Məlum olduğu kimi, uzun müddətdir Azərbaycanda manat-dollar məzənnəsi sabitdir. Baş verən devalvasiyalardan sonra hökumət inzibati yollarla, Dövlət Neft Fondundan ayırmaların hesabına məzənnəni sabit saxlayır. Bu da vətəndaşların, o cümlədən, biznes strukturlarının xeyrinədir və ölkədə makroiqtisadi sabitliyin təmin olunmasına müsbət təsir göstərir.
Ancaq maraqlıdır ki, bu arada bəzi beynəlxalq reytinq agentlikləri buna tənqidi prizmadan yanaşırlar. Məzənnə rejiminin sabit qalmasını təhlükəli hal hesab edirlər. Belə ki, beynəlxalq kredit reytinqi agentliyi olan “Moody's” sabit məzənnə rejiminin təhlükəli ola biləcəyini bəyan edib və bununla bağlı Azərbaycan hökumətinə, habelə Mərkəzi Bankına xəbərdarlıq edib.
"Moody's"ə görə, sabit məzənnə rejimində şirkətlər və əhali arxayınlaşır və növbəti iqtisadi şokda böyük zərərə düşürlər.
Agentlik Azərbaycanın reytinqini təsdiq edərək açıqlama yayıb. Açıqlamada bildirilir ki, manat 2015-ci ilin dekabr ayında "üzməyə" başlayıb, amma 2017-ci ilin əvvəlindən ABŞ dollarına qarşı çox sabit olub. "Moody's"ın fikrincə, məzənnədə qeyri-sabitliyin olmaması sual doğurur. Çünki "üzən məzənnə" rejimi barədə Mərkəzi Bankın öhdəliyi var idi.
“Moody's” xəbərdarlıq edir ki, dollar-manat məzənnəsinin sabit qalması müəssisələr və istehlakçıların arxayınçılığı ilə nəticələnə bilər. Məzənnənin sabitliyi uzunmüddətli səylərə ziddir və valyuta məzənnəsi iqtisadiyyat üçün “şok amartizatoru” olmalıdır. Yəni şokun təsirini azaltmalıdır. Artıq 2 ilə yaxındır dollar 1.70 AZN məzənnəsində sabitləşib.
Maraqlıdır, "Moody's"ın Azərbaycanda sabit məzənnə rejiminin təhlükəli ola biləcəyi barədə səsləndirdiyi proqnozlar nə dərəcədə əsaslıdır? Ekspertlər bunu necə dəyərləndirirlər?
Vüqar Bayramov: “Manatın real məzənnəsinə maliyyə bazarı və kommersiya bankları hazır olmalıdır”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, Mərkəzi Bank mərhələli şəkildə, praktiki olaraq, “üzən məzənnə” rejiminə keçməlidir: “Praktiki olaraq, Mərkəzi Bank “üzən məzənnə” rejiminə keçməklə xarici şokların təsirlərini müəyyən qədər sığortalaya bilər. Çünki buna keçid, nəticə etibarilə, manatın bazar dəyərinin müəyyənləşdirilməsinə imkan yarada bilər. Bu gün ciddi problemlərdən biri ondan ibarətdir ki, manatın real bazar dəyərinin formalaşmasına ehtiyac var. Xüsusən də biznes üçün manatın real dəyərinin formalaşması çox vacibdir. Ona görə ki, belə olmadıqda bəzən bu, iqtisadiyyatda müəyyən mənfi fəsadlara gətirib çıxarır. Bu baxımdan hesab edirəm ki, “üzən məzənnə” rejimi milli valyutanın real bazar məzənnəsinin müəyyənləşdirilməsi üçün vacibdir. Ona görə də düşünürəm ki, buna keçid ölkənin maliyyə sektoru üçün vacibdir. Fikrimcə, MB mərhələli şəkildə buna getməlidir. Mərhələli şəkildə çalışmalıdır ki, “üzən məzənnə” rejimini bərpa etsin. Manatın real dəyərinin müəyyənləşməsi həm də gələcəkdə MB-nin intervensiya xərclərinin azalmasına gətirib çıxaracaq. Nəzərə almaq lazımdır ki, sabit məzənnə rejiminin təmin edilməsi üçün hər il müəyyən vəsait xərclənir. Bu da, nəticə etibarilə, MB-nin özü üçün faydalı deyil. Bütün bunlarla yanaşı, manatın real məzənnəsinin formalaşmasına ehtiyac var. Əvvəl-axır buna getməliyik. Onu da qeyd edim ki, manatın real məzənnəsinə maliyyə bazarı və kommersiya bankları hazır olmalıdır. O baxımdan, MB mərhələli şəkildə bunu formalaşdırsa, bu, iqtisadiyyat üçün daha uyğun və əlverişli olar. Belə olsa, o zaman gələcəkdə iqtisadiyyatı bir sıra risqlərdən qorumaq mümkün olacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
