Prezident Donald Tramp rüşvətxorluq və çirkli pulların yuyulması ittihamı ilə üzləşən texaslı Demokrat konqresmen Henri Kuelları və həyat yoldaşı İmeldanı tam və qeyd-şərtsiz əfv etdiyini açıqlayıb.
Tramp bununla Demokratlar Partiyasını siyasi rəqiblərə qarşı əsassız hücumlarda ittiham edib və Kuellara “kabus bitdi” mesajı verib.
Kuellar əfv üçün təşəkkür edərək bunun ona “təmiz səhifə” açdığını bildirib və işlə bağlı mübarizəni davam etdirəcəyini qeyd edib. Onun qızları da Trampa məktub yazaraq ailələrinin çəkdiyi çətinliklərdən bəhs ediblər.
Ədliyyə Departamenti Kuellar və həyat yoldaşını Azərbaycanın dövlət energetika şirkəti və Meksika bankından təxminən 600 min dollar rüşvət almaqda ittiham edirdi. Onlar 14 maddə üzrə təqsirləndirilmişdilər. Lakin məhkəmə FARA ilə bağlı iki ittihamı sonradan ləğv etmişdi.
Henri Kuelların işi ətrafında yaranmış ittihamların böyük hissəsi mediada və siyasi çevrələrdə “xarici təsir” narrativi ilə qabardıldı və bu narrativdə xüsusilə Azərbaycanın adı ön plana çəkildi. Halbuki, mövcud faktları daha dərindən təhlil edəndə görünür ki, məsələ həm hüquqi, həm siyasi, həm də geosiyasi çalarlar daşıyır və Azərbaycanla əlaqənin ittihamda bu qədər şişirdilməsi özü-özlüyündə müdafiə arqumentinə çevrilə bilər.
Əvvəla, ABŞ Konqresinin üzvləri dünyanın müxtəlif ölkələri ilə əlaqələr qurur, bu ölkələrin enerji, ticarət, təhlükəsizlik və ya regional siyasətləri ilə bağlı ekspertlərlə görüşür, məlumat alır və bəzən rəsmi və qeyri-rəsmi məsləhətləşmələr aparırlar. Azərbaycan kimi enerji resursları, Cənubi Qafqazda tranzit təhlükəsizliyi və Avropanın enerji təminatında mühüm rolu olan bir ölkə ilə əlaqə yaratmaq həm tam normal, həm də ABŞ-ın öz milli maraqları baxımından rasional addımdır. Kuelların Azərbaycanla maraqlanması və bu sahədə məlumat toplaması hər hansı qeyri-qanuni məqsədi ehtiva etmir və sırf bu faktın ittihamda mərkəzə çəkilməsi artıq siyasi çalar daşıyır.
İkincisi, “Azərbaycan dövlət şirkəti” ilə bağlandığı iddia olunan konsultasiya müqavilələrinin avtomatik olaraq rüşvət kimi təqdim edilməsi ciddi hüquqi problem yaradır. Azərbaycan uzun illərdir ki, ABŞ şirkətləri, konqresmenləri, senatorları, siyasətçiləri və analitik mərkəzləri ilə enerji, təhlükəsizlik, Xəzəryanı siyasət, nəqliyyat koridorları və regional sabitlik mövzularında normal institusional əməkdaşlıq həyata keçirir. Eyni şey Meksika bankı və ya hər hansı digər beynəlxalq aktor üçün də keçərlidir. Bu çərçivədə müqavilələrin “xidmət göstərilməyib” kimi təqdim edilməsi hələ sübut olunmuş fakt deyil və ittiham aktında qeyd olunan məbləğlər belə real lobbiçilik və ya analitik xidmət müqavilələrinin tipik büdcələrindən kənara çıxmır. Belə olan halda sual yaranır: hansı səbəbdən adi beynəlxalq əməkdaşlıq birdən-birə kriminal fəaliyyət kimi təqdim olunub?
Üçüncüsü, Azərbaycanla bağlı istənilən mövzunun ABŞ-da müəyyən siyasi qruplar tərəfindən həssas və manipulyativ şəkildə istifadəsi yeni deyil. Ermənistan lobbi qrupları uzun illərdir Azərbaycanla əlaqəsi olan siyasətçiləri hədəfə alan kampaniyalar aparır, müxtəlif media və siyasi platformalarda bu əlaqələri kriminal və ya qeyri-etik kimi göstərməyə çalışır. Kuellara qarşı ittihamların detallarında Azərbaycanın rolunun bu qədər qabardılması, halbuki sənədlərdə iddia edilən fəaliyyətlərin böyük qismi ümumiyyətlə lobbiçilik və ya məsləhətçilik çərçivəsindən kənara çıxmır, bu siyasi təzyiq faktorunu gücləndirir. Müdafiə tərəfi bu kontekstdə arqument qura bilər ki, Azərbaycanla əlaqə faktının şişirdilməsi ittihamın siyasi motivasiyasını göstərir və proses hüquqi deyil, daha çox geopolitik məqsədlər daşıyır.
Dördüncüsü, ABŞ-da FARA qanunu (Foreign Agents Registration Act) uzun illərdir mübahisəli və qeyri-müəyyən çərçivədə tətbiq olunur. Onun tələblərinin sərtliyi, qeyri-müəyyənliyi və selektiv tətbiqi ilə bağlı həm hüquqşünaslar, həm akademiklər, həm də iki partiyadan olan siyasətçilər dəfələrlə narazılıq bildiriblər. Kuellara qarşı ittihamda FARA maddələrinin sonradan məhkəmə tərəfindən qismən ləğv edilməsi də göstərdi ki, ittihamın əhəmiyyətli hissəsi zəif hüquqi baza üzərində qurulmuşdu. Bu isə müdafiə tərəfinə daha güclü arqument verir ki, Kuellara qarşı siyasi motivli, selektiv və əsassız hüquqi mexanizm işə salınıb.
Nəhayət, Azərbaycan kontekstindən yanaşanda bu işi “rüşvət” çərçivəsində təqdim etmək həm Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinə zərər vurur, həm də real faktların üzərini örtür. Azərbaycan uzun illərdir ki, ABŞ-ın regiondakı ən sabit tərəfdaşlarından biridir, terrorizmlə mübarizə, enerji təhlükəsizliyi və beynəlxalq logistik marşrutlar sahəsində strateji əməkdaşlıq edir. Bu kontekstdə Azərbaycanla əlaqənin kriminal motivlərlə izah edilməsi, əslində, ABŞ-ın öz maraqlarına da ziddir. Kuelların fəaliyyəti normal diplomatik-iqtisadi əlaqələrin bir parçası idi və burada hansısa “xarici güc üçün işləmək” kimi iddialar əsassız, siyasi məqsədlərlə şişirdilmiş obrazdır.
Henri Kuelların Prezident Donald Tramp tərəfindən əfv edilməsi də göstərdi ki, bu işin mahiyyətində hüquqi qətiyyət yox idi. Əgər ittihamlar həqiqətən güclü olsaydı, hər hansı ABŞ prezidenti belə bir əfv qərarına getməzdi. Əfv həm də onu göstərir ki, prosesin siyasi motivlər daşıdığına dair arqumentlər yetərincə əsaslı idi. Azərbaycan kontekstindən isə bu iş, sadəcə olaraq, normal əməkdaşlıq əlaqələrinin siyasi manipulyasiya alətinə çevrilməsinin növbəti nümunəsi kimi görünür. Kuellara qarşı ittihamların qeyri-obyektiv, selektiv və siyasi təzyiqlərlə şişirdilmiş xarakteri onun ən güclü analitik arqument olaraq qaldığını göstərir.
Akif NƏSİRLİ
