"Baksol" və "Dərnəgül" bazarlarının taleyi ilə bağlı son günlər yayılan məlumatlar həm sahibkarların, həm də hüquqşünasların ciddi narahatlığına səbəb olur. “Baksol” bazarında fəaliyyət göstərən sahibkarların hökumət nümayəndələrinə təqdim etdiyi bir neçə təklifin rədd edilməsi və “Dərnəgül” bazarı ilə bağlı qeyri-müəyyənlik bu prosesin hüquqi çərçivədən kənara çıxdığını göstərən əsas siqnallardan biridir.
Mövcud mənzərə göstərir ki, hər iki bazarın boşaldılması istiqamətində atılan addımlar Azərbaycan qanunvericiliyinin tələb etdiyi prosedurlara uyğun aparılmır.
Sahibkarların verdiyi məlumata görə, “Baksol”la bağlı keçirilən görüşdə onlar köçürülmənin mərhələli aparılması, yeni satış sahələrinin əvvəlcədən ayrılması və ya obyektlərin dəyərinin bazar qiymətinə uyğun kompensasiya edilməsi kimi təkliflər irəli sürmüşdülər. Lakin bu təkliflərin bir çoxu qəbul edilməyib, onlara konkret kompensasiya mexanizmi və ya rəsmi sənəd təqdim olunmayıb. “Dərnəgül” bazarı sahibkarları isə ümumiyyətlə prosesin mahiyyəti, vaxtı və hüquqi çərçivəsi barədə dəqiq məlumat ala bilmədiklərini bildirirlər. Bu, hər iki bazar üçün prosesin qeyri-şəffaf aparıldığını göstərən mühüm faktordur.
Qanuna görə, hər hansı əmlakın dövlət ehtiyacları üçün alınması yalnız rəsmi, açıq şəkildə dərc edilmiş normativ-hüquqi akt əsasında mümkündür. Bu akt ərazinin dövlət ehtiyacına uyğunluğunu əsaslandırmalı, layihənin məqsədini və sərhədlərini tamamilə göstərməlidir. Hazırkı vəziyyətdə nə “Baksol”, nə də “Dərnəgül” bazarları ilə bağlı belə bir sənəd ictimaiyyətə təqdim edilib. Sahibkarlarla keçirilən görüşlər və ümumi xarakterli açıqlamalar isə qanunun tələb etdiyi rəsmi hüquqi baza hesab edilə bilməz.
Daha ciddi ziddiyyətlər qiymətləndirmə və kompensasiya məsələsində müşahidə olunur. Qanun açıq şəkildə bildirir ki, əmlak yalnız müstəqil qiymətləndirici tərəfindən dəyərləndirildikdən sonra dövlət tərəfindən alına bilər. Lakin hər iki bazarın sahibkarları bildirir ki, indiyədək onların obyektlərinə dair nə qiymətləndirmə aparılıb, nə də kompensasiya təklifi təqdim olunub. Hətta “Baksol” sahibkarlarının kompensasiya mexanizmi ilə bağlı alternativ təklifləri belə qəbul edilməyib. Bu isə prosedurun ən əsas və məcburi mərhələsinin tamamilə buraxıldığını göstərir.
Köçürülmə vaxtı və prosesin şərtləri barədə sahibkarlara rəsmi bildirişin verilməməsi də digər ciddi qanun pozuntusudur. Qanun tələb edir ki, hər bir əmlak sahibi ən azı 60 gün əvvəl yazılı bildiriş almalıdır. Hazırda isə sahibkarlar yalnız şifahi məlumat və ümumi bəyanatlarla qarşılaşır. Prosesin bu şəkildə aparılması hüquqi legitimliyi kökündən sarsıdır.
Dövlət ehtiyacının əsaslandırılması məsələsi də açıq qalır. “Baksol” və “Dərnəgül” ərazilərinin hansı konkret dövlət ehtiyacı üçün tələb olunduğuna dair ictimaiyyətə rəsmi izahat təqdim edilməyib. Əgər ərazilərin sonradan özəl investorlara verilməsi ehtimalı varsa, bu, artıq dövlət ehtiyacı deyil, kommersiya məqsədi hesab olunur və qanunla uyğun gəlmir. Ərazinin kommersiya məqsədi ilə kimlərəsə satılması prosesinə dövlət müdaxilə etməməlidir, sahibkarlarla investor özü razılaşmalıdır.
Ən vacib məsələ isə kompensasiya ödənilmədən köçürülmə və söküntünün qətiyyən həyata keçirilə bilməməsidir. Qanunvericiliyə görə, kompensasiya ödənilmədən əmlakın boşaldılması “qanunsuz müsadirə” kimi qiymətləndirilə bilər. Sahibkarların “kompensasiya məbləği bəlli deyil”, “bizə konkret sənəd təqdim olunmayıb” deməsi faktiki olaraq qanun pozuntusunun açıq göstəricisidir.
Bütün bu amillər birlikdə göstərir ki, “Baksol” və “Dərnəgül” bazarlarının köçürülməsi istiqamətində aparılan proses nə şəffafdır, nə də qanuni prosedurlara uyğundur. Sahibkarların təkliflərinin rədd edilməsi, rəsmi sənəd və hüquqi əsasın olmaması, qiymətləndirmə və kompensasiya mərhələlərinin tamamilə keçirilməməsi, vaxtla bağlı yazılı bildirişin verilməməsi bu prosesin hazırkı vəziyyətdə hüquqi baxımdan əsaslandırılmadığını ortaya qoyur.
Sahibkarların narahatlığının kökündə də məhz bu uyğunsuzluqlar dayanır. Proses yalnız qanunun bütün tələbləri bərpa edildiyi halda legitim xarakter ala bilər. Əks halda, baş verənlər inzibati müdaxilə deyil, əmlak hüququna qanunsuz toxunma kimi qiymətləndirilə bilər.
Akif NƏSİRLİ
