Mərkəzi Bankın problemli kreditlərlə bağlı tədbirləri səmərə vermədi

Tarix: 19.09.2014 / 02:48
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkənin bank sektorunda çox maraqlı proses müşahidə olunmaqdadır. Söhbət ondan gedir ki, Mərkəzi Bankın qabaqlayıcı tədbirlərinə baxmayaraq, vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği yenə də böyük sürətlə artır. Başqa sözlə, elə kreditlərin həcminin azalması üçün görülən tədbirlər istənilən nəticəni vermir.
Xatırladaq ki, Mərkəzi Bank ölkənin kommersiya banklarına iş yerindən arayış təqdim etmədən vətəndaşlara nağd pul krediti verilməsini, eləcə də kredit xəttinin açılmasını qadağan edib. Qadağaya səbəb kimi problemli kreditlərin məbləğinin sürətlə artması göstərilir. Bundan başqa, avtomobillərin kreditlə satışına da məhdudiyyət qoyulduğu məlumdur. Bank mütəxəssisləri deyir ki, son illər salonlardan kreditlə götürülən avtomobillərə görə ödənişlərdə ciddi problemlər yaranıb, buna görə də Mərkəzi Bank avtomobillərin əsasən nağd şəkildə satılmasını və yaxud lizinq yolu ilə əldə edilməsini stimullaşdırmaq qərarına gəlib. Lakin son rəqəmlər problemli kreditlərin həcminin yenə artdığını göstərir. Məsələ burasındadır ki, iqtisadiyyata kredit qoyuluşu artdıqca ölkədə vaxtı keçmiş kredit məbləğlərinin həcmi də çoxalır.
Məlumat üçün bildirək ki, cari ilin avqust ayının əvvəlinə müxtəlif kredit qurumları tərəfindən iqtisadiyyata kredit qoyuluşunun məbləği 17 milyard manatı ötüb ki, bu da keçən ilin sonuna olan müvafiq göstəricidən 10 faiz çoxdur. Maraqlıdır ki, ötən ayın əvvəlinə olan məlumata əsasən, vaxtı keçmiş kreditlərin miqdarı 900,1 milyon manat təşkil edib. Bu da ötən ilin sonuna olan göstəricidən 12 faiz çoxdur. Bütün bunlar o deməkdir ki, iqtisadiyyata kredit qoyuluşu ilə vaxtı ötmüş kredit məbləğlərinin həcmi, demək olar ki, eyni templə artır. Hətta vaxtı keçmiş kreditlərin artım tempi kredit qoyuluşlarını bir qədər üstələyir. Halbuki, ilin əvvəlindən Azərbaycan Mərkəzi Bankının göstərişi ilə kommersiya bankları tərəfindən istehlak kreditlərinin məhdudlaşdırılması tamam əks mənzərəyə səbəb olmalı idi.
Ekspertlər bildirir ki, problemli kreditlərin məbləğinin artması Mərkəzi Bankın qabaqlayıcı tədbirlərinin istənilən nəticəni vermədiyini göstərir. Həmçinin, araşdırmalardan o da üzə çıxır ki, ümumi kredit portfelində yenə də əsas üstünlüyü istehlak kreditləri təşkil edir. Belə ki, məhdudiyyətlərə baxmayaraq, belə kreditlər ötən ay 0,1 faiz artaraq 41 faizə çatıb. Əhali yenə daha çox istehlak kreditləri ilə bağlı banklara müraciət edir. Bank mütəxəsssisləri bildirir ki, davamlı, yaxşı müştərilərilərlə yanaşı, çətin müştərilərə də rast gəlinir və bu da problemli kreditlərin miqdarını artırır.
Qeyd olunduğu kimi, ötən ayın əvvəlinə ölkəmizdə problemli kreditlərin həcmi 900,1 milyon manat olub. Bu, 17 milyard manatlıq kredit portfelinin 5,3 faizini təşkil edir. İlin əvvəllində isə bu rəqəm 815 milyon manat təşkil edib. Ekspertlərin fikrincə, problemli kreditlərdə artıma səbəb son dövrlər istehlak kreditləşməsi bazarında faiz dərəcələrinin nisbətən aşağı düşməsidir. Çünki banklar məlum qadağalardan sonra müştərilərini itirməmək üçün faizləri qismən aşağı salıb. Həmçinin, biznesdə risq səviyyəsinin yüksək olması səbəbindən banklar bu sektoru maliyyələşdirməkdə maraqlı deyil. İstehlak kreditləşməsi isə, biznes kreditlərdən fərqli olaraq, az vəsait tələb edir və qısa müddətə verilir. Faizləri isə biznes kreditlərindən yüksək olur. Ona görə də banklar özlərini sığortalamaq və risqləri azaltmaq üçün istehlak kreditləşməsi bazarına yenə daha çox üz tutmağa çalışır.
Problemli kredit məsələsinin necə həll edilməsinə gəlincə, ekspertlər kommersiya banklarının bu istiqamətdə lazımi addımlar atmadığı fikrindədir. Məsələ burasındadır ki, bankların kreditlərin verilməsi ilə bağlı qiymətləndirmələri yenə qısa müddəti əhatə edir. Onlar uzunmüddətli dövr üçün kreditlərin qiymətləndirmə və ya qaytarılma mexanizmini müəyyənləşdirə bilmir. Hazırda banklar problemli kreditlər məsələsini inzibati yollarla həll etməyə çalışır ki, bu da effektli deyil. Araşdırmalar göstərir ki, problemin həlli üçün banklar müəyyən güzəştlərə də getməlidir. Məsələn, kredit götürüb qaytara bilməyənlərə müəyyən güzəşt müddəti verilməlidir. Bu müddətdə isə vətəndaşların sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması mümkündür. Ondan sonra onlar borclarını qaytara bilər. Belə bir bir müddətin müəyyən edilməsi həm də bankların öz gəlir və xərclərini proqnozlaşdırmaq imkanına malik olmaları baxımından vacibdir. Qeyd edək ki, Qərbdə bu təcrübə geniş yayılıb.
Bir məqamı da qeyd edək ki, problemli kreditlərin miqdarının belə böyük həcmdə artımına baxmayaraq, "Fitch Ratings" beynəlxalq reytinq agentliyi bu günlərdə açıqladığı hesabatda narahatlıq üçün ciddi əsas görmür. Lakin hesabatda o da bildirilir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatının struktur baxımından zəifliyi bank sektorunda aktivlərin keyfiyyətinə və gəlirliliyinə mənfi təsir göstərə bilər. Pərakəndə və uzunmüddətli korporativ kreditləşmə ilə bağlı artan risqlər aktivlərin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir. Bununla yanaşı, agentliyin mütəxəssisləri hesab edir ki, Azərbaycan bankları pərakəndə kreditləşmə ilə bağlı yaranan risqlərin öhdəsindən gələ bilir. Ekspertlər hesab edir ki, biznes layihələrinin miqyasının kiçik olması, həmçinin kreditləşmənin yüksək artımının olmaması, özəl səhmdarlar tərəfindən məhdud həcmdə yeni yatırımların edilməsi banklarda kapital çatışmazlığının yaranmasına səbəb olur. Məhz buna görə pərakəndə, kiçik və orta biznesin kreditləşməsi üzrə ixtisaslaşan bankların gəlirlilik səviyyəsi nisbətən yüksək olur.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 31.10.2026 / 11:23

Qubadlıda ilk su elektrik stansiyası tikilir...

Tarix: 30.10.2026 / 18:36

Azərbaycan illərdi Transxəzər qaz kəmərindən danışır - Aşqabad indi hərəkətə keçir...

Tarix: 30.10.2026 / 17:04

Azərbaycanda əhali dollarını satır

Tarix: 30.10.2026 / 12:14

Azərbaycanla Gürcüstan arasında yeni sərhəd-keçid məntəqəsi yaradılır...

Tarix: 29.10.2026 / 13:45

"Sahibkar olmayan şəxsin kartına hər gün 5 dəfə pul daxil olması normal deyil" - Mərkəzi Bankın sədri

Tarix: 29.10.2026 / 13:07

“Bank Melli İran” Azərbaycandan gedir? - Mərkəzi Bankdan açıqlama...

Tarix: 29.10.2026 / 11:49

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 89,4 milyard dollara çatdı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:43

Mərkəzi Bank illik inflyasiya ilə bağlı proqnozunu açıqladı...

Tarix: 29.10.2026 / 10:04

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini sabit saxladı...

Tarix: 28.10.2026 / 18:30

Tramp "Şimal axını" qaz kəmərini Rusiyadan satın ala bilər...

Tarix: 28.10.2026 / 18:22

İpoteka kreditlərinin verilməsi qaydalarına dəyişiklik edildi

Tarix: 28.10.2026 / 16:15

Ətin qiymətinə görə Ermənistandan da geridəyik - hesabatı kim yayıb?

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 29.10.2026 / 17:35

Məhkəmə hakimlərinin yeni "Etik Qaydaları"nda bir vacib məqam unuduldu...

Tarix: 29.10.2026 / 17:05

Ramiz Mehdiyevin təltiflərdən məhrum edilməsinin hüquqi mexanizmləri var...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Turizm regionlarımızın inkişaf mənbələrindən birinə çevrilir...