Rəşad Həsənov: “İqtisadi-ticarət əlaqələrinin həcmi təkcə hansısa istəklə ölçülmür”
Məlum olduğu kimi, Rusiya prezidenti Vladimir Putin Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla Soçidə görüşərək bir sıra məsələləri müzakirə ediblər. Görüşdən sonra Putin bildirib ki, Rusiya və Türkiyə arasında münasibətlərin tamamilə bərpa olunduğunu demək mümkündür.
Rusiya lideri xüsusi olaraq vurğulayıb ki, Rusiya və Türkiyə arasında ticarət dövriyyəsi 2016-cı ildə 30 faiz təşkil edirdisə, cari ilin doqquz ayı ərzində qarşılıqlı ticarət 38 faiz artıb. Onun sözlərinə görə, bu ilin 8-9 ayı ərzində iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 2016-cı ilin tənəzzülündən sonra üç dəfədən çox artıb. Rusiya prezidenti qeyd edib ki, ölkəsi Türkiyə ilə praktiki olaraq bütün istiqamətlərdə iş aparır. Bununla yanaşı, Putin bəyan edib ki, Rusiyanın “Rosatom” Dövlət Korporasiyası yaxın vaxtlarda Türkiyədə “Akkuyu” atom elektrik stansiyası (AES) layihəsinin həyata keçirilməsinə başlamalıdır: “Bizim planımıza görə, AES-in birinci bloku 2023-cü ilə qədər istifadəyə verilməlidir”.
Türkiyə prezidenti Ərdoğan isə iki ölkə arasında münasibətlərin bu qədər yüksək səviyyəyə qalxmasından məmnun olduğunu bildirib. O, Türkiyə və Rusiya arasında iqtisadi sahədə mövcud olan əlaqələrə toxunaraq ticarət dövriyyəsinin illik 100 milyard dollara çatdırlmasının hədəfləndiyini bildirib: “Əlbəttə ki, bu səviyyə bizi qane edə bilməz. Biz o fikirdəyik ki, ölkələr və xalqlar bütün istiqamətlərdə əməkdaşlığı daha da dərinləşdirməli və daha sıx əməkdaşlıq etməlidirlər. İkitərəfli əmtəə dövriyyəsinin 100 milyard dollara çatdırılmasına nail olmaq üçün ilk növbədə viza məsələsi də daxil olmaqla sahibkarların yolunda olan bütün əngəlləri aradan qaldırmaq lazımdır. Bununla əlaqədar iki ölkə arasında vizasız rejimə qayıtmaq lazımdır”.
Ən son məlumata görə, bu ilin 9 ayında iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 16 milyard dolları keçib. Hər iki ölkənin mövcud iqtisadi imkanlarına baxanda Rusiya-Türkiyə arasında illik ticarət dövriyyəsinin 100 milyard dollara çatdırılması mümkündürmü?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənovun sözlərinə görə, hazırkı şərtlər daxilində bu real görünmür: “Düşünürəm ki, hazırkı şərtlər daxilində Rusiya ilə Türkiyə arasında ticarət dövriyyəsinin həcmini 100 milyard dollara çatdırmaq mümkün deyil. Baxmayaraq ki, zaman-zaman ticarət dövriyyəsinin artırılması ilə bağlı fikirlər səslənib. Məqsəd 2023-cü ilə qədər ticarət dövriyyəsini 100 milyard dollara çatdırmaqdır. Ancaq hazırkı şərtlər daxilində iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsini illik 5 dəfə artırmaq mümkün deyil. Çünki bunun üçün hər hansı faktor görünmür. Hətta Rusiya müəyyən mənada hansısa formalarda çalışır ki, Türkiyədən idxalı məhdudlaşdırsın. Zaman-zaman bununla bağlı müəyyən əngəllər yaradır. Həmçinin, oxşar situasiya Türkiyədə də hiss olunur. Bu baxımdan düşünmürəm ki, Rusiya və Türkiyə arasında ticarət dövriyyəsini 100 milyard dollara çatdırmaq mümkün olsun. Onu da nəzərə almnaq lazımdır ki, iki ölkə arasında çox dəyişkən iqtisadi-siyasi münasibətlər var. Bunu son iki ildə bir neçə dəfə müşahidə etmişik. Bu baxımdan səslənən hədəf real görünmür. Digər tərəfdən, real sektorun bu istiqamətdə aktivliyi və eyni zamanda proqnozları, planlaşdırmaları da əsas rol oynayır. Bununla bağlı da hər hansı aktivlik müşahidə olunmur. İqtisadi-ticarət əlaqələrinin həcmi təkcə hansısa istəklə ölçülmür. Bunun üçün həm də gərək bazarda tələb olsun. Tələb formalaşmadan ticarət dövriyyəsinin həcmini 100 milyard dollara çatdırmaq mümkün deyil. Eyni zamanda, bunun üçün iqtisadi zəmin olmalıdır. Başqa bir tərəfdən, Türkiyə təkcə Rusiya ilə ticarət əlaqələrinə malik deyil. Avropa İttifaqı ilə Türkiyə arasında böyük ticarət əlaqələri var.Ona görə də bütün bu amillər nəzərə alınmalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
