Müəyyən müddətdir ölkə gündəmində xüsusi yer tutan məsələlərdən biri də bankların kredit faizlərini azaltması ilə bağlıdır. Hesab edilir ki. bu xüsusda müvafiq addımların atılması şəraitində bankların həm ölkə iqtisadiyyatında rolu daha da artar, həm də bank kreditlərindən faydalanıb iş quranların sayında çoxalma olar.
Ekspertlər isə xatırladır ki, dövlət başçısı İlham Əliyevin “Azərbaycan Respublikasında fiziki şəxslərin problemli kreditlərinin həlli ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında” 28 fevral 2019-cu il tarixli Fərmanından sonra banklar tərəfindən kredit faizlərinin aşağı salınması ilə bağlı əslində müvafiq imkanlar yaranıb. Çünki problemli kreditlər məsələsinin həlli fonunda bankların likvidliyi artır. İndiki vaxtda bank faizlərinin aşağı salınması üçün hökumətin atdığı daha bir mühüm addım isə Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasına da kreditlər üzrə maksimum həddin, eləcə də komisyon haqları və bank xidmətləri üzrə maksimum həddin müəyyənləşdirilməsi səlahiyyətinin verilməsidir. Bu da nəticə etibarilə kredit faizlərinin aşağı salınması üçün bir şərait formalaşdırır. Yəni artıq ölkədə kredit faizlərinin aşağı salınması üçün iqtisadi zəmin var.
Qeyd edək ki, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası Azərbaycanda kreditlər üzrə orta faiz dərəcəsini azaltmağı təklif edir. Təklif hələ ki, müzakirə mərhələsindədir. Qurumun faizlərlə bağlı təklifini dəyərləndirən iqtisadçı Vüqar Bayramov da vurğulayır ki, bank faizlərinin azaldılması hazırda gündəmdə duran ən vacib məsələlərdən biridir. Ekspert bildirib ki, Azərbaycanda kommersiya banklarının kredit faizləri ilə depozit faizləri arasında kəskin fərq var: “Belə ki, kommersiya bankları orta hesabla depozitləri manatla 7 faizlə, xarici valyuta ilə 1 və daha aşağı faizlə cəlb edir, ancaq manatla kreditləri 30 faizlə, xarici valyuta ilə kreditləri isə 12-16 faizlə təklif edirlər. Bu da kreditlərlə bank faizləri arasında kəskin fərqdən xəbər verir. Mövcud statistikaya diqqət yetirsək, Azərbaycanda kredit portfelinin həcmi 12 milyard manatdan bir az artıq, depozit portfeli isə 8 milyard manatdır. Bu o deməkdir ki, depozit portfeli kredit portfelinin 65 faizini təşkil edir. Yəni hər 100 manatın 65 manatı məhz depozit hesabına verilir. Praktik olaraq banklar bir vətəndaşdan vəsaiti cəlb edib, bəzi hallarda digər vətəndaşa 5-6 dəfə baha qiymətə təklif edir. Bu baxımdan faizlərin tənzimlənməsi çox vacibdir”.
İqtisadçı hesab edir ki, faizlərin bank sektorunda rəqabətin gücləndirilərək tənzimlənməsi daha məqsədəuyğun olardı: “Bu, strateji bir yanaşmadır və Palata həm də bank sektorundakı rəqabəti gücləndirməlidir. Bununla da faizlərin strateji dövrdə daha çox azalmasına nail olmaq mümkün olacaq”. V.Bayramovun sözlərinə görə, kredit faizləri, o cümlədən komisyon haqları və bank xidmətlərinə maksimum həddin müəyyənləşdirilməsi səlahiyyətləri Palataya kredit faizlərini tənzimləməyə imkan verir: “Bank sektorunda rəqabətin gücləndirilməsi, bankların likvidliyinin artırılması və sağlamlaşdırılması, idarəetməsinin formalaşdırılması istiqamətində fəaliyyətlər güclənərsə, bu, praktik olaraq kredit faizlərinin tənzimlənməsinə imkan verəcək. Manat və dollar krediti faizlərində bu şərtlər daxilində azalmalar mümkündür. Bankların hazırda daha çox gəlir əldə etməkdə və yüksək faizli kreditləşmədə meylli olduğunu nəzərə alsaq, faizlərdə azalmalar qısa zamanda olmayacaq. Kredit faizlərində bu ilin sonuna doğru, 2020-ci ildə azalmalar müşahidə ediləcək”. Ekspert orta hesabla həm manat, həm də dollar kreditlərində 3 faizə yaxın azalmanın olacağını deyib: “Bütün hallarda Palatanın mövqeyi çox önəmlidir. Palata yalnız inzibati deyil, bu sektorda rəqabəti gücləndirməklə də faizlərin aşağı düşməsinə çalışmalıdır. Ancaq ümumilikdə mövcud səlahiyyətlərin və bank sektorunda mənfəətin olmasını nəzərə alsaq, azalma mümkündür”.
Digər ekspertlərin də fikrincə, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası indiki halda çalışmalıdır ki, kredit bazarında faizlərin optimallaşdırılması həyata keçirilsin. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu halda bankların ölkə iqtisadiyyatında rolu əhəmiyyətli dərəcədə yüksələ bilər. Çünki indiki vəziyyətdə faizlər kifayət qədər yüksəkdir. Həm istehlak, həm də biznes kreditlər üzrə faizlərin yüksək olması nəticə etibarilə bank kreditlərindən səmərəli istifadəyə imkan verir. Halbuki, vətəndaşlar, xüsusən də sahibkarlar daha aşağı faizlə kredit almaq imkanında olsalar, bu hal sonda iqtisadi inkişafın daha dinamik xarakter almasına gətirib çıxarar.
Tahir TAĞIYEV
