Azad İsazadə: "Bu müharibədə udan tərəf olmadı, bütün region uduzdu"
Ümumiyyətlə, Trampın prezudentlik dövründə İranla müharibənin bitdiyini və onun bir daha İranla müharibə etməyəcəyini düçünmək olarmı? 40 günlük müharibədə Tramp nə qazandı, İran nə əldə etdi?
ABŞ və İsrail 28 fevral 2026-cı ildə İrana qarşı birgə hərbi əməliyyat başlatdı. 40 günlük döyüşlərdən sonra 8 aprel 2026-cı ildə atəşkəs elan edildi. Əməliyyatın rəsmi məqsədləri İranın nüvə proqramını məhv etmək, ballistik raket qüdrətini sındırmaq və rejim dəyişikliyinə nail olmaq idi.
Trampın əldə etdiklərinə gəlincə, İranın Ali Rəhbəri Əli Xamenei zərbələr nəticəsində həlak oldu və İranın hərbi gücü əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədi, hava müdafiəsi məhv edildi. Tramp İranın uran zənginləşdirməsini dayandırmağa razılaşdığını açıqladı. Lakin əsas məqsədlərə tam nail olunmadı. Rejim dəyişikliyi baş vermədi - İran rejimi hakimiyyəti möhkəm saxladı. Nüvə proqramına dəyən real ziyanın miqyası qeyri-müəyyən olaraq qaldı, çünki İran AEBA-yə bombalanmış obyektləri yoxlamağa icazə vermədi.
İranın əldə etdiklərinə gəlincə isə, İran Hormuz boğazını bağladı və bu, 1970-ci illərdən bəri ən böyük neft təchizatı böhranına səbəb oldu. İran qlobal enerji bazarlarını qeyri-sabitləşdirərək ABŞ-ın hərbi təzyiq gücünün hüdudlarını dünyaya göstərdi. Xamenenin oğlu onun yerinə keçdi və rejim ayaqda qaldı.
Müharibənin tamamilə bitib-bitmədiyinə gəlincə, vəziyyət hələ də qeyri-müəyyəndir. Tramp atəşkəsi uzatdığını açıqladı, lakin dəniz blokadası davam etdirildi və ordu döyüşə hazır vəziyyətdə saxlanıldı. Rəsmi döyüş əməliyyatlarının bitdiyi bildirilsə də, Hormuz boğazından ticarət keçidini təmin etmək üçün yeni dəniz əməliyyatı başladıldı. Yəni rəsmi müharibə dayanıb, lakin iqtisadi təzyiq və hərbi hazırlıq davam edir. Trampın yenidən hücuma keçib-keçməyəcəyi əsasən nüvə danışıqlarının nəticəsindən asılı olacaq.
Hərbi ekspert Azad İsazadə “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında ABŞ-İran müharibəsinin yenidən alovlana biləcəyini istisna etməyib.
“Trampı proqnozlaşdırmaq qeyri-mümkündür. Bəlkə özü də bilmir ki, müharibəyə yenidən başlayacaq, yoxsa yox. Amma ABŞ-ın maraqları baxımından bu müharibədən hansısa formada çıxmaq daha münasibdir. Çünki İranın silahlı qüvvələrinə kifayət qədər güclü zərbə vurulub. Buna baxmayaraq, molla rejimi dözdü, İran müqavimət göstərdi və bu müharibədə udan tərəf olmadı. Bütün region uduzdu. ABŞ-ın nüfuzu da Trampın fəaliyyəti nəticəsində bölgədə xeyli zəiflədi.
Bu gün nə Yaxın Şərqdə, nə də Avropada ABŞ-ı təhlükəsizlik qarantı kimi qəbul edən müttəfiq qalmayıb. Bu müharibədə Trampın nüfuzu olduqca zəiflədi, mənəvi cəhətdən uduzdu. İran rejimi də xeyli zəifləsə də, özünü qalib kimi göstərir və danışıqlar masasında ABŞ-a heç bir güzəştə getmir.
Eyni zamanda yaddan çıxarmaq olmaz ki, İsrail faktoru da var. Rəsmi Təl-Əviv bu müharibədə yeganə qalib tərəf kimi tanına bilər. Çünki İsrail əvvəlcədən başa düşürdü ki, İranla heç nə etmək mümkün deyil. Sadəcə, öz təhlükəsizliyini təmin etmək üçün maksimum dərəcədə İranın silahlı qüvvələrini zəiflətməyə çalışır. 12 günlük və 40 günlük müharibədə İsrail fürsətdən istifadə edərək həm Hizbullahı, həm də İranı zəiflətməyə çalışdı və müəyyən mənada artıq buna nail ola bilib”, - deyə Azad İsazadə bildirib.
Dəniz NƏSİRLİ
