Baş nazirin müavinin Şahin Mustafayevin rəhbərlik etdiyi 3 nəfərlik Azərbaycan nümayəndə heyətinin İrəvana səfəri ərəfəsində Rusiya və Ermənistan mediası yazır ki, səfərin məqsədi 300 min Azərbaycan vətəndaşının Ermənistana, o qədər də erməninin Azərbaycana köçürülməsinə hazırlıqdır. Bu nə dərəcədə doğru məlumatdır?
Mənbələr bildirir ki, səfər Nikol Paşinyanın Ermənistan SSR-in mövcud olduğu dövrdə azərbaycanlıları kompakt məskunlaşdıqları yerlərə qaytarmaq barədə Bakıya verdiyi öhdəliklə bağlıdır. BR-nin Ermənistan KİV-lərinə istinadən verdiyi məlumata görə, News Media şirkətinin baş direktoru Aram Qabrelyanov bunu Facebook-da Azərbaycan Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevin İrəvana səfərini şərh edərkən yazıb.
"300 mindən çox azərbaycanlının aşağıdakı şəhər və kəndlərə köçürülməsi qərara alınıb: Kotayk bölgəsindəki Arzakan, Geranis və Marmarik; Geğarkunik bölgəsindəki Vardenis, Sotk, Ağbradzor, Tsaghkunk, Lçap və Dzovazard (indiki Azərbaycanın Kəlbəcər ərazisi ilə həmsərhəd olan Sevan gölü yaxınlığında); Armavir bölgəsindəki Tsagkalandj, Qriboyedov və Haykashen; və Aragatsotn bölgəsindəki Bazmaxbyur və Saralanj. Böyük Köç proqramının icrasına seçkilərdən dərhal sonra başlanacaq. Eyni zamanda, Sünik bölgəsi üçün "Ortaq Ev" layihəsi üzrə müqavilə imzalanacaq", - deyə Qabrielyanov yazıb.
Birincisi, 300 min Azərbaycan vətəndaşının Ermənistana köçürülməsi üçün nə hüquqi əsas var, nə də ictimai-siyasi zəmin. 1988-1991-ci illərdə Ermənistandan deportasiya olunmuş azərbaycanlılar və onların nəsilləri təxminən 250-300 min nəfərdir. Onların qayıdış hüququ Azərbaycan tərəfi beynəlxalq platformalarda qaldırır, amma bu, kütləvi köç demək deyil. Söhbət könüllü, təhlükəsiz və ləyaqətli qayıdışdan gedir, məcburi köçürmədən yox.
İkincisi, 300 min erməninin Azərbaycana köçürülməsi də rəqəm olaraq şişirdilmişdir. Qarabağdan Ermənistana getmiş erməni əhalisi BMT-nin hesablamalarına görə 100-120 min nəfər arasıdır. Onların da bir hissəsi üçüncü ölkələrə gedib. Azərbaycan qanunları Qarabağda doğulmuş və ya yaşamış şəxslərin geri qayıdıb vətəndaşlıq almaq hüququnu tanıyır, amma bu da fərdi qaydada, müraciət əsasında olur.
Üçüncüsü, nümayəndə heyətlərinin qarşılıqlı səfərləri sülh müqaviləsi, sərhədlərin delimitasiyası, kommunikasiyaların açılması, humanitar məsələlər üçündür. Kütləvi əhali mübadiləsi kimi həssas mövzu varsa, bu, ən yüksək səviyyədə, açıq bəyanatlarla və beynəlxalq vasitəçilərlə müzakirə olunmalıdır. İndiyə qədər nə Bakı, nə İrəvan, nə də vasitəçilər belə bir plan açıqlayıb.
Rusiya və Ermənistan mediasında çıxan bu tipli xəbərlər çox vaxt ictimai rəyi yoxlamaq, danışıqlar prosesinə təzyiq etmək və ya daxili auditoriyaya mesaj vermək üçün atılır. 300 min rəqəmi də simvolikdir, guya “bire-bir” mübadilə təəssüratı yaratmaq istəyirlər.
Yekun olaraq, 300 min nəfərlik qarşılıqlı köçürmə barədə yayılan məlumat həqiqəti əks etdirmir. Qayıdış məsələsi gündəmdədir, amma bu, könüllü, fərdi və beynəlxalq hüquq çərçivəsində müzakirə olunan prosesdir, mexaniki əhali mübadiləsi deyil.
Akif NƏSİRLİ
