2025-ci ildə Rusiya hərbi xərcləri 13,5 trilyon rubl olub (təxminən 173 milyard dollar), bu isə həftəlik 259,4 milyard rubl edir (təxminən 3,3 milyard dollar). 2026-cı ildə xərclərin səviyyəsi təxminən eyni qalacaq, həftəlik 248,7 milyard rubl (təxminən 3,2 milyard dollar) təşkil edəcək.
Bu həftəlik xərclər Rusiya regionlarının 62-nin illik büdcəsindən çoxdur.
Başqa sözlə desək, Rusiya 2025-ci ildə dövlət büdcəsinin 32,5%-ni müharibəyə xərcləyib. Ehtimal edilir ku, bu il də müharibə xərcləri ya sabit qalacaq, ya da bir qədər artacaq.
Rusiyanın həftəlik müharibə xərcləri regionların 75%-nin büdcəsini üstələyirsə, Kreml bu cür fantastik xərclərə nə qədər davam gətirə bilər?
Rusiyanın müharibə xərclərinə dair beynəlxalq media və araşdırma mətbuatında belə təhlillər var:
Rusiya müharibə xərclərini maliyyələşdirmək üçün dövlət büdcəsində ciddi dəyişikliklər edir. Analitiklər yazır ki, bu xərclər yüksək səviyyədə qalmaq üçün vergilərin artırılması və büdcə kəsirlərinin genişlənməsi kimi addımlar gündəmdədir, çünki hərbi xərclər büdcəyə güclü təzyiq göstərir.
Bir sıra mənbələr qeyd edir ki, Rusiyanın iqtisadi göstəriciləri və büdcə dayanıqlığı artıq müharibə xərcləri səbəbindən gərginləşib və bu vəziyyət uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi artıma mənfi təsir göstərə bilər.
Beynəlxalq araşdırmalar göstərir ki, Rusiya 2026-2028 büdcəsində də yüksək hərbi xərclər proqnozlaşdırır və bu, federal büdcənin mühüm hissəsini təşkil edəcək. Analitiklər belə yüksək xərclərin davamının iqtisadi resursları xarab edə biləcəyini bildirir.
Hindistanda "Times" kimi nəşrlər vurğulayır ki, Rusiya müharibədən sonra da uzun müddət bu xərclərin öhdəsindən gəlməli olacaq, çünki borc və büdcə problemləri kimi uzunmüddətli maliyyə nəticələri yaranır.
Digər təhlillərə görə, Rusiyanın hərbi xərclərinin ÜDM‑dəki payı son illərdə rekord səviyyələrə çatıb və 2024‑də ÜDM‑nin 7,1 %-ni təşkil edib ki, bu da əvvəlki dövrlərlə müqayisədə iki dəfədən çoxdur.
Bununla yanaşı, SIPRI və digər tədqiqat qrupu məlumatları göstərir ki, Rusiya hərbi xərcləri müharibə başlamazdan əvvəlki dövrlə müqayisədə çox artıb və artıq ÜDM‑nin 7-8 %-ni aşır, həmçinin federal xərclərin böyük hissəsini təşkil edir. Bu səviyyələr uzunmüddətli iqtisadi inkişaf üçün qeyri‑adi yüksək hesab olunur və qeyri‑hərbi sahələr üçün büdcə resurslarını sıxışdırır.
2026-cı ildə də hərbi xərclər 173 milyard dollar olarsa, bu, Rusiyanın ÜDM-inin təxminən 8 faizini aşacaq.
Müqayisə üçün qeyd edim ki, sülh dövründə iri ölkələrdə hərbi xərclər adətən ÜDM-in 2-3 faizi səviyyəsində olur. 7-8 faiz isə müharibə iqtisadiyyatı üçün xarakterikdir və uzunmüddətli dövrdə iqtisadi sabitlik üçün ciddi risk sayılır.
Bu statistikalar və təhlillər göstərir ki, hazırda Rusiya büdcəsi üçün müharibə xərcləri böyük yükdür və ölkənin iqtisadi resursları son limitə yaxınlaşır, bu da sual yaradır: belə yüksək hərbi xərclər nə qədər davam etdirilə bilər və bu, uzunmüddətli iqtisadi sabitlik üçün nə deməkdir.
Belə yüksək hərbi xərclər uzun müddət davam etdirilə bilməz, çünki onlar ölkənin maliyyə imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Rusiya dövlət büdcəsinin təxminən üçdə birini müharibəyə xərcləyir, bu isə digər sahələr üçün ayrılan vəsaitin azalması, sosial proqramların, infrastruktur layihələrinin ləngiməsi və iqtisadi artımın yavaşlaması deməkdir.
Uzunmüddətli perspektivdə bu vəziyyət iqtisadi sabitliyi zəiflədə bilər. Yüksək hərbi xərclər inflyasiya, büdcə kəsiri və borclanmanın artması riskini yüksəldir, beynəlxalq sanksiyalar və ticarət məhdudiyyətləri ilə birlikdə isə ölkənin iqtisadi dayanıqlığını daha da sarsıda bilər. Analitiklər və beynəlxalq media vurğulayır ki, bu cür xərclərin uzun müddət davam etməsi yalnız neft-qaz gəlirləri yüksək olduqda mümkündür, amma zamanla qeyri-hərbi sahələr üçün resursların daralması və iqtisadi gərginliyin artması qaçılmazdır.
Sadə dillə desək, Rusiya bu səviyyədə hərbi xərcləri uzun illər boyu qorusa, iqtisadiyyat zədələnə, büdcə balansı pozula və uzunmüddətli iqtisadi sabitlik təhlükəyə düşə bilər.
Akif NƏSİRLİ
