Rusiyada miqrasiya siyasətinin sərtləşdirilməsi artıq sadəcə rüsumların artırılması deyil, daha geniş siyasi və iqtisadi strategiyanın tərkib hissəsi kimi görünür. Dövlət Dumasında müzakirəyə çıxarılan dəyişikliklər göstərir ki, Moskva bir tərəfdən xarici işçi qüvvəsinə ehtiyac duyur, digər tərəfdən isə miqrasiyanı daha sərt nəzarət altına almağa çalışır. Bu siyasətin əsas yükü isə postsovet ölkələrindən gələn adi əmək miqrantlarının, o cümlədən Azərbaycanlıların üzərinə düşəcək.
Uzun illər ərzində Rusiya iqtisadiyyatının tikinti, xidmət, logistika və kənd təsərrüfatı kimi sahələri ucuz miqrant əməyinə söykənib. Azərbaycanlı miqrantlar da bu sistemin mühüm hissəsi olublar. İndi isə Kreml miqrasiyaya münasibəti dəyişir. Məqsəd artıq təkcə işçi qüvvəsi cəlb etmək deyil, həm də miqrantları daha ciddi filtrdən keçirməkdir. Rüsumların kəskin artırılması bunun göstəricisidir. Əslində dövlət bununla mesaj verir ki, Rusiyada uzunmüddətli qalmaq istəyən şəxs həm maddi imkanlara malik olmalı, həm rus dilini bilməli, həm də sistemə problemsiz uyğunlaşmalıdır. Yəni miqrasiya əvvəlki kimi nisbətən əlçatan sosial yol olmaqdan çıxaraq daha seçici prosesə çevrilir. Bu dəyişikliklər Azərbaycanlı miqrantlar üçün ilk növbədə ciddi maliyyə yükü yaradacaq. Onsuz da son illərdə rublun dəyərinin zəifləməsi Rusiyada işləməyi əvvəlki qədər sərfəli etmirdi. İndi isə vətəndaşlıq, müvəqqəti yaşayış və daimi yaşayış icazələrinin qiymətinin dəfələrlə artırılması vəziyyəti daha da ağırlaşdıracaq. Bir çox insan üçün sənədləşmə xərcləri aylıq qazancın böyük hissəsini aparacaq. Bunun nəticəsində qeyri-rəsmi əmək bazarı daha da genişlənə bilər. Çünki yüksək rüsumlar bəzi miqrantları hüquqi status almaqdan çəkindirəcək. Bu isə onların daha həssas vəziyyətə düşməsi deməkdir. Müqaviləsiz işləmək, maaşın gecikdirilməsi, polis təzyiqi, deportasiya riski və hüquqi müdafiəsizlik halları arta bilər. Yəni dövlətin "nizam yaratmaq" siyasəti praktikada müəyyən hissənin daha dərin kölgə iqtisadiyyatına keçməsi ilə nəticələnə bilər. Maraqlı məqamlardan biri də odur ki, işəgötürənlər üçün rüsumlar çox az artırılır. Bu göstərir ki, Rusiya ucuz xarici işçi qüvvəsindən imtina etmək istəmir. Sadəcə maliyyə və hüquqi yükü miqrantın öz üzərinə keçirir. Bu isə sistem daxilində fərqli yanaşma yaradır. Yüksək ixtisaslı mütəxəssislər üçün imkanlar nisbətən açıq qalır, amma adi fəhlə və xidmət sektorunda çalışan miqrantlar üçün maneələr artırılır. Azərbaycanlıların böyük hissəsi məhz bu ikinci qrupa aid olduğundan təsir daha ağır hiss ediləcək. Bu prosesin geosiyasi və demoqrafik tərəfi də var. Rusiya əhalisi qocalır və ölkədə ciddi işçi çatışmazlığı mövcuddur. Buna görə Moskva miqrantlardan tam imtina edə bilməz. Amma daxildə artan millətçi əhval-ruhiyyə və təhlükəsizlik narahatlıqları səbəbindən miqrasiyanı daha sərt nəzarət olunan formaya salmağa çalışır. Məqsəd miqrant axınını dayandırmaq deyil, onu daha idarəolunan vəziyyətə gətirməkdir. Azərbaycan üçün bunun iqtisadi nəticələri də mümkündür. Rusiyadan gələn pul köçürmələri əvvəlki illərlə müqayisədə azalsa da, hələ də minlərlə ailənin əsas gəlir mənbələrindən biridir. Əgər Rusiyada işləmək çətinləşərsə, Azərbaycana pul köçurmələri axını zəifləyə, regionlarda sosial-iqtisadi təzyiq arta bilər. Bu halda bir çox azərbaycanlı alternativ istiqamətlər axtarmağa başlayacaq. Türkiyə, Körfəz ölkələri, xüsusilə Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və bəzi Avropa ölkələri daha cəlbedici görünə bilər. Volodinin rus dili, qanunlara riayət və mədəni inteqrasiya ilə bağlı açıqlamaları da göstərir ki, gələcəkdə əlavə məhdudiyyətlər gündəmə gələ bilər. Rus dili imtahanlarının sərtləşdirilməsi, qeydiyyat prosedurlarının çətinləşdirilməsi, ailə birləşməsi qaydalarının məhdudlaşdırılması və miqrantlara nəzarətin gücləndirilməsi ehtimalı artır. Bütün bunlar göstərir ki, məsələ təkcə rüsum artımı deyil. Rusiya miqrasiya modelini dəyişir və yeni sistemdə əsas məqsəd daha ucuz, daha asılı və daha sərt nəzarət olunan miqrant mühiti formalaşdırmaqdır. Azərbaycanlılar isə bu dəyişikliklərin ən çox təsirləndiyi qruplardan biri olacaq. Akif NƏSİRLİ
