Neft bazarında qiymətlərlə bağlı son proseslər bu məhsulun qiymətində yenidən dəyişikliklərlə müşayiət olunmaqdadır. Ekspertlər hesab edir ki, bir sıra əsas hasilatçı ölkələrin son mövqe dəyişikikləri sona qədər qorunub saxlansa, bu, neft qiymətlərində ciddi artımlara səbəb ola bilər. Hadisələrin bu səpkidə inkişafı isə Azərbaycanın da maraq dairəsindədir. Çünki belə vəziyyət Azərbaycana neft satışından daha çox gəlir əldə etməyə imkan verəcək.
Hələlik isə neftin qiyməti Rusiya prezidenti Vladimir Putinin ölkəsinin neft hasilatını "dondurmağa" hazır olduğunu açıqlaması, eləcə də İraqın Neft Nazirliyinin Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv ölkələrin bu ayın sonundakı sammitində qiymətin bahalaşması məqsədilə neft istehsalının məhdudlaşdırılması razılaşmasına dəstək verəcəyi istiqamətində nikbin şərhləri fonunda 4 faizdən çox bahalaşıb. Nyu-Yorkun NYMEX birjasında "Layt" markalı neftin bir barrelinin qiyməti 1,8 dollar bahalaşaraq 47,49 dollar, Londonun ICE") birjasında "Brent" markalı neftin bir barrelinin qiyməti 2,04 dollar artaraq 48,9 dollar olub. Ölkəmizin dünya bazarlarına çıxardığı "AzəriLayt" markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 2,6 dollar bahalaşaraq 49,64 dollar təşkil edib. Hesab edilir ki, OPEK razılıq əldə edəcəyi təqdirdə neftin qiymətində daha çox artım olacaq. İndiyə qədər OPEK-də əsas problem İraq və İranla bağlı idi. İraq artıq mövqeyini dəyişir. İrana gəldikdə, OPEK son iki ildə rekord səviyyədə ucuzlaşan neftin qiymətini yüksəltmək üçün müzakirə etdikləri neft istehsalını məhdudlaşdırmaq məsələsində İranın etirazını bu ölkəyə imtiyaz verməklə aradan qaldırmağı planlaşdırır. Xatırladaq ki, təşkilata üzv ölkələrin energetika nazirlərinin ötən günlərdə Qətərin paytaxtı Dohadakı görüşündə İrana istehsal səviyyəsini gündəlik 3,92 milyon barreldə saxlaması təklif edilib. Daha əvvəl neft istehsalını yanvar ayında ləğv edilən beynəlxalq sanksiyalardan əvvəlki səviyyəyə çıxarana qədər artıracağını açıqlayan İran rəsmiləri isə keçən ay bu həcmin 4 və ya 4,2 milyon barreldə saxlanmasının mümkünlüyünü bildirmişdilər. İndi OPEK müəyyən imtiyazlar müqabilində İranın da mövqeyində dyişikliklər olmasına çalışır.
Hələlik isə OPEK-in gündəlik xam neft hasilatı oktyabr ayında sentyabra nisbətən 240 min barrel artaraq 33 milyon 643 min barrel olub. Vyana görüşündə isə mümkün razılaşma olacağı halda bu həcmin 32 milyon barrel səviyyəsinə qədər azaldılması gözlənir. OPEK-ə üzv ölkələr noyabrın 30-da Vyanada keçiriləcək sammitdə razılığa gəlsələr, bu, kartel üzvlərinin 2008-ci ildən bu vaxtadək ilk dəfə xam neft hasilatını azaltmasına səbəb olacaq. Xatırladaq ki, sentyabrın sonunda OPEK-in Əlcəzairdəki qeyri-rəsmi görüşündə neft hasilatının sutkada 32,5-33 milyon barrel səviyyəsində məhdudlaşdırılması üzrə ilkin razılığa gəlinib. Yekun qərarın isə bu ayın sonunda Vyanada qəbul edilməsi nəzərdə tutulur. Belə vəziyyət neftin qiymətinin sürətlə yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Görünür, elə bu səbəbdəndir ki, dünyanın qabaqcıl investisiya banklarından olan "Goldman Sachs" 2017-ci ilin əvvəli ilə bağlı neftin qiyməti üzrə proqnozunu 55 dollar səviyyəsinə artırıb. Bildirilir ki, OPEK-in neft istehsalını gündəlik 33 milyon barrelə endirməklə bağlı razılığa gələcəyi və Rusiyanın istehsal səviyyəsini "donduracağı" fərziyyəsinə əsaslanaraq, neftin barrel qiyməti 2017-ci ilin ilk yarısında daha əvvəl proqnozlaşdırılan 45 dollar və 50 dollar səviyyələrindən ortalama 55 dollar səviyyəsinə yüksələcək.
İqtisadçı ekspert İlham Şaban da neftin qiymətində yüksəliş olacağını bildirir: "Noyabrın 30-da Vyanada keçiriləcək OPEK toplantısında iştirakçı dövlətlərin neft hasilatının azaldılması ilə bağlı yeni kvotaları razılaşdıra biləcəyi gözləniləndir". Onun sözlərinə görə, azalmada 700 min barreldən çox bir göstərici üzərində də razılığa gəlinməsi mümkündür: "Bundan sonra neftin qiymətləri təqribən bir həftə, yaxud 10 gün ərzində bazarda 50 dolları keçə bilər. Ancaq dekabrın 10-12-də OPEK və Beynəlxalq Enerji Agentliyi noyabr ayında aylıq hasilatla bağlı növbəti hesabatlarını açıqlayacaq. Onun nəticəsinə görə bazarda qiymətlər korreksiya ediləcək. Yanvarda yenə OPEK ölkələri bir-bir elan edəcəklər ki, hasilatı azaltdıq. Bu, bazara yaxşı təsir edəcək və neftin qiyməti bir az qalxacaq. Sonra fevralda yeni hesabat dərc ediləcək. Hər şey bu zamankı situasiyadan asılı olacaq. Yəni neftin qiymətində daha bir az artım və yaxud azalma gözləmək mümkündür". Qeyd edək ki, neftin aşağı qiyməti ABŞ kimi ölkələrə də sərf etmir. Məsələn, elə aşağı qiymətlər üzündən Şimali Dakotanın neft hasilatı gündəlik 10 min barrel həcmində azalıb. Şimali Dakota Faydalı Qazıntılar Departamentinin direktoru Linn Helms bu xüsusda bildirib: "Neft qiymətlərindəki geriləmə azalmanın əsas səbəbidir və 2017-ci ilin ikinci rübünədək davam etməsi proqnozlaşdırılır". Bu səbəbdən ABŞ-da da hasilatçılar neftin qiymətinin yüksəlməsində maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Azərbaycan isə neft hasilatçısı kimi hasilatı "dondurmağa" hazır olduğunu hələ əvvəldən bəyan edib. Digər ölkələr də analoji addımlar atsalar, neftin qiymətində kəskin yüksəlişər gözləmək olar.
Tahir TAĞIYEV
