Çin ölkədə sata bilmədiyi, benzinlə işləyən avtomobillərlə dünya bazarlarını doldurur. Bu sırada Azərbaycan da yer alır. Çində daha çox elektrik avtomobillər satıldığından ölkənin avtomobil istehsalçıları benzinlə işləyən maşınları ixrac edirlər.
“Reuters”in dərc etdiyi xüsusi hesabatda qeyd ediilr ki, elektrik avtomobilləri sənayesi cəmi bir neçə il ərzində Çindəki bazarının yarısını əldə edib. Bundan təkcə xarici şirkətlər deyil, elə Çinin öz avtomobil istehsalçıları da itirib və sonuncular mədən yanacağı ilə işləyən maşınlarını dünya bazarlarına doldurublar.
2020-ci ildən bəri Çinin avtomobil ixracının 76 faizini məhz bu cür avtomobillər tutub, illik göndərişlər 1 milyondan bu il 6,5 milyona çatıb. Statistikanı Çinin “Automobility” konsaltinq şirkəti açıqlayıb. Ən böyük ixracatçılar SAIC, BAIC, “Dongfeng” və “Changan” nəhəngləridir. 1980-ci illərdə onlar xarici avtomobil istehsalçıları ilə birgə müəssisələr qururdular. Son vaxtlar Çinin özündə BYD kimi elektrik avtomobilləri istehsalçıları artdıqca, birgə müəssisələrin satışı da azalıb. Məsələn, SAIC-GM 2020-ci ildə 1,4 milyon avtomobil satıb, 2024-cü ildə 435 min. “Reuters” yazır ki, indi bu dövlətə məxsus oyunçular ixrac bazarlarında satışı gücləndirirlər. SAIC-in öz brendlərinin ixracı 2020-ci ildə 400 min, ötən il 1 milyondan çox olub. “Dongfeng” ötən il 250 minə yaxın avtomobil ixrac edib ki, bu da beş ildə dörd qat artım deməkdir. Şirkətin Mərkəzi Avropa üzrə meneceri Yalte Vernoy bunu məhz dövlətə məxsus olmaları faktı ilə izah edir: “Ayaqda qalacağımıza şübhə yoxdur”. “Reuters” benzinlə işləyən avtomobillərin Şərqi Avropa, Latın Amerikası, Afrika bazarlarında daha yaxşı satıldığını yazır. Bu yerlərdə elektrik avtomobillərinin enerji doldurma infrastrukturu da zəifdir. Ötən ilin ilk 10 ayında isə Azərbaycan Çindən 396 milyon dəyərində 15 min 471 hibrid və elektrik avtomobili idxal edib. 2023-cü ildə isə 154 milyon dollarlıq 4 min 636 avtomobil gətirilmişdi. Bu il Çindən gətirilən avtomobillər daha çoxdur. Bu arada qeyd edək ki, Çin Mərkəzi Asiyanın elektrik avtomobil bazarında dominant rola malikdir. İndi Pekin Qafqazda uğurunu təkrarlamağa çalışır. Azərbaycan Pekinin regiona giriş nöqtəsi kimi meydana çıxır. Azərbaycana ixracın artması Çinin qlobal elektrik avtomobillər bazarında artan üstünlüyünün təzahürüdür. Çin modelləri yeni bazarlara aqressiv genişlənmə sayəsində indi dünya üzrə elektrik avtomobillər və “plug-in hibrid” satışlarının heyrətamiz 76 faiz payına sahibdir. Azərbaycanda elektrik avtomobillərinin təşviqi də çinin diqqətini cəlb edir. 2019-cu ildən idxal olunan elektrik avtomobilləri əlavə dəyər vergisindən azad edilib, 2022-ci ildən isə akkumulyator və doldurma avadanlıqlarının idxalına görə gömrük rüsumları ləğv edilib . Bu siyasətlər istehlakçıları diqqətlərini adi avtomobillərdən Çin elektrikli avtomobillərinə çevirməyə sövq etdi. Düzdür, gələn ilin əvvəlində bu güzəştlər ləğv ediləcək. Amma artıq bazarda Çin avtomobillərinin xüsusi çəkisi xeyli artıb. Azərbaycanın Çindən olan elektrik avtomobillərinin idxalı sürətini artırır. 2023-cü ilin iyul ayında isə Bakıda yerləşən “SARDA Group”un törəmə şirkəti olan “Electrify Azerbaijan” MMC Çinin BYD şirkəti ilə Azərbaycanda elektrik avtobuslarının alınması və elektrobus istehsalının yaradılmasını əhatə edən müqavilə imzalayıb. Müqaviləyə əsasən, pilot proqrama başlamaq üçün Azərbaycana BYD mühərrikləri ilə təchiz edilmiş 160 elektrik avtobusu gətirilib, bəzi avtobuslar ötən ilin noyabrında keçirilən COP29 ətraf mühit konfransı zamanı istismara verilib. Artıq həmin avtobusların ölkəmizdə də yığımına başlanıb. BYD sövdələşməsi 60 milyon ABŞ dolları məbləğində sərmayəni nəzərdə tutur, ilkin 17,1 milyon dollar Sumqayıt Kimya Sənaye Parkında elektrik avtobuslarının istehsalı üzrə birgə müəssisənin yaradılmasına sərf edilib və 600 iş yeri yaradılıb. BYD-nin Azərbaycanda ehtiyat hissələrinin yerli istehsalına başlayacağı gözlənilir və proqnozlaşdırılır ki, yerli istehsal komponentləri 2030-cu ilə qədər avtobusların yığılması xərclərinin 40 faizini ödəyəcək. Yekunda şirkət Sumqayıt müəssisəsində illik istehsal gücünü 500 avtobusa çatdırmağı planlaşdırır. COP29 çərçivəsində digər Çin elektrik avtomobil istehsalçısı “Nio” Azərbaycanda fəaliyyət göstərən “Green Car” MMC ilə müqavilə bağlayıb. Həmin müqaviləyə əsasən, “Green Car” “Nio”nun Azərbaycandakı distribyutoru kimi fəaliyyət göstərir. Çin regionda qonşu bazarlarda Çin istehsalı olan elektrik avtomobillərinin satışlarının genişləndirilməsinə imkan yaradaraq, Azərbaycanın mərkəz kimi xidmət edəcəyinə ümid edir. Azərbaycan üçün Çinin elektrikli avtomobillərinin artan mövcudluğu karbon emissiyalarını azaltmağa kömək edən çoxsaylı üstünlüklər qazandırır. Elektrikli avtomobillər hökumətin bərpa olunan enerjidən elektrik enerjisi istehsalını artırmaq planlarına da uyğun gəlir. İqtisadi baxımdan, Çin elektrikli avtomobilləri Azərbaycan istehlakçıları üçün rəqabət aparan Qərb istehsalı olan modellərdən daha münasibdir . Bundan əlavə, elektrik avtomobillərinin istismarı benzinlə işləyən avtomobildən təxminən beş dəfə ucuzdur.
Ramil QULİYEV
