Son müşahidələr göstərir ki, azsaylı istisnalar olmaqla,aABŞ dolları dünyanın əksər valyutaları ilə müqayisədə güclənib. Buna yol açan səbəblərdən biri də ABŞ-ın yeni prezdenti Donald Trampın hakimiyyəti dövründə mühafizəkar iqtisadi siyasət tərəfdarı olması və ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) uçot dərəcəsini artırmasını dəstəkləməsi göstərilir.
Hazırda dünya bircalarında ticarət sessiyasında dolların indeksi yüksəlməkdə davam edir. Son məlumatara görə, dolların indeksi 0,44% möhkəmlənərək 99,5 səviyyəsinədək yüksəlib. Dolları bahalaşdıran əsas amillərdən biri də odur ki, investorlar Donald Trampın administrasiyasından inflyasiyanın yüksəldilməsi istiqamətində zəruri addımların atılacağını gözləyir. Bu gözləntilər ABŞ-ın dövlət istiqrazlarının gəlirliliyini 2,2% artıraraq 10 aylıq maksimum səviyyəyə çatdırıb. Baş verənlər neftin də qiymətini əhəmiyyətli dərəjədə aşağı salıb. İndi əksər ekspertlərin narahatlığı məhz neft sarıdandır. Çünki neft dəyərdən düşməkdə davam edərsə, bu, dünyada müşahidə olunan qlobal iqtisadi böhranın daha da dərinləşməsi anlamına gələjək. Bu haldadünya tijarətinin həjminin azalması, investsiya sahəsində xoşagəlməz durumun foromalaşması da qaçılmaz sayılır. Neftlə bağlı vəziyyət isə indiki halad nikbin deyil. Belə ki, neftin qiyməti İranın hasilatı artırması, ABŞ-da isə aktiv neft quyularının sayının fevral ayından indiyədək ən yüksək səviyyəyə çatması və bununla əlaqədar olaraq qlobal təklif çoxluğunun davam edəcəyi proqnozları fonunda yeni həftəyə də itkilərlə başlayıb. Məlumatalara görə, İranda neft istehsalı üç yataqda proqnozlardan daha çox artıb. İranın Neft Nazirliyi ölkənin qərbindəki üç neft yatağında hasilatın 2013-cü ildəki gündəlik 65 min barreldən hazırda 250 min barrel səviyyəsinə çatdığını açıqlayıb. Səudiyyə Ərəbistanı isə Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatının (OPEK) bazarda sabitliyi bərpa etmək məqsədilə hasilatın məhdudlaşdırılması barədə razılığa gəlməsinin zəruriliyi bildirib. Amma vəziyyət fərqlidir. "Baker Hughes" jurnalının açıqladığı məlumatlara görə, artan məhsuldarlıq istehsalçılara neft axtarışı fəaliyyətlərini genişləndirmək imkanı yaradır. Həmçinin bildirilir ki, ABŞ-da aktiv neft quyularının sayının may ayından indiyədək 130-dan çox artıb.
OPEK-in noyabrın 30-da hasilatın məhdudlaşdırılması razılaşmasının icrası üzrə keçirəcəyi yığıncağının müvəffəqiyyətsiz olacağı ilə bağlı narahatlıqlar isə davam edir. Bu proseslər fonunda neftin qiyməti son 1 ayda 52 dollar səviyyəsindən ucuzlaşaraq hazırda 43-44 dollara geriləyib. Beynəlxalq Enerji Agentliyi isə OPEK-in hər kəsin işinə yarayacaq formada hasilatı məhdudlaşdırmayacağı təqdirdə bazarda qlobal neft təklifinin artmaqda davam edəcəyini açıqlayıb. Analitiklər OPEC-in istehsalı məhdudlaşdırmaqla bağlı razılığa gəlib-gəlməyəcəyinə şübhə ilə yanaşırlar. Mütəxəssislər isə OPEK tərəfindən hər hansı bir addım atılmayacağı təqdirdə bazarda neftin qiymətinin 40 dollara geriləyəcəyini proqnozlaşdırırlar. Belə vəziyyət isə dünya iqtisadiyyatı üçün müsbət heç nə vəd etmir. həhəlik əsas ümidlər OPEK-in noyabrın 30-da baş tutajaq ijlasınadır. Beynəlxalq Enerji Agentliyi bildirir ik, nəticəsi necə olursa olsun, OPEK-in Vyana konfransı neft bazarında tələb-təklif tarazlığının bərpa edilməsi baxımından əhəmiyyətli olacaq: "Əgər hər hansı razılığa gəlinməsə və OPEK üzvləri öz hasilatlarını artırmağa davam etsələr 2017-ci il ərzində bazarda maksimum təklif çoxluğu yaranacaq və neftin qiymətində ciddi bir artımın gözlənilməsi çox zəifləyəcək. Hətta gələn il neft təklifi artarsa neftin qiyməti ucuzlaşmağa davam edə bilər. Bu da o deməkdir ki, 2017-ci il də neft təklifinin artmaqda davam edəcəyi bir il olacaq".
Qeyd edək ki, OPEK-ə üzv ölkələr noyabr ayının sonunda toplaşaraq neft istehsalının gündəlik 32,5 və ya 33 milyon barrel səviyyəsinə endirilməsi təklifini müzakirə edəcək. Lakin kartelin üzvləri arasında hasilat səviyyəsinə dair fərqli fikirlərin formalaşması OPEK-in istehsalı əhəmiyyətli formada məhdudlaşdırması ehtimalına şübhə yaradır. Belə vəziyyətdə qefri-neft sektoruun inkişaf etdirən ölkələr maliyyə çətinliklərinə tab gətirə biləəjklər. Xatırladaq ki, belə ölkələrdən biri qismində Azərbayjanın adı daha çox çəkilir. Maliyyə sektoru və bazarlar üzrə praktika meneceri Rolf Berdta də görülən işləri yüksək qiymətləndirir: "Kiçik və orta müəssisələrin maliyyə resurslarına çıxışının yaxşılaşdırılması, xarici birbaşa investisiyaların artımı, Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun inkişafı və müasirləşmə üçün çox vacibdir. Kapital bazarı yerli və xarici investisiyaların cəlb olunması üçün əsas alətlərdən biridir, bu istiqamətdədə görülən işlər təqdirəlayiqdir".
Tahir TAĞIYEV
