Son günlərdə diqqət mərkəzində yer alan məsələlərdən biri də gündəlik qida rasionunda yer alan kərə yağının qiymətində qeydə alınan bahalaşmadır. Amma görünür ki, bu məsələdə hərəkətə keçən hökumətin atdığı addımlar kərə yağı və bir sıra süd məhsullarının qiymətində ciddi şəkildə ucuzlaşmaya yol açacaq. Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, əslində, kərə yağının bahalaşmasının ümdə səbəbi Avropadan qaynaqlanır.
Məsələ burasındadır ki, Avropanın aqrar sahədə ən inkişaf etmiş ölkələrinin özündə belə kərə yağı ilə ilgili ciddi böhran yaranıb. Məsələn, Fransada kərə yağı nəinki kəskin bahalaşıb, üstəlik mağazaların piştaxtalarından da yoxa çıxıb. Şirniyyat sənayesində də geniş istifadə edilən bir ton kərə yağının qiyməti 2016-cı ilin aprel ayında 2 min 500 avro olduğu halda, bu il qiymət 7 min avroya çatıb. Bahalaşmaya və kərə yağının qıtlığına əsas səbəblərdən biri isə azalan süd istehsalı və dünyada südə artan tələbatdır. Bundan sonra əvvəlcə süd istehsalı kəskin şəkildə artıb, bu isə bazarda qiymətin kəskin azalması ilə nəticələnib və süd istehsalçılarını istehsalı kəskin şəkildə azaltmağa məcbur edib. Lakin istehsalçıların bu qərarı ilə yanaşı, dünyada kərə yağına tələbat da artmağa başlayıb.
Kərə yağı bazarında problemlər həm də Avropa İttifaqının 2015-ci ildə kvotaları ləğv etmə qərarı ilə başlayıb. Azərbaycanın kərə yağı aldığı əsas ölkələrin Avropanın payına düşməsi fonunda qiymətlərin ölkəmizdə də qalxması tamamilə gözlənilən idi. Düzdür, Avropadan fərqli olaraq, Azərbaycan mağazalarında kərə yağlarının qıtlığı yaşanmır, lakin bu yağların 1 kiloqramının qiyməti 20-22 manata yaxındır. Amma hökumətin atdığı son addımlar vəziyyətin tam dəyişəcəyini düşünməyə əsas verir. Artıq məlumdur ki, Nazirlər Kabineti “Azərbaycan Respublikasının ərazisinə gətirilən mallar üzrə gömrük idxal rüsumlarının dərəcələri”nə dəyişiklik edərək, kərə yağı və digər süddən hazırlanmış yağlar üçün tətbiq edilən gömrük idxal rüsumlarını bu malların gömrük dəyərinin 5 faizi həcmində müəyyənləşdirib. İndiyədək bu dərəcə 15 faiz idi. Beləliklə, rüsumlar 3 dəfə azaldılıb. Dövlət Gömrük Komitəsinin Maliyyə-Tarif və Valyuta Nəzarəti Baş İdarəsinin rəisi Mirqasım Vahabov da bildirib ki, Azərbaycana idxal edilən kərə yağı üçün tətbiq edilən gömrük idxal rüsumlarının 3 dəfə azaldılması bu məhsulun pərakəndə satış qiymətinə də təsirsiz ötüşməyəcək: "İndiyə qədər Azərbaycana idxal edilən kərə yağı və digər süddən hazırlanmış yağlar üçün tətbiq edilən gömrük idxal rüsumları bu malların gömrük dəyərinin 15%-i həcmində olub. Qərara əsasən, kərə yağı və digər süddən hazırlanmış yağlar üçün tətbiq edilən gömrük idxal rüsumları bu malların gömrük dəyərinin 5%-i həcmində müəyyənləşib. Beləliklə, rüsumlar 10% və ya 3 dəfə azaldılıb. Bununla bağlı ölkə başçısının xüsusi tapşırığı var idi və hökumət dərhal müvafiq addım atdı". Onun sözlərinə görə, rüsumların azaldılması pərakəndə satış qiymətlərinə də təsir edəcək: "Əhali bunu tez bir zamanda hiss edəcək. Rüsumlar azaldılıbsa, bu, kərə yağının pərakəndə satış qiymətinə də təsir edəcək. Qiymətlərin yüksək olmasına görə bir çoxları idxalçıları qınayırdı. Lakin nəzərə almalıyıq ki, kərə yağı Azərbaycana Yeni Zelandiyadan idxal olunur ki, orada da bahalaşma baş verib. Üstəlik, nəqliyyat xərcləri, dolların məzənnəsi kimi faktorlar da nəzərə alınmalıdır. Hökumət rüsumları azaltmaqla kərə yağının ucuzlaşmasına şərait yaratmış oldu".
İqtisadçı Vüqar Bayramov məsələ ilə bağlı sosial şəbəkələrdə yaydığı şərhində bildirir ki, atılan addımlara paralel olaraq, yerli istehsalı artırmaqla idxaldan asılılığı aradan qaldırmaq və nəticədə dünya bazarındakı qiymətləri daxili istehlak bazarına minimumlaşdırmaq vacibdir: “Rüsumun 3 dəfə və ya 10 faiz bəndi azaldılması idxal edilən məhsulların xərcinin azalmasına və nəticədə daxili bazarda qiymətlərə təsir göstərə bilər. Belə ki, 100 min dollarlıq kərə yağı idxal edən sahibkar əvvəllər 15 faiz rüsum və 18 faiz ƏDV ödəyirdi. Nəticədə rüsum tətbiq ediləndən sonra malın xərci rüsumdan sonra 115 min dollara, ƏDV tətbiq edilən sonra isə 135,7 min dollaradək yüksəlirdi. Rüsum 5 faizədək azaldıldığı üçün bu halda idxal edilən kərə yağının rüsumlu xərci 105 min dollar, ƏDV tətbiq ediləndən sonra isə 123,9 min dollar olacaq. Bu isə o deməkdir ki, son güzəşt hər 100 min dollarlıq idxal kərə yağında 11,8 min dollar fərq yaradacaq. Kərə yağının dünya bazarında qiymətinin son dövrlər ciddi dəyişmədiyini nəzərə alsaq, bu halda son qərar Yeni Zelandiyadan idxal edilən kərə yağının növündən asılı olaraq hər kiloqramında orta hesabla 2 manat qiymət azalmasına gətirib çıxara bilər. Dəyişikliyin gələn ay tətbiq ediləcəyini nəzərə alsaq, onun istehlak bazarına təsirləri ən tezi növbəti ilin əvvəlində müşahidə edilə bilər”. Bununla yanaşı, ekspertlər bildirir ki, ölkə daxilində kərə yağının istehsal həcminin artırılması ilə də vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmək, onun qiymətində daha çox ucuzlaşmaya nail olmaq mümkündür. Elə hazırda hökumətin diqqət mərkəzində yer alan əsas məsələlərdən biri məhz süd və süd məhsulları istehsalının artımına nail olmaqdır.
Tahir TAĞIYEV
