Azərbaycanda bank faizləri yüksək olaraq qalır. Banklarda kredit faizləri 28-36 aralığında dəyişir. Kredit faizlərinin yüksək olması vətəndaşların xərclərinin artması və ödənişlərdə problemlərin yaranması ilə nəticələnir.
Banklar vətəndaşdan aldığı vəsaiti digərinə bəzi hallarda 6 dəfə çox faizlə verir. Bu da iqtisadi və sosial baxımdan uyğun deyil. Qeyd olunan məsələ dəfələrlə gündəmə gəlsə də, amma konkret addımlar atılmayıb. Kredit faizlərinin aşağı salınması Azərbaycan Milli Məclisində də iki dəfə gündəliyə salınıb, amma sonradan müzakirə olunmadan gündəlikdən çıxarılıb. Müvafiq olaraq ''Banklar haqqında'' Qanuna ediləcək dəyişikliklərdə nəzərdə tutulan kreditlərin aşağı salınması məsələsində hələlik heç bir irəliləyiş yoxdur. Banklar buna məhəl qoymur. Çünki kommersiya bankları özləri bu məsələdə maraqlı görünmürlər. Baxmayaraq ki, kredit faizlərinin aşağı salınması banklar üçün də effektiv olacaq. Faizlərin yüksək olması strateji baxımdan banklara yaxşı perspektiv vəd etmir. Kredit faizlərinin aşağı salınmasının iqtisadi və sosial baxımdan ciddi əsasları var.
Digər tərəfdən, bir sıra inkişaf etmiş öılkələr yüksək faizlərin qarşısını almaq üçün limit qoyurlar. Beynəlxalq təcrübədə bu üsul “faiz tavanı” adlandırılır. Yüksək faiz dərəcəsi inzibati qaydada tənzimlənir. Bir müddət əvvəl Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının (MBNP) bununla bağlı tədbirlər görəcəyi deyilirdi. Faiz limitləri isə bu cür nəzərdə tutulurdu: qaydalara əsasən bank faizləri 26-dan, komissiya xərcləri isə 0.5 faizdən çox ola bilməz. Ancaq sonradan buna baxan olmadı. O baxımdan kredit faizlərinə limitin qoyulmasına ekspertlər necə baxırlar?
“Çünki kredit faizləri yüksək olanda çəkilən xərclər də artır”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-alim Əli Əlirzayevin sözlərinə görə, prinsipcə, yüksək faizlərə limit qoymaq olar: “İlkin mərhələdə müəyyən müddət buna getmək olar. Bu bir qədər liberallığa qarşı olan addım olsa da, müəyyən zərurətdən buna hələlik getmək olar. Bütün bunlarla yanaşı, çalışmaq lazımdır ki, bankların ucuz kredit resurslarına çıxış imkanları artsın. Belə olsa, inzibati metodların tətbiqinə o qədəır də çox ehtiyac qalmaz. Nəticədə kredit faizləri təklifin artması səbəbindən düşəcək. Ancaq dövlət pul-kredit siyasətini tənzimləmək və nəzarətdə saxlamaq üçün verilən kreditlərin faiz dərəcələrinə limit qoya bilər. Verilən kreditlərə görə alınan faizlər arasında hədd qoyula bilər. Müəyyən müddət buna getmək olar. Çünki kredit faizləri yüksək olanda çəkilən xərclər də artır. Bu, müəyyən problemlərə səbəb olur. O baxımdan bu barədə müəyyən addımlar atmaq lazımdır. Çünki bizdə kredit faizləri çox yüksəkdir”.
Vidadi ORDAHALLI
