Xaqani Cəfərli: "Qitələrarası ballistik raket istehsal etmək o qədər də asan iş deyil"
Türkiyənin "Yıldırımhan" adlı, 6 min kilometr məsafəni vura bildiyi iddia olunan uzaqmənzilli raketi son günlər region mediasında geniş müzakirə olunur. Xüsusilə Yunanıstan, Cənubi Kipr və İsrail mediası bu raketi "dünyanı qorxuya salan füze", "Türkiyədən gələn cəhənnəm odu" kimi ifadələrlə təqdim edərək, Ankara ətrafında aqressiv və təhlükəli dövlət obrazı formalaşdırmağa çalışır. Maraqlıdır ki, Türkiyə mediası da bu başlıqları milli qürur və hərbi güc nümayişi kimi tirajlayır.
Ekspertlər hesab edir ki, burada məqsəd yalnız Türkiyənin hərbi texnologiyasını göstərmək deyil. Bu tip xəbərlər eyni zamanda cəmiyyətlərdə qorxu atmosferi yaratmağa, Türkiyəyə qarşı sərt siyasi və hərbi mövqeləri əsaslandırmağa xidmət edir. Yunanıstan, Cənubi Kipr və İsrail mediası öz auditoriyasına "təhlükə yaxınlaşır" mesajı verir, bununla da müdafiə siyasətlərini və regional ittifaqları gücləndirmək üçün ictimai rəy formalaşdırır.
Analitiklər ona da diqqət çəkir ki, beynəlxalq mediada bu cür "təhlükəli dövlət" narrativləri yeni deyil. Vaxtilə İran, İraq, Suriya və Liviya da oxşar şəkildə "müharibəyə hazırlaşan", "idarəolunmaz silahlara sahib ölkələr" kimi təqdim olunurdu. Sonradan həmin informasiya kampaniyalarının siyasi təzyiq, sanksiya və beynəlxalq təcrid siyasətləri ilə müşayiət olunduğu məlum olmuşdu.
Bu baxımdan bəzi müşahidəçilər hesab edir ki, Türkiyənin son illərdə müstəqil hərbi-siyasi xətt yürütməsi, müdafiə sənayesində sürətli inkişafı və regionda artan təsiri müəyyən dairələri narahat edir. "Yıldırımhan" raketi ətrafında yaradılan qorxulu informasiya fonu da gələcək geosiyasi təzyiqlər üçün psixoloji zəmin hazırlamaq məqsədi daşıya bilər.
Digər tərəfdən, sensasion başlıqlar media üçün də ciddi auditoriya gətirir. "Qiyamət raketi", "cəhənnəm odu", "füze canavarı" kimi ifadələr həm qorxu yaradır, həm də diqqət çəkir. Beləliklə, geosiyasi rəqabət, informasiya müharibəsi və media kommersiyası eyni nöqtədə birləşir. Amma hələ ortada nə real raket sınağı var, nə də bunun gələcəkdə nə vaxt baş verəcəyi bəllidir.
Politoloq Xaqani Cəfərli isə məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Türkiyənin "Yıldırımhan" adlı, 6 min kilometr məsafəni vura bildiyi deyilən uzaqmənzilli raket təqdimatı daha çox mövcud olmayan və yaxın 15-20 ildə reallaşması çətin görünən bir layihənin varmış kimi göstərilməsi cəhdidir.
Onun sözlərinə görə, uzunluğu təxminən 16 metr olan bir konstruksiya qitələrarası ballistik raket kimi təqdim olunur. Lakin "Yıldırımhan" adlandırılan bu obyektin maket, yoxsa real prototip olması barədə rəsmi məlumat yoxdur. Raketin sınağının nə zaman keçiriləcəyi də açıqlanmayıb.
Politoloq qeyd edib ki, bu vəziyyət Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın bir neçə il əvvəl verdiyi “2023-cü ilin sonunda öz milli və orijinal hibrid raketimizlə Aya sərt eniş edəcəyik” bəyanatını xatırladır. O vurğulayıb ki, artıq 2026-cı ildir, lakin həmin layihə hələ reallaşmayıb və yaxın perspektivdə bunun mümkün görünmədiyini düşünür.
Xaqani Cəfərlinin fikrincə, qitələrarası ballistik raket istehsalı olduqca mürəkkəb prosesdir. O, İranın Dieqo Qarsiya adası istiqamətində həyata keçirdiyi və təxminən 4 min kilometr uçuş məsafəsi nümayiş etdirən raket sınağını misal göstərərək bildirib ki, ABŞ prezidenti Donald Trump da bu arqumentdən istifadə edərək, İranın gələcəkdə ABŞ ərazisini vura biləcək raketlər istehsal edə biləcəyini iddia edir. Bununla belə, ABŞ kəşfiyyatının İranın 2035-ci ilə qədər qitələrarası raket istehsal edə biləcəyinə dair ehtiyatlı mövqe sərgilədiyini xatırladıb.
Politoloq hesab edir ki, "Yıldırımhan" ətrafında yaradılan informasiya kampaniyası daha çox ictimaiyyətin diqqətini sosial-iqtisadi problemlərdən yayındırmağa xidmət edir. Onun fikrincə, bu cür təqdimatlar eyni zamanda Türkiyəyə qarşı beynəlxalq təzyiqlər üçün əlavə arqumentlər yarada bilər.
Xaqani Cəfərli sonda bildirib ki, emosional yanaşmaların üstünlük təşkil etdiyi cəmiyyətlərdə belə layihələr daha çox dəstək qazanır və bu da regionda sağlam ictimai müzakirələrin formalaşmasına mane olur.
Dəniz NƏSİRLİ
