Fransa prezidenti Emmanuel Makron İrəvanda keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin sammitinin yekunlarına dair brifinqdə Azərbaycanda saxlanılan erməni əsirlər məsələsinə toxunub. O bildirib ki, bu məsələni əvvəlcə Ermənistanın prezidenti və baş naziri ilə müzakirə edəcək, ardından isə Prezident Əliyevlə telefon danışığı keçirəcək.
Makron sülh prosesinə inamını da vurğulayıb: "Mənə etibar edə bilərsiniz, mən bu sülh prosesinə dərindən inanıram".
Makronun Azərbaycanda ittiham edilən erməni əsilli şəxslərlə bağlı Prezident İlham Əliyevlə danışığının nəticəsi barədə ciddi sual yaranır: Makron bu məsələdə Azərbaycanın mövqeyini dəyişməyə qadir siyasi fiqurdurmu? Ümumiyyətlə, Azərbaycan xarici təzyiq qarşısında mövqeyini dəyişərmi?
Qısa cavab belədir: Makronun telefon danışığı ilə Azərbaycanın bu məsələdəki mövqeyini dəyişməsi real deyil. Bunun bir neçə əsaslı səbəbi var.
Azərbaycanda saxlanılan şəxslər dövlət tərəfindən "hərbi əsir" statusunda tanınmır. Rəsmi mövqeyə görə, bu şəxslər 2020-ci il 10 noyabr üçtərəfli bəyanatından sonra Azərbaycan ərazisinə qanunsuz keçən, terror-diversiya fəaliyyəti törədən və müharibə cinayətlərində ittiham olunan fərdlərdir. Onların işi istintaq və məhkəmə predmetidir. Azərbaycan bu məsələni daxili hüquq və təhlükəsizlik çərçivəsində dəyərləndirir, siyasi danışıqlar predmeti kimi qəbul etmir.
Digər tərəfdən, Makronun Cənubi Qafqazda real siyasi çəkisi olduqca məhduddur. Fransa ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədri olub, lakin 2020-ci il müharibəsindən sonra sülh prosesindən faktiki olaraq kənarda qalıb. Paris açıq şəkildə Ermənistanı dəstəkləyib, Azərbaycana qarşı sanksiya çağırışları edib, Qarabağdakı separatçı strukturlara arxa durub. Bu mövqe Azərbaycan tərəfinə yaxşı məlumdur. Ona görə də Azərbaycan Fransanı tərəfsiz vasitəçi kimi qəbul etmir. Makronun sözü Azərbaycan üçün Vaşinqtonun, Ankaranın və ya Moskvayın sözü qədər çəkiyə malik deyil.
Bununla yanaşı, 2020-ci ildən sonra Azərbaycanın xarici siyasət xətti köklü şəkildə dəyişdi. Əsas prinsip "milli maraq və dövlət suverenliyi birinci yerdədir" oldu. Qarabağla, milli təhlükəsizliklə və ədalət mühakiməsi ilə bağlı məsələlərdə Azərbaycan xarici təzyiqə boyun əymir. AŞPA-da Azərbaycan nümayəndə heyətinin səlahiyyəti dondurulanda da, ABŞ Konqresində dinləmələr keçiriləndə də Bakı öz mövqeyindən geri çəkilmədi. Bu ardıcıl davranış modeli təsadüfi deyil, siyasi iradənin ifadəsidir.
Üstəgəl, Azərbaycan yalnız öz dövlət marağına uyğun gəldikdə və qarşılığında konkret nəticə əldə etdikdə addım atır. 2023-cü ilin dekabrında 32 erməni hərbçinin azad edilməsi buna bariz nümunədir: Ermənistan COP29-a namizədliyini geri götürdü və Azərbaycanın ev sahibliyini dəstəklədi. Yəni qarşılıqlı fayda prinsipi işlədikdə Bakı addım atmağa hazırdır. Lakin "Makron xahiş etdi" deyə məhkəmə prosesindəki şəxsləri azad etmək dövlətin hüquq sisteminin və ictimai etimadın ciddi şəkildə sarsıdılması demək olardı.
Yəni Makronun zəngi cari diplomatik dialoqun bir parçasıdır, lakin həlledici təsirə malik deyil. Fransa prezidenti nə Azərbaycan üçün əvəzsiz tərəfdaşdır, nə də Bakının mövqeyini kökündən dəyişdirəcək siyasi rıçaqlara sahibdir. Bu məsələnin həlli yalnız Ermənistanla ikitərəfli, qarşılıqlı razılaşma çərçivəsində mümkündür, həm də sülh müqaviləsinin imzalanması, sərhədlərin delimitasiyası və regional kommunikasiyaların açılması kimi böyük paket daxilində. O da Fransanın vasitəçiliyi ilə deyil, birbaşa danışıqlar yolu ilə həll edilə bilər.
Akif NƏSİRLİ
