Bəhruz Quliyev: "Tramp Pekinə Yaxın Şərqdə düyünü çözmüş lider kimi getmək istəyir"
Tramp çərşənbə günü PBS-ə verdiyi müsahibədə İranla razılaşma imzalamaq üçün "çox yaxşı imkan" olduğunu bildirdi və Çinə səfərindən əvvəl bu işin başa çatmasının mümkün olduğunu söylədi.
Müzakirə olunan sazişə görə, İran ən azı 12 il ərzində uranı zənginləşdirməyi dayandıracaq, ABŞ isə sanksiyaları ləğv edib donmuş İran aktivlərini azad edəcək. Bundan əlavə, İran yüksək zənginləşdirilmiş uranını ABŞ-a ixrac edəcək və yeraltı nüvə obyektlərini işə salmamağa söz verəcək.
Tramp, eyni zamanda, razılaşma olmadığı halda bombalamanın daha yüksək intensivliklə yenidən başlayacağı ilə bağlı xəbərdarlıq etdi. Lakin danışıqlar çətin gedir - hər mesaj gizlənən ali lider Xameneiyə çatdırılmalıdır. ABŞ-ın bəzi məmurları da razılaşmanın yaxın müddətdə olacağına skeptik yanaşır.
Tramp mayın 14-15-də Pekində Çin lideri Si Cinpinlə sammit keçirməyi planlaşdırır və Ağ Ev bu tarixi son müddət kimi görür.
Maraqlıdır, Tramp İranla sazişi niyə özünün Çin səfəri ilə əlaqələndirir?
ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla mümkün nüvə sazişini Pekinə planlaşdırdığı səfərlə əlaqələndirməsi Vaşinqtonun qlobal diplomatiyada üstün mövqeyini nümayiş etdirmək cəhdi kimi qiymətləndirilir.
Bu fikirləri "Səs" qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında səsləndirib.
Ekspert bildirib ki, Tramp Çin lideri Si Cinpin ilə görüşə İran məsələsində nəticə əldə etmiş şəkildə getməklə, həm siyasi dividendlər qazanmaq, həm də ABŞ-ın beynəlxalq prosesləri yönləndirən əsas güc olduğunu göstərmək niyyətindədir.
Onun sözlərinə görə, Çin ilə İran arasında uzun illərdir strateji yaxınlıq mövcuddur və Pekin İran iqtisadiyyatının əsas dayaqlarından biri sayılır. Enerji əməkdaşlığı və investisiya əlaqələrinin geniş olması fonunda Trampın İranla razılaşma əldə etmiş şəkildə Çinə səfəri Vaşinqtonun Tehran məsələsində də həlledici söz sahibi olduğunu nümayiş etdirməyə hesablanıb.
B.Quliyev qeyd edib ki, burada daxili siyasi motivlər də mühüm rol oynayır. O bildirib ki, Tramp seçicilərinə, əvvəlki administrasiyalardan fərqli olaraq, həm sərt təzyiq siyasəti apardığını, həm də nəticə əldə etdiyini göstərmək istəyir. İranla mümkün sazişin isə onun tərəfindən şəxsi diplomatik uğur kimi təqdim ediləcəyi ehtimal olunur.
"Əslində burada əsas məqsəd yalnız İran deyil. Məsələ daha çox ABŞ-Çin rəqabəti fonunda geosiyasi psixoloji üstünlük qazanmaqdır. Tramp Pekinə ‘mən Yaxın Şərqdə düyünü çözmüş lider kimi gəlirəm’ mesajı vermək istəyir", – deyə ekspert vurğulayıb.
Siyasi ekspertin fikrincə, İran sazişinin Çin səfəri ilə əlaqələndirilməsi diplomatik taktika, siyasi PR və geosiyasi hesablamaların birləşməsidir. O hesab edir ki, Tramp üçün Pekinə böyük beynəlxalq razılaşma fonunda getmək həm onun siyasi çəkisini artırır, həm də danışıqlar masasında üstünlük qazandırır.
Akif NƏSİRLİ
