Firdovsi Şahbazov: “Güman edirəm ki, Gürcüstanla Rusiya arasında dəhlizə qarşı iqtisadi oyun qurulur”
Gürcüstan dəmir yolu sektorunda genişmiqyaslı modernizasiya mərhələsinə start verilir. Şirkət müstəqillik tarixində ilk dəfə olaraq 50-yə qədər lokomotiv, 1500 vaqon və 10 sərnişin qatarının alınmasını planlaşdırır. Bu barədə Gürcüstan Dəmir Yollarının baş direktoru Laşa Abaşidze məlumat verib. Bu yenilənmə Gürcüstan Dəmir Yollarının fəaliyyətində keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcı hesab olunur.
Genişmiqyaslı investisiya proqramı ölkənin TransXəzər beynəlxalq nəqliyyat marşrutu üzərində tranzit rolunu daha da gücləndirəcək.
Burda diqqət çəkən məqam odur ki, bir neçə il əvvəl Gürcüstan nəqliyyat yollarının modernləşdirilməsinə öz hesabına vəsait qoyub bu işə xüsusi maraq göstərmirdi. Çünki alternativ elə də yox idi. Hətta Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun yükötürmə qabiliyyətinin 1 milyon tondan 5 milyon tona çatdırılması məsələsi gündəmə gələndə bunun xərcini Azərbaycan çəkdi. Zəngəzur dəhlizi məsələsi gündəmə gələndən sonra isə, Gürcüstan bu işdə fəallaşıb. Bundan əvvəl böyük avtomobil yolu layihəsinə start verdilər. Sanki Gürcüstan Zəngəzur işə düşəndən sonra Orta Dəhlizin əsas seqmenti rolundan məhrum olacağından ehtiyat edir.
Üstəlik, Rusiya da istəmir ki, Zəngəzur dəhlizi Vaşinqtonda əldə edilmiş razılaşmaya əsasən açılsın. Qəti şəkildə bunun əleyhinədir. Düzdür, Rusiya Trampdan çəkindiyi üçün açıq şəkildə rəsmi olaraq bunun əleyhinə çıxış etmir. Ancaq istənilən halda dəhlizin ABŞ-ın istəyi ilə açılmasını Rusiya istəmir. O da məlumdur ki, Bidzina İvanişvili Rusiya ilə bağlı şəxsdir. Rəsmi dövlət səlahiyyəti olmasa da, de-fakto Gürcüstanın siyasətini o müəyyən edir. Ona görə də son vaxtlar Gürcüstan tərəfinin yol infrastrukturunu sürətlə modernləşdirməsində Rusiya izi var. Yəni bununla Azərbaycanı fakt qarşısında qoymaq istəyirlər. Madam ki, Orta Dəhliz üzərindən daşınan yüklərin həcmi sürətlə artır, o zaman həmin yüklər Zəngəzurdan deyil, Gürcüstan üzərindən keçsin. O baxımdan bu, əslində alternativ yaratmaq cəhdidir. O mənada ki, Gürcüstanda yeni yollar istismara verildikdən sonra Zəngəzur dəhlizi ideyasını yavaş-yavaş gündəmdən çıxarmaq istəyirlər. Paralel olaraq İranla müharibə səngidikcə Zəngəzur dəhlizinə paralel Araz dəhlizi gündəmə gəlir. Söhbət Araz çayının İran ərazisindən keçən hissəsindən gedir. Halbuki, oradan keçən avtomobil yolunun martda açılışı olmalı idi. ABŞ-la müharibə səbəbindən təxirə düşdü. Nəzərə almaq lazımdır ki, İran da Zəngəzur dəhlizinə qarşıdır. İran Araz boyu dəmir yolunun çəkilməsində maraqlıdır. Yəni Rusiya-Gürcüstan-İran üçlüyünün hədəfi Zəngəzur dəhlizinin Ermənistan üzərindən keçməsini önləməkdir.
Bu baxımdan sözügedən məsələdə Rusiya ilə Gürcüstanın pərdəarxası belə bir oyun qurması ehtimalını ekspertlər necə dəyərləndirir?
Sözügedən məsələyə münasibət bildirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazov baki-xeber.com-a açıqlamasında prinsipcə, belə bir versiyanı istisna etmədi: “Bəli, həqiqətən də Gürcüstan Zəngəzur dəhlizinin açılmasında maraqlı deyil. Çünki uzun illər Gürcüstan alternativlərin olmamasından istifadə edərək daşımalarda yüksək tariflər tətbiq etməkdədir. İl ərzində Gürcüstan üzərindən ümumən 18-20 milyon ton tranzit yük daşınır. Bunun böyük hissəsi Azərbaycan üzərindən gələn və əks istiqamətdə daşınan yüklərin payına düşür. Zəngəzur dəhlizi işə düşəndən sonra dəhliz üzərindən daşınan yüklərin həcminin 15 milyon ton olacağı proqnozlaşdırılır. Bu, kifayət qədər ciddi rəqəmdir. Zəngəzur dəhlizi həm də tranzit daşımalarda Gürcüstandan olan asılılığı əhəmiyyətli dərəcədə azaldacaq. Gürcüstanın mövcud hakimiyyəti ilə Rusiya arasında olan səssiz yaxınlıq heç kimə sirr deyil. Moskva ilə Tbilisi arasında diplomatik münasibətlər olmasa da, tərəflər arasında sıx gizli təmas var. Gürcüstanda separatçı qurumları Rusiya uzun illərdir himayə etsə də, Ukrayna müharibəsindən sonra Tbilisi Rusiyaya qarşı sanksiyalara qoşulmadı. Bu baxımdan güman edirəm ki, Gürcüstanla Rusiya arasında dəhlizə qarşı iqtisadi oyun qurulur”.
Vidadi ORDAHALLI
