Əkrəm Həsənov: "Bu hüququ məhdudlaşdırmaq düzgün deyil"
Azərbaycan Mərkəzi Bankının sədri Taleh Kazımov 6 may 2026-cı ildə keçirdiyi mətbuat konfransında qanunsuz mərc oyunları vasitəsilə ölkədən xaricə böyük həcmdə vəsait çıxarılması probleminə diqqət çəkib. O bildirib ki, Azərbaycanda mərc oyunları yalnız lisenziyalı qurumlar vasitəsilə təşkil oluna bilər. Buna baxmayaraq, bəzi şəxslər kart hesabları açaraq vətəndaşlardan pul toplayır, daha sonra həmin vəsaitləri xarici mərc platformalarına yönləndirirlər.
Kazımovun sözlərinə görə, maliyyə sektoru belə şübhəli pulların dövriyyəsinə vasitəçi olmamalı, əksinə, bu barədə Maliyyə Monitorinqi Xidmətinə məlumat verməlidir. O vurğulayıb ki, texniki boşluqlar mümkündür, lakin ümumi yanaşma qanunsuz maliyyə axınlarının qarşısını almağa yönəlməlidir.
Mütəxəssislərin fikrincə, ölkədən milyonlarla, hətta bəzi iddialara görə milyardlarla manatın çıxarıldığı belə sxemlərin yalnız kiçik vasitəçilər səviyyəsində fəaliyyət göstərməsi inandırıcı görünmür. Çünki böyük həcmli və davamlı pul axınları adətən geniş əlaqələr, maliyyə imkanları və müəyyən qoruma mexanizmləri tələb edir. Bu səbəbdən cəmiyyətdə iri biznes dairələrinin, oliqarxların və yüksək vəzifəli məmurlarla əlaqəli şəxslərin bu proseslərdə dolayı və ya birbaşa maraqlı ola biləcəyi ilə bağlı şübhələr zaman-zaman gündəmə gəlir.
Ekspertlər bildirir ki, xüsusilə xaricə böyük həcmdə vəsait ötürülməsi, müxtəlif kart hesabları üzərindən milyonlarla manatın dövr etməsi və uzun müddət aşkarlanmaması müəyyən təşkilatlanmış şəbəkələrin mövcudluğu ehtimalını artırır. Belə sxemlərdə adətən formal olaraq adi şəxslər görünür, lakin maliyyə dövriyyəsinin arxasında daha güclü maraq qruplarının dayanması istisna edilmir.
Bu pulların xaricə çıxarılmasının əsas yollarından biri vasitəçilər üzərindən həyata keçirilən köçürmələrdir. Sosial şəbəkələrdə reklam edən şəxslər insanlardan vəsait toplayır, daha sonra həmin pulları xarici mərc saytlarındakı hesablara yönləndirirlər. Bundan başqa, kriptovalyutalar və qeydiyyatsız xarici elektron ödəniş sistemləri də nəzarətdən yayınmaq üçün geniş istifadə olunur.
Maliyyə üzrə ekspert Əkrəm Həsənov isə hesab edir ki, vətəndaşların maliyyə əməliyyatlarına nəzarət gücləndirilsə də, hüquqi çərçivədə balans qorunmalıdır. Onun fikrincə, insanların bank və ödəniş imkanlarına çıxış hüququ həddindən artıq məhdudlaşdırılmamalıdır. Eyni zamanda o vurğulayır ki, şəffaf monitorinq mexanizmləri olmadan qanunsuz maliyyə axınlarının qarşısını almaq çətin olacaq.
Mərkəzi Bankın əsas nəzarət alətlərindən biri şübhəli əməliyyatların avtomatik aşkarlanmasıdır. Eyni hesaba müxtəlif şəxslərdən gələn çoxsaylı köçürmələr və qeyri-adi pul dövriyyəsi sistem tərəfindən riskli əməliyyat kimi qeyd olunmalıdır. Lakin mütəxəssislər deyir ki, sxemlər daim dəyişdiyi üçün yalnız qadağalar kifayət etmir — bankların aktiv iştirakı və real icra mexanizmləri əsas şərtdir.
Əkrəm Həsənov “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, hər bir vətəndaş heç bir səbəb göstərmədən gün ərzində 1000 dollar, ay ərzində isə ümumilikdə 10 min dollar məbləğində vəsaiti xaricə köçürə bilər.
Ekspertin sözlərinə görə, əgər şəxs bu əməliyyatları gün ərzində müxtəlif banklar vasitəsilə həyata keçirirsə, köçürülən məbləğ müəyyən qədər daha artıq ola bilər. O vurğulayıb ki, vətəndaşların bu hüququnun məhdudlaşdırılması düzgün yanaşma hesab edilə bilməz.
Əkrəm Həsənov qeyd edib ki, bir çox insanların xaricdə təhsil alan övladları, qohumları və ya müalicə alan yaxınları var və onların pul köçürməsinə ehtiyac yaranır. Bu səbəbdən beynəlxalq pul köçürmələri vətəndaşların normal maliyyə hüquqlarının bir hissəsidir.
Mütəxəssis bildirib ki, xaricdə fəaliyyət göstərən mərc oyunlarına pul göndərən şəxslər də məhz bu hüquqdan sui-istifadə edirlər. Onun fikrincə, bu halların tam qarşısını almaq praktik baxımdan mümkün deyil.
Əkrəm Həsənov əlavə edib ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankı cəmiyyətə müraciət edərək belə hallarla qarşılaşan şəxslərin məlumat verməsini istəyir. Bununla yanaşı, o hesab edir ki, bu tendensiyanın iqtisadi və sosial baxımdan nə qədər geniş zərər yaratdığını müəyyənləşdirmək də kifayət qədər çətindir.
Dəniz NƏSİRLİ
