Aydın Hüseynov: “Çünki ölkə iqtisadiyyatında qeyri-neft sektorunun çəkisi xeyli artacaq”
Azərbaycan hökumətinin proqnozuna əsasən, 2017-ci ildə dünya bazarında neftin 1 barrelinin orta qiyməti 50 dollar təşkil edəcək. Bu, 2018-2021-ci illər üzrə iqtisadi və sosial inkişaf konsepsiyası və proqnoz göstəricilərində əksini tapıb. Hökumətin proqnozlarına görə, 2018-ci ildə "qara qızıl"ın orta qiyməti 45 dollar olduğu halda, 2019, 2020 və 2021-ci illərdə isə bu rəqəm 40 dollar olacaq.
2018-ci ilin dövlət büdcəsi gəlirlərinin hesablanması zamanı neft gəlirlərinin hesablanmasında neftin ixrac qiyməti 45 dollar səviyyəsində qəbul edilib. Gələn il üçün Azərbaycanın neft sektoru üzrə büdcə gəlirlərinin məcmu büdcə mədaxilində xüsusi çəkisi 55,1 faiz və ya 11,096 mlrd. manat səviyyəsində nəzərdə tutulur. Bu da 2017-ci ilin təsdiq olunmuş proqnozu ilə müqayisədə 3,156 mlrd. manat və ya 39,7 faiz çoxdur. Neft sektoru üzrə büdcə gəlirlərinin 83,1 faizini və ya 9,216 mlrd. manatını Azərbaycan Dövlət Neft Fondundan transfer, 16,9 faizini və ya 1,880 mlrd. manatını vergi orqanlarının xətti ilə neft sektorundan daxilolmalar təşkil edir.
Vergi orqanlarının xətti ilə neft sektoru üzrə daxilolmalarda Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) üzrə büdcə ödənişləri 1,380 mlrd. manat və Azərbaycan Beynəlxalq Əməliyyat Şirkəti (ABƏŞ) üzrə mənfəət vergisi 500 mln. manat nəzərdə tutulur.
Proqnozdan belə görünür ki, qarşıdakı illərdə neftin qiyməti ucuzlaşacaq. Nəzərə alsaq ki, dövlət büdcəsinin formalaşmasında neft mühüm çəkiyə malikdir, o baxımdan büdcəyə öz təsirini göstərə bilər. Ancaq onu da nəzərə almaq lazımdır ki, ölkə iqtisadiyyatında qeyri-neft sektorunun çəkisi artmağa doğru gedir.
Məsələyə münasibət bildirən millət vəkili Aydın Hüseynovun sözlərinə görə, növbəti 3 ildə neftin qiyməti 40 dollar olsa, Azərbaycan iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərməyəcək. O bunu bir sıra arqumentlərlə əsaslandırdı: “Məlum olduğu kimi, 2016-2017-ci illərin büdcəsi 40 dollardan hesablandı. Həmin məbləğin götürülməsi nəzərdə tutulan bütün layihələrin həyata keçirilməsi üçün kifayət etdi. Neftin qiyməti son dövrlər bahalaşdığı üçün, gələn ilin büdcəsində neftin bir barreli 45 dollardan götürülüb. Növbəti 3 ildə neftin qiyməti 40 dollar olsa belə, bu, Azərbaycan iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərməyəcək. Çünki ölkənin qeyri-neft sektoru inkişaf edir. Bu sahədə bizim kifayət qədər gəlirlərimiz formalaşıb və rəqabət, ixracyönümlü məhsullarımız getdikcə artır. Təkcə bu ilin 9 ayı ərzində 1 milyard 69 milyon manat qeyri-neft sektoruna aid məhsul ixrac olunub. Ona görə də neftin qiyməti 40 dollar olmasından narahat olmaq lazım deyil. Nəzərə almaq lazımdır ki, bizim iqtisadiyyatımız artıq buna adaptasiya olunub. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, qeyri-neft sektorunun formalaşmasında artıq önəmli mənbələr müəyyənləşib. Artıq bir neçə gündən sonra Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu fəaliyyətə başlayacaq. Sözügedən dəmir yolunun işləməsi imkan verəcək ki, Azərbaycan öz məhsullarını sərfəli şəkildə Avropa bazarına çıxarsın. Eyni zamanda bu, Avropa və digər ölkələrdən Azərbaycana gətirilən məhsulların maya dəyərinin aşağı düşməsinə ciddi təsir göstərəcək. Çünki daşıma xərcləri azalacaq. Ən başlıcası, bu dəmir yolundan təkcə Azərbaycan deyil, digər ölkələr də faydalanacaq. Orta Asiya ölkələri öz məhsullarını Avropaya çıxaracaq. Avropa ölkələrindən Orta Asiya və Çinə məhsullar aparılacaq. Nəticədə Azərbaycanın tranzit daşımalardan əldə etdiyi gəlirlər əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Bu sektor getdikcə ümumdaxili məhsul istehsalında öz xüsusi çəkisini artırır. Həmçini, “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin işə düşməsi Azərbaycanın gəlirlərini artıracaq. Bütün bunlar nəticə etibarilə ölkə iqtisadiyyatında qeyri-neft sektorunun çəkisini xeyli artıracaq. Bu da, öz növbəsində, neftdən asılılığın azalmasına gətirib çıxaracaq”.
Vidadi ORDAHALLI
