İlham Şaban: “Noyabr ayında neftin orta aylıq qiyməti 60 dollardan aşağı olmayacaq”
Dünya birjalarında neftin qiyməti sürətlə bahalaşmaqda davam edir. Belə ki, London birjasında Brent markalı neft 3,423 dollar bahalaşaraq barelli 64,27 dollar olub. Layt markalı neftin isə 2,931 dollar bahalaşaraq barelli 57,32 dollara yüksəlib. Sonuncu dəfə neftin qiyməti 64 dollar həddində 2015-ci il iyunun 24-də olub. Azərilayt markalı neftin 1 barrelinin dəyəri isə 2,58 dollar və ya 4,06% artaraq 66,20 dollar təşkil edib.
Neftin ucuzlaşmağa başladığı 2014-cü ilin avqustundan sonra Brent neftinin qiyməti ilk dəfə olaraq 2015-ci il fevralın 13-də 60 dollarlıq həddi ötmüşdü. Daha sonra qiymətdə dalğalanma ilə əlaqədar Brent nefti 60 dollardan aşağı və yuxarı qiymətlərə alıcı tapıb. Bu aylarda Brent nefti ən baha (67,5-67,7 dollar) mayın 5-6 tarixlərində satılıb.
Ümumən Brent nefti 60 dollardan baha təxminən 5 ay satılıb və yalnız iyulun 13-dən sonra ucuzlaşma mərhələsinə keçib.
Brent nefti 2017-ci ilin iyulundan başlayaraq 50 dollardan baha, sentyabrın 11-dən 55 dollardan baha satılırdı. Son iki ayda bazarda baş verən dəyişikliklər qiymətin daha da artacağını deməyə əsas verir. Xüsusilə OPEC və bir neçə ixracatçı ölkənin hasilatın artırılmaması ilə bağlı razılaşmanı 2018-ci ilin sonuna qədər uzadacağına dair yayılan məlumatlar qiymət artımına təsir göstərir. Belə fikirlər var ki, OPEC və digər hasilatçı ölkələr razılaşmanı 2018-ci ilin sonuna kimi uzatsalar, o halda ABŞ-da hasilatın artırılması neft bazarında təklif bolluğunun yaranmasına səbəb olmayacaq. Çünki dünyada neftə tələbatdakı artım daha böyük olacaq və hasilatın artırılması istehlak səviyyəsini keçməyəcək.
Maraqlıdır, neftin bahalaşmasının səbəbini ekspertlər nə ilə izah edir? Bahalaşma hansı həddə qədər davam edə bilər və bu nə dərəcədə dayanıqlı olacaq? Məsələyə münasibət bildirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabanın fikrincə, neftin dünya bazar qiymətlərinin bahalaşması daha çox siyasi amillərlə bağlıdır: “Məsələ ondadır ki, Səudiyyə Ərəbistanında taxt-tac uğrunda gedən mübarizə birjalara müsbət təsir edir. Neft o xammallara aiddir ki, stabilliyi sevir. Əgər birjaların qaçan xəbərlərinə dünya mediasının diqqətinə düşən manşet xəbərləri, təlatümlü xəbərlər gəlirsə, təbii ki, bu, neftin qiymətini artıran amilə çevrilir. Hesab edirəm ki, noyabr ayında neftin orta aylıq qiyməti 60 dollardan aşağı olmayacaq. Çünki ay başlayandan Səudiyyə Ərəbistanında siyasi proseslər neftin kifayət qədər bahalaşmasına gətirib çıxardı. Dünyanın ən böyük istehsalçısı və ixracatçısı olan bir ölkədə siyasi təlatüm həmişə neftin qiymətinə təsir edən amil olur. Hazırda, sadəcə, bazarda şok yaşanır ki, bundan sonra Səudiyyə Ərəbistanında vəziyyət necə olacaq? Çünki ittiham olunan şəxslər sıradan bir məmurlar deyil. Təbii ki, bir neçə günə bazar öz məcrasına qayıdacaq. Ancaq qiymətlər elə də aşağı düşməyəcək. Əvvəllər də bu ölkədə korrupsiya hallarının olduğu deyilirdi. İndiki hadisə, sadəcə olaraq, kral Salmanın oğlu Məhəmmədin hakimiyyətə gəlməsi üçün rəqiblərini tamamilə təmizləmək məqsədi daşıyır. İkinci obyektiv səbəb neftin qiymətinin 60 dollar baryerini keçib bu həddə bərqərar olması və ən böyük neft hasilatçı şirkətlərindən olan Səudiyyə Neft Şirkətinin neft ixracatını azaltması ilə bağlı anons verməsidir. Təbii ki, bu da bazara müsbət siqnaldır. Üçüncü amil isə noyabrda OPEC-in bu il üçün sonuncu konfransını keçirəcəyi ilə bağlıdır. Bu konfransda çox maraqlı bir məsələ var gündəlikdə. Bu da 2018-ci ilin martından sonra hasilat həcmlərinin yenə əvvəlki səviyyədə saxlanması və ya azaldılması məsələsinin müzakirəsidir ki, bunu da bazar çox müsbət qarşılayır. Digər tərəfdən, neftin qiymətinin aşağı düşməsinə dair hələ ki, hansısa siqnallar yoxdur”.
Vidadi ORDAHALLI
