyata keçirildikdən sonra bütün abidələr qeydiyyatda olacaq və artıq biz bilirik ki, nə var, nə yox. Bu barədə danışmaq hələ tezdir. Düşünürəm ki, ərazilər minalardan tam təmizləndikdən sonra həm AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, hən AMEA-nın Memarlıq İnstitutu, həm Mədəniyyət Nazirliyinin Dövlət Xidməti birgə əsaslı şəkildə həmin ərazilərdə kəşfiyyat xarakterli tədqiqatlar, monitorinqlər aparsalar əminəm ki, çoxlu sayda abidələr aşkar olunacaq. O abidələr ki, onlar haqqında bizim indiyəcən məlumatımız yoxdur, o abidələr də qeydə alınacaq. Yəni Qarabağda abidələrimizin əsas sayının, ümumi vəziyyətinin təyin edilməsi işləri məncə o zaman daha yüksək səviyyədə mümkün olacaq ki, Qarabağ və ətraf rayonlar minalardan tamamilə təmizlənsin, geniş səviyyədə tədqiqatçılar, mədəni irs mütəxəssisləri bütün azad əraziləri gəzsinlər, abidlərlə bağlı onlarda rəy formalaşsın.
Amma hazırda ilkin mərhələlərdə bu görülən işlər vacibdir, çünki sonuncu dəfə bu abidələrin qeydiyyata alınması, reyestr məsələləri keçən əsrin 90-cı illərinə qədər baş verib. İşğal dövründə o ərazilərdə nələr baş verdiyini heç kəs bilmir. Ona görə də, bunlar hamısı araşdırılmalı, faktlar, məlumatlar tutuşdurulmalıdır” - deyə F.Quliyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
