"Güclü Ermənistan" Partiyasının seçki siyahısına rəhbərlik edən, partiyanın şura üzvü Narek Karapetyan Facebook səhifəsində yazıb ki, Azərbaycanın Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevin Cücevana səfəri ilə bağlı bəyanatı təbliğat və siyasi addımdır. Məqsəd Ermənistanda doğulmuş azərbaycanlıların olduğunu göstərməkdir. Karapetyan bunu Ermənistana 300 min azərbaycanlının köçürülməsi proqramı üçün təbliğat hiyləsi adlandırıb.
O, həmçinin Mustafayevin sinif yoldaşının sözlərinə istinad edib: həmin şəxs əla oxumasına baxmayaraq, həmişə bir səhvə yol verib - "Ermənistan" sözünü kiçik hərflə yazıb. Karapetyan bildirib ki, onlar bizim ölkəni müstəqil və suveren görmürlər, Ermənistanı özlərinə düşmən hesab edirlər. Biz güclü dövlət və təminatlar hesabına uzunmüddətli sülhə nail olmağı bacarmalıyıq.
Guya Şahin Mustafayev doğulduğu kəndə getməsə, hec kim bilmir ki, indiki Ermənistan ərazisində 1828-ci ilə qədər Azərbaycan türkləri yaşayıb, bu tarixdən sonra çar Rusiyası və Sövet hökumətinin dəstəyi ilə ərazidən azərbaycanlılar mərhələlərlə köcrülüb, son qovulma isə 1988-ci ildə baş verib və həmin vaxt Ermənistandan 300 min azərbaycanlı qovulub?
Karapetyanın dediyi ilə reallıq arasında heç bir əlaqə yoxdur. Şahin Mustafayev doğulduğu kənd ooan Cücəvana getsə də, getməsə də, indiki Ermənistan ərazisində azərbaycanlıların yaşaması tarixi faktdır. Bunu gizlətmək, "təbliğat" adlandırmaq mümkün deyil, çünki sənədlər ortadadır.
1828-ci ilə qədər İrəvan, Naxçıvan və Qarabağ xanlıqları Azərbaycan türklərinin yaşadığı torpaqlar idi. Türkmənçay müqaviləsindən sonra çar Rusiyası İran və Türkiyədən erməniləri kütləvi şəkildə bu ərazilərə köçürdü. Məqsəd müsəlman əhalinin sıxlığını azaltmaq, xristian dayaq yaratmaq idi. Elə o vaxt "Erməni vilayəti" süni şəkildə yaradıldı. Bu proses 19-cu əsr boyu davam etdi.
Sovet dövründə azərbaycanlıların Ermənistandan çıxarılması mərhələli oldu. 1920-ci illərdə Zəngəzurdan, 1948-1953-cü illərdə SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarı ilə "könüllü köçürmə" adı altında 100 mindən çox azərbaycanlı Kür-Araz ovalığına deportasiya edildi. Rəsmi səbəb "Azərbaycanda pambıqçılığı inkişaf etdirmək" idi, əsl məqsəd isə Ermənistanı monoetnik respublikaya çevirmək idi. Həmin illərdə Göyçə, Zəngibasar, Vedibasar, Dərələyəz rayonlarından on minlərlə ailə zorla köçürüldü.
Son və ən kütləvi deportasiya 1988-ci ildə baş verdi. SSRİ Dövlət Statistika Komitəsinin rəqəmlərinə görə, 1988-ci ilin yanvarında Ermənistanda 160 mindən çox azərbaycanlı yaşayırdı. Noyabr-dekabr aylarında Sumqayıt hadisələrindən sonra Ermənistan ərazisində qalan azərbaycanlılar ev-eşiyindən qovuldu. Qışın ortasında, bir gecənin içində insanlar dağa-daşa düşdü. Rəsmi Bakı 250 min, Ermənistan tərəfi 200 min, BMT QAK isə 186 min qaçqın qeydə aldı. Fərq ondadır ki, çoxları qeydiyyata düşmədən birbaşa qohumlarının yanına getdi. Ona görə 300 min rəqəmi real vəziyyəti əks etdirir. 1989-cu il siyahıyaalınmasında Ermənistanda cəmi 84 min azərbaycanlı qalmışdı, onların da əksəriyyəti 1991-ə qədər ölkəni tərk etdi.
Bunlar Mustafayevin uydurduğu "təbliğat" deyil. SSRİ arxivləri, BMT-nin hesabatları, hətta erməni tədqiqatçıların öz kitablarında yazılıb. Ermənistan Elmlər Akademiyasının nəşrlərində də 20-ci əsrin əvvəllərində İrəvan quberniyasında əhalinin 60 faizdən çoxunun müsəlman-türk olduğu göstərilir. İndi Karapetyan çıxıb "bu təbliğat hiyləsidir" deyəndə, faktı inkar edir.
"Ermənistan sözünü kiçik hərflə yazıb" arqumenti isə ümumiyyətlə uşaq söhbətidir. Orfoqrafiya səhvi ilə dövlət siyasəti qurulmur. Əgər bir məmur keçmişdə belə səhv edibsə, bu, bu gün 300 min insanın qayıdış hüququnu əllərindən almır. Hüquq emosiya ilə ölçülmür.
Karapetyan deyir ki, "300 min azərbaycanlı gəlsə, biz öz ölkəmizdə əsir olarıq". Bu, dövlətin acizliyini etiraf etməkdir. Suveren dövlət öz ərazisində qanunu tətbiq edir. Cinayət törədən kimliyindən asılı olmayaraq cəzalanmalıdır. "Cəzalandırsaq müharibə olar" məntiqi ilə yanaşsaq, onda Ermənistanda heç kim heç kimi cəzalandırmamalıdır. Azərbaycan 30 il ərzində Qarabağda yaşayan 30 min erməninin təhlükəsizliyinə təminat verirdi. Cinayət olanda erməni və ya azərbaycanlı olmasına baxılmırdı. Dövlət budur.
Mustafayevin Cücəvana səfəri siyasi addımdır, amma məqsədi "sübut etmək" deyil, "xatırlatmaqdır". Necə ki, erməni siyasətçilər hər il Xankəndinə, Şuşaya gedib "bizim tarixi torpaqdır" deyirdilər, azərbaycanlı məmur da Göyçəyə gedib "bura mənim doğulduğum kənddir" deyir. Sülh sazişində qaçqınların qayıdışı məsələsi varsa, bu, birtərəfli ola bilməz. Yalnız Qarabağdan çıxan erməninin hüququnu tanıyıb, Ermənistandan qovulan azərbaycanlının hüququnu "təbliğat" adlandırmaq ədalətli deyil.
Mustafayev heç vaxt Cücəvana getməsə də, 1988-də 300 min azərbaycanlının Ermənistandan qovulması faktı dəyişmir. Bu, tarixdir və tarix şəxsi səfərlərdən asılı deyil. Məsələ faktın olub-olmamasında yox, Ermənistanın bu faktı etiraf edib-etməməsindədir. Əgər sülh istəyirlərsə, əvvəlcə keçmişi inkar etməkdən əl çəkməlidirlər. Əks halda "güclü dövlət" söhbəti boş söz olaraq qalır, çünki güclü dövlət faktla üzləşməkdən qorxmur.
Akif NƏSİRLİ
