Xalid Kərimli: "Hazırda Azərbaycanda qiymətli kağızlar bazarı inkişafının ilkin mərhələsindədir"
Azərbaycan Fond Bazarı İştirakçılarının Assosiasiyası (AFBİA) qiymətli kağızlar bazarı sahəsində fəaliyyət göstərən peşəkar iştirakçıların ümumi məqsədlər əsasında birləşmiş, üzvlərin tam hüquq bərabərliyi prinsipləri əsasında fəaliyyət göstərən qeyri-hökümət təşkilatıdır.
AFBİA-nın əsas məqsədi qiymətli kağızlar bazarında səmərəli peşəkar fəaliyyət üçün lazımi şəraiti yaratmaq, şəffaflığı və inamı artırmaqdır.
Ölkədə ümumən fond bazarı formalaşıbmı?
Baki-xeber.com saytının sualına cavabda iqtisadçı ekspert Xalid Kərimli bildirib ki, hazırda Azərbaycanda fond bazarı tam işlək mexanizmilərə malik deyil, inkişaf etməyib: "Buna səbəb isə şirkətlərin zəif olması, şəffaflığın, bundan da dolayı onlara etibarın olmamasıdır. Şirkətlərin özünün belə dayanıqlı olmamasi fond bazarının inkişafını əngəlləyir. Şirkətlər elə fəaliyyət göstərməlidir ki, cəmiyyət o şirkətlərin səhmlərini alanda tərəddüd etməsin, inansın ki, səhm alıbsa, mütləq ilin və ya ayın sonunda layiqli dividendi olacaq.
Fond bazarı iştirakçıları kapital alqı-satqısını həyata keçirməlidir. Səhmdar cəmiyyətlərin fəaliyyəti canlanaraq formal cərçivədən çıxmalıdır. Bu prosesi yalnız bir ictimai birliyin reallaşdirmasi mümkün deyil. Burada Azərbaycan Fond Bazarı İştirakçılarının Assosiasiyası koməkçi rol oynaya, inkisaf edən bazarı bir qədər də canlandıra bilər. Lakin ölkədə fond bazari formal xarakter daşıyırsa, bunu yalnız AFBİA inkişaf etdirə bilməz. Ölkədəki bütün şirkətlər səhmləşməli, istiqrazlar buraxmalıdır. Bu qiymətli kağızlar da mənsub olduğu şirkətin fəaliyyətinə uyğun olaraq qiymət qazanmalıdır. Mexanizm belədir ki, fəaliyyəti inkişaf edən sirkət digərlərinə nisbətən bir səhmə və ya istiqraza görə daha çox dividend təklif etmək imkanına malik olur. Bu, bazarda dərhal hiss edilir və həmin şirkətin şəhərinin və istiqrazlarının həm qiyməti qalxır, həm də müştərilərinin sayı çoxalır. Şirkət bir tərəfdən istehsalat və ya xidmətdən qazanır, digər tərəfdən isə qiymətli kağızlar və ya fond bazarından qazanır. Fond bazarında da qazanc iki istiqamətdə özünu göstərir. Bir tərəfdən müştərilərin sayı artır, daha çox səhm satılır, digər tərəfdən səhmlərin qiyməti bahalaşır, hər iki istiqamətdə şirkət mənfəət əldə edir.
Amma indi Azərbaycan şirkətləri kütləvi səhm buraxsa, ilkin mərhələdə onu heç kim almayacaq. Çünki qeyd etdiyimiz kimi, vətəndaşlarımız hələ onlara güvənmir. Şirkətlər vətəndasların etibarını qazansa, onların kapitallaşma problemi olmaz. Yəni yüksək faizli bank kreditlərinə ehtiyac qalmaz.
Özəl sektorun şəffaflığı və hesabatlılığı aşağı səviyyədədir, korporativ idarəetmə zəifdir, onlar daha çox qohum-əqraba şirkətləridir. Ona görə də iştrakçıların günahı olmadan o, zəif bir mühitdə fəaliyyət göstərir. Amma yavaş-yavaş formalaşma gedir, xarici təcrübə öyrənilir, tətbiq edilir. Məsələn, dövlət bankı hesab edilsə də, ötən il Beynəlxalq Bank bu addımı atdı - səhm buraxdı. Bundan başqa son üç ildə başqa hal görməmisəm, daha çox daxili yerləşdirmələrə üstünlük verilib.
Amma müxtəlif vaxtlarda şirkətlər istiqrazlar - borc kağızları buraxırlar. Elə ən son yanvar ayında "KapitalBank"ın iri həcmdə istiqraz buraxılışını xatırlayıram. Fevral ayında isə SOCAR dollarla istiqraz buraxacaq. Yəni bazar tədricən, zaman axarında formalaşır.
Nəzərə alaq ki, 90-ci illərdə quruluş dəyişdi. Quruluş dəyisəndə isə insanların yığımları, istiqrazları və zayomları batdı. Müharibələr və gərginlik səraitində yeni quruluş formalaşdı. Belə şəraitdə isə adətən iqtisadiyyatın inkişaf tempi aşağı düşür.
Hazırda Azərbaycanda qiymətli kağızlar bazarı inkişafının ilkin mərhələsindədir. Biz bu istiqamətdə kiçik və spontan əməliyyatları müşahidə edirik".
Akif NƏSİRLİ
