Vüqar Bayramov: “Ancaq hesab edirəm ki, yeni sistemdə müəyyən təkmilləşmələrə ehtiyac var”
Azərbaycanda yaşa görə müavinət alan şəxslərin sayının artmasının səbəbləri açıqlanıb. Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr, Əmək və sosial siyasət, Elm və təhsil, Səhiyyə, Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitələrinin birgə iclasında 2018-ci il üzrə Azərbaycanın dövlət büdcəsinin layihəsinin müzakirəsi zamanı əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Səlim Müslümov bu məsələyə aydınlıq gətirib.
Onun sözlərinə görə, artıq sırf sığorta prinsiplərinə keçidin təminatı ilə bağlı olaraq, hesabında ən az 110 manat, yəni pensiyanın formalaşmasına imkan verən qədər vəsait toplanmayan şəxslərin əmək pensiyası almaq hüququ olmayacaq: “Praktika göstərir ki, bu, yaşı gəlib çatmış şəxslərin pensiya almaq hüquqlarını müəyyən qədər azaldır. Çünki işləmək, əməkhaqqını leqallaşdırmaq və sosial sığorta haqları ödəmək lazımdır ki, bu vəsait hər kəsin hesabında toplansın, onun pensiya almasına imkan yaratsın. Bu imkanlar yoxdursa, həmin şəxs pensiya ala bilmir. Onlar yaşa görə sosial müavinət almaq məcburiyyətindədir. Buna görə də bu insanların sayı müəyyən qədər artır”.
Bütün bunlarla yanaşı, pensiya sistemində tətbiq olunan yeniliklərin əsas məqsədi qeyri-rəsmi məşğulluğun azaldılmasına nail olmaqdır. İslahatların əsas hədəflərindən biri də bundan ibarətdir. Hesab olunur ki, yeni sistem insanların işəgötürənlərdən öz fəaliyyətlərinin qanuniləşdirilməsini, yəni onlarla əmək müqaviləsinin bağlanmasını tələb etməsinə gətirib çıxaracaq. Nəticədə qeyri-leqal əmək fəaliyyəti ilə məşğul olanların sayı azalacaq.
Bütün bu deyilənlərin fonunda, nazirin hesabında ən az 110 manat olmayanlara pensiyanın verilməyəcəyini deməsi nə deməkdir və ekspertlər buna necə yanaşır?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramovun fikrincə, fərdi hesablara xidməti müqavilə üzrə ödənişlərin toplanmasına şərait yaradılması vətəndaşlar üçün müsbət amildir: “Ancaq hesab edirəm ki, yeni sistemdə müəyyən təkmilləşmələrə ehtiyac var. Yeni qaydaya görə, pensiya yaşı çatanadək kiminsə fərdi hesabında lazımi vəsait yığılmasa, çatışmayan hissəni həmin şəxsin özü və ya qohumları ödəyə bilər. Bu isə o deməkdir ki, kimsə pensiya yaşına çatmağa az qalmış yüksək ödənişlər etməklə lazım olan məbləği təmin edə biləcək. Yaxud az ödəniş edib, sonra çatışmayan məbləği ödəyəcək. Buna görə də hesab edirəm ki, sonradan ödənilməsi mümkün olan məbləğlə bağlı limit müəyyənləşməlidir. Güman edirəm ki, tezliklə bununla bağlı qanunvericiliyə dəyişiklik olunacaq. Fərdi hesablara xidməti müqavilə üzrə ödənişlərin toplanmasına şərait yaradılması vətəndaşlar üçün müsbət amildir. Eyni zamanda pensiya sistemindəki yeniliklərlə paralel olaraq hökumətin qeyri-rəsmi məşğulluğun aradan qaldırılması üçün də tədbirlər hazırlaması daha bir müsbət amildir. Qeyri-rəsmi məşğulluğun aradan qaldırılması üçün kompleks tədbirlərin həyata keçirilməsi çox vacibdir. Bu zaman elə qaydalar olmalıdır ki, sahibkarların özləri də bütün işçiləri qeydiyyata almaqda maraqlı olsunlar. Bu baxımdan, hesab edirəm ki, həm əməkhaqqından ödəniş faizinin aşağı salınması, həm də həmin faizin işçi ilə işəgötürən arasında bölgü prinsipinin dəyişdirilməsi lazımdır. Biz əməkhaqqından sosial sığorta ödənişinin 18 faizə enidirilməsini, növbəti mərhələdə isə onun işçi ilə işəgötürən arasında bərabər bölünməsini təklif edirik. Fikrimcə, sözügedən variant daha optimaldır. Eyni zamanda, hər iki tərəfin maraqlarına cavab verir”.
Vidadi ORDAHALLI
