ABŞ-ın müdafiə naziri Pit Heqset İranla əldə olunmuş atəşkəs razılaşmasının hələ də qüvvədə olduğunu bəyan edib. Bu açıqlama gərginliyin pik həddə çatdığı bir vaxta təsadüf edir; belə ki, daha əvvəl Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri İrandan atılan raketləri zərərsizləşdirdiyini, ABŞ hərbi qüvvələri isə İranın altı hərbi katerini batırdığını açıqlamışdı.
Son hadisələr ABŞ və İsrailin İranla genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara yenidən başlayacağı ilə bağlı narahatlıqları artırıb. Fevralın 28-də ABŞ və İsrailin zərbələri başladıqdan sonra İran Hörmüz boğazını faktiki olaraq bağlayıb. Buna cavab olaraq, ABŞ hərbi gəmiləri İran limanlarını tam blokadaya alıb. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Fars körfəzində sıxışıb qalan bir sıra kommersiya gəmilərini müşayiət etməyə başlayıb. Pentaqonda keçirilən mətbuat konfransında çıxış edən P.Heqset bu əməliyyatın "müvəqqəti həll yolu" olduğunu bildirib və rəsmi Tehrandan blokadaya son qoymağı tələb edib: "İranın beynəlxalq su yollarında bitərəf ölkələrin gəmilərini və onların yüklərini əngəlləməsinə icazə verilə bilməz. İranlılar boğaza nəzarət etdiklərini deyirlər. Bu doğru deyil. Atəşkəs isə qüvvədən düşməyib. Biz özümüzü qətiyyətlə müdafiə edəcəyimizi bildirmişdik və hazırda bunu edirik. İran tərəfi də bundan agahdır. Atəşkəsin pozulub-pozulmadığına dair son qərarı isə prezident verəcək". ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah Rəisləri Komitəsinin sədri general Den Keyn isə bildirib ki, aprelin 8-də atəşkəs elan olunandan bəri İran ABŞ qüvvələrinə qarşı 10-dan çox hücum həyata keçirib. Lakin onun sözlərinə görə, bu insidentlər hələlik genişmiqyaslı hərbi əməliyyatların bərpası həddini keçməyib. General Keyn həmçinin vurğulayıb ki, Hörmüz boğazından keçid imkanı olmadığı üçün hazırda 1 min 550-dən çox kommersiya gəmisi və təxminən 22 min 500 dənizçi körfəzdə sıxışıb qalıb.
ABŞ prezidenti Donald Tramp isə "Fox News"a müsahibəsində xəbərdarlıq edib: İran ABŞ gəmilərini hədəfə alarsa, bu ölkə yer üzündən silinəcək.
Hazırda Hörmüz boğazında gərginlik kəskin şəkildə artıb, Vaşinqtonla Tehran arasındakı atəşkəs isə olduqca kövrəkdir. Donald Tramp kommersiya gəmiçiliyini bərpa etmək məqsədilə "Azadlıq Layihəsi"ni elan edib. "Maersk" gəmiçilik nəhəngi bildirib ki, gəmilərindən biri ABŞ hərbi qüvvələrinin müşayiəti ilə boğazdan uğurla keçib. Lakin risklər hələ də yüksəkdir. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri bu cür riskli şəraitdə dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyini necə təmin edəcək? Bu strateji yanaşma münaqişənin genişmiqyaslı eskalasiyaya çevrilməsinin qarşısını almaq üçün kifayətdirmi? İstefada olan vitse-admiral Robert Marrett qeyd edir ki, son baş verənlər münaqişənin genişlənməsi ehtimalını artırır. Onun sözlərinə görə, İranla razılıq əldə olunmadan naviqasiyanı təmin etmək olduqca çətindir: "Həm boğazın dar coğrafiyası, həm də İranın kiçik qayıqlar, pilotsuz uçuş aparatları və digər asimmetrik vasitələrlə hücum potensialı taktiki baxımdan vəziyyəti mürəkkəbləşdirir. Buna baxmayaraq, sərbəst naviqasiyanı bərpa etmək üçün atılan hər bir addım dəyərlidir". Gəmilərin necə qorunmasına gəlincə, vitse-admiral bildirib ki, yaxın müşayiətdən çox hava vasitələrinə üstünlük verilir. Marrett vurğulayır ki, təhlükəsizliyi təmin etmək üçün gəmilərə fiziki olaraq yaxın olmaq şərt deyil: "Mayın 4-də müşahidə olunan hücumlar zamanı əməliyyatlara helikopterlər və böyük ehtimalla digər aviasiya vasitələri də dəstək verirdi. Pentaqonun əməliyyat xəritələri bəzi hərbi gəmilərin boğazdan kənarda – Oman körfəzi və hətta Ərəbistan dənizi sularında mövqe tutduğunu göstərir. Bu isə o deməkdir ki, taktiki vəziyyətin mürəkkəbliyinə rəğmən, güclü hava müdafiəsi çətiri vasitəsilə təhlükəsizliyi məsafədən də təmin etmək mümkündür". R.Marrett ən böyük narahatlığının tam eskalasiya, yəni atəşkəsin tamamilə iflası və münaqişənin genişlənməsindən olduğunu bildirir: 'İkinci məsələ isə çox sayda gəminin təhlükəsiz keçidinin təminatıdır. Bunun üçün yalnız gəmi kapitanlarının deyil, həm də daşıyıcı şirkətlərin və sığortaçıların inamı lazımdır. Bu inamı qazanmağın ən effektiv yolu isə İranla müəyyən bir razılığa gəlməkdir". İranın boğaza nəzarət imkanlarını şərh edən Marrett bunu real üstünlük hesab edir və həm coğrafi mövqeyin, həm də mövcud imkanların buna şərait yaratdığını bildirir. Bununla belə, admiral əlavə edir ki, İran da Hörmüz boğazının açıq qalmasında maraqlıdır, çünki ölkə iqtisadiyyatı birbaşa bu yoldan asılıdır. ABŞ-nin bölgədəki hərbi gücü isə diplomatik həll üçün mühüm rıçaq rolunu oynayır. R.Marrett mövcud gərginliyin sürətlə genişmiqyaslı qarşıdurmaya çevrilmə ehtimalını istisna etmir: "İranın münaqişəni genişləndirmək üçün kifayət qədər imkanları var. Son 24 saat ərzində BƏƏ-dən də narahatedici siqnallar daxil olur. Əgər onlar münaqişə coğrafiyasını digər regional tərəfdaşları da əhatə edəcək şəkildə böyütsələr, bu, son dərəcə kritik bir vəziyyət yaradacaq. Vəziyyəti qısa müddətdə gərginləşdirə bilərlər, lakin hazırda narahatedici məqamlara rəğmən, bunun baş verəcəyinə dair hələ ki, aydın sübutlar yoxdur".
Samirə SƏFƏROVA
