Xaqani Cəfərli: “Trampın Ukraynaya yönəlik siyasətini tənqid edən diplomatlar da Rusiyanı beynəlxalq münasibətlər üçün təhlükə hesab edənlərdəndir”
“Financial Times” yazır ki, ABŞ-ın Ukraynadakı müvəqqəti işlər vəkili Culi Devis yaxın həftələrdə Kiyevi tərk edəcək. Qəzetin məlumatına görə, səbəb Ukraynaya dəstəyini azaldan Donald Trampla fikir ayrılıqlarıdır. “Financial Times” (FT) qəzetinin 28 apreldə verdiyi məlumata görə, ABŞ-ın Ukraynadakı müvəqqəti işlər vəkili Culi Devis Kiyevi "yaxın həftələrdə" tərk edəcək. Qəzetin məlumatına görə, onun getməsinin səbəbi Ağ Evə qayıtdıqdan sonra Ukraynaya dəstəyini azaldan ABŞ prezidenti Donald Trampla fikir ayrılığıdır.
Məsələ ilə tanış olan mənbələr FT-yə bildiriblər ki, Devis artıq qərarı barədə ABŞ Dövlət Departamentini məlumatlandırıb. Onlar bildiriblər ki, o, 30 illik karyerasına son qoyaraq diplomatik xidmətdən təqaüdə çıxmağı planlaşdırır.
Dövlət Departamentinin sözçüsü Tommi Piqott ABŞ-ın müvəqqəti işlər vəkilinin Trampla fikir ayrılıqları səbəbindən Kiyevi tərk edəcəyi ilə bağlı məlumatları "yalan" adlandırıb. Piqottun sözlərinə görə, Devis hazırkı ABŞ administrasiyasının Rusiya ilə Ukrayna arasında davamlı sülhə nail olmaq səylərini "qətiyyətlə dəstəkləyib". Dövlət Departamentinin sözçüsü bildirib ki, "o, 2026-cı ilin iyun ayında rəsmi olaraq Kiyevi tərk edənə və departamentdən istefa verənə qədər Prezident Trampın siyasətini qürurla davam etdirəcək".
“Financial Times” qəzeti qeyd edir ki, Devisin getməsi Ukraynadakı əsas diplomatik vəzifəni boş qoyacaq, "Rusiya yay hücumuna hazırlaşır və sülh danışıqları dayanır".
2021-ci ildə Devis ABŞ-ın Belarusdakı səfiri təyin edilib, lakin Minsk onu qəbul etməkdən imtina edib və digər səbəblərlə yanaşı, diplomatın Svetlana Tixanovskaya da daxil olmaqla Belarus müxalifətinin üzvləri ilə əlaqələrini də əsas gətirib. Devis daha sonra Litvada ABŞ-ın Belarus üzrə xüsusi elçisi vəzifəsində çalışıb.
Devis 2023-cü ilin fevral ayından bəri ABŞ-ın Kiprdəki səfiri vəzifəsində çalışır. O, 2025-ci ilin may ayında Kiyevdəki ABŞ-ın müvəqqəti işlər vəkili vəzifəsini icra etməyə başlayıb.
Devisin sələfi də Trampla fikir ayrılıqlarına görə vəzifəsindən ayrılıb.
2025-ci ilin aprel ayında Trampın sələfi Co Bayden tərəfindən təyin edilmiş ABŞ-ın Ukraynadakı səfiri Bricit Brink istefa verib. Kiyevə yardımın davamlı tərəfdarı olan diplomat yeni Tramp administrasiyasının "əvvəldən təcavüzkar Rusiyaya deyil, zərərçəkən Ukraynaya təzyiq göstərdiyini" bildirib.
“Financial Times” qəzetinin məlumatına görə, Brink üçün "son damla" 2025-ci ilin fevral ayında Ağ Evdə Tramp, ABŞ vitse-prezidenti Ceyms Devid Vens və Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski arasında baş verən qızğın müzakirə olub. Bundan sonra Vaşinqton bir neçə həftə ərzində Kiyevlə hərbi yardımı və kəşfiyyat paylaşımını dayandırıb.
2019-cu ildə Mari Yovanoviç ABŞ-ın Ukraynadakı səfiri vəzifəsindən istefa verib. Daha sonra o, ilk müddətində Trampın istefasını şəxsən istədiyini bildirdi. Yovanoviç Trampın Konqresdəki impiçment dinləmələrində əsas şahid idi. İmpiçment dinləmələri ABŞ prezidenti ilə ukraynalı həmkarı arasında telefon danışığını əhatə edirdi və Ağ Ev rəhbəri Ukrayna liderindən Cozef Bayden və oğlu Hanterə qarşı antikorrupsiya istintaqı başlatmasını istəyib.
Trampın dövründə ABŞ-ın Ukraynadakı 3 səfiri Trampın Ukrayna siyasətinə etiraz edərək istefa verib. Qeyd olunduğu kimi, bu istefalar 2019, 2025 və 2026-cı ildə baş verib. Mariya Yovanovin 2019, Bricit Brink 2025, Culi Devis 2026 - da istefa verdi. Özü də hamısının öz səbəbləri var.
Yəni bu üç diplomatın, səfirin bir ölkədə eyni prezidentin dövründə istefa verməsi bu artıq o deməkdir ki, Amerikanın Xarici İşlər Nazirliyi sistemində, diplomatiyasında Trampın Ukrayna siyasətinin yanlış olduğunu anlayırlar.
Politoloq Xaqani Cəfərli baki-xeber.com-a bildirdi ki, Vaşinqtonda Rusiyanın Ukraynaya qarşı cinayətkar müharibəsinə iki yanaşma, iki baxış mövcuddur. “Yanaşmanın biri belədir ki, Rusiya beynəlxalq təhlükəslzik üçün təhdiddir və ABŞ Avroatalntik əməkdaşlıq çərçivəsində Avropanın təhlükəsizliyinin təmin olunmasında yaxından iştirak etməlidir. İkinci baxış belədir ki, Rusiya nüvə silahına sahib olsa da, çoxsaylı problemləri olan regional dövlətdir. İkinci baxışı bölüşən siyasətçilər hesab edir ki, Rusiya Avropanın problemidir və ABŞ-ın əsas rəqibi Çindir. Etiraf etmək lazımdır ki, bütün bunlar həqiqətdir. Rusiya iqtisadi, siyasi, texnoloji cəhətdən ABŞ-ın rəqibi deyil və bu əsrin sonuna kimi də olmayacaq. Ancaq Çin Rusiyadan fərqli olaraq gerçək gücdür. Tramp və Vaşinqtonda bir çoxları belə hesab edir ki, ABŞ Rusiyanı öz tərəfinə çəkərək Çinə qarşı ondan istifadə etməlidir. Bunun üçün də Ukrayna Rusiyaya güzəştə getməlidir. Ukraynaya qarşı mənfi münasibətin formalaşmasında Trampın Zelenskidən şəxsi inikliyi də öz rolunu oynayır.
Trampın Ukraynaya yönəlik siyasətini tənqid edən diplomatlar da Rusiyanı beynəlxalq münasibətlər üçün təhlükə hesab edənlərdəndir”.
X.Cəfərlinin fikricə, Vaşinqtonin yeni təhlükəsizlik sistemləri arayışında olmasını göstərən çoxsaylı təşəbbüslər var. Politoloq qeyd etdi ki, “Yeddi İpək Plus”, “Təhlükəsizlik qövsü” və digərləri məhz yeni təhlükəsizlik sistemi axtarışının nəticəsində meydana çıxıb. “Buna görə də Trampın Ukrayna siyasətinin yanlış olduğunu birmənalı söyləmək mümkün deyil. ABŞ dünyanın yeganə hipergücüdür və bu mövqeyini qorumaq üçün yalnız öz marağını əsas götürən siyaəst yürütməyə məcburdur”-deyə X.Cəfərli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
