Son günlər ABŞ siyasətində səslənən ziddiyyətli açıqlamalar İranla bağlı yeni müzakirələrə səbəb olub. ABŞ prezidenti Donald Trump bir neçə gün əvvəl verdiyi açıqlamada İranda qızlar məktəbinin vurulması nəticəsində 189 şagirdin öldüyünü və bu hücumun İranın özü tərəfindən həyata keçirildiyini iddia etmişdi. Lakin daha sonra onun başqa bir açıqlamasında məktəbin “Tomahawk cruise missile” raketləri ilə vurulduğunu deməsi ciddi suallar doğurub.
Məsələnin ən diqqət çəkən tərəfi ondan ibarətdir ki, "Tomahawk cruise missile" ABŞ ordusunun istifadə etdiyi uzaqmənzilli qanadlı raketlərdir və İranın hərbi arsenalında bu tip raketlərin mövcudluğu barədə açıq və təsdiqlənmiş məlumat yoxdur. Bu səbəbdən də iki açıqlama arasında ciddi məntiqi ziddiyyət yaranır. Əgər hücum həqiqətən “Tomahawk” tipli raketlərlə həyata keçirilibsə, o zaman bunun İran tərəfindən edildiyini iddia etmək sual altına düşür. Bu isə hadisə ilə bağlı yayılan məlumatların nə dərəcədə dəqiq və etibarlı olması barədə əlavə müzakirələrə yol açır.
Belə ziddiyyətli açıqlamaların ortaya çıxması bir neçə mümkün izahla əlaqələndirilə bilər. Birinci ehtimal məlumatların ilkin mərhələdə tam dəqiqləşdirilmədən ictimaiyyətə təqdim olunmasıdır. Hərbi əməliyyatlar və böhran vəziyyətlərində ilk xəbərlər çox vaxt natamam və ya qarışıq olur. Sonrakı mərhələdə yeni faktlar ortaya çıxdıqca rəsmi mövqelər və açıqlamalar dəyişə bilir. Bu, beynəlxalq münaqişələr zamanı tez-tez müşahidə olunan bir haldır.
Digər ehtimal informasiya müharibəsi ilə bağlıdır. Müasir münaqişələrdə tərəflər yalnız hərbi vasitələrlə deyil, informasiya və media vasitəsilə də mübarizə aparırlar. Bu zaman hadisələrin təqdimatı siyasi və ya strateji məqsədlərə uyğun şəkildə formalaşdırıla bilər. Bəzən müəyyən detallar qabardılır, digərləri isə arxa plana keçirilir. Nəticədə ilkin açıqlamalarla sonrakı bəyanatlar arasında fərqlər meydana çıxır və bu da ictimaiyyət arasında əlavə suallar yaradır.
Üçüncü ehtimal isə ondan ibarətdir ki, hücumun kim tərəfindən həyata keçirildiyi ilə bağlı hələ tam və müstəqil şəkildə təsdiqlənmiş məlumat yoxdur. “Tomahawk” kimi yüksək texnologiyalı raketlərin istifadəsi barədə iddialar hücumun hansı dövlət ordusu tərəfindən həyata keçirildiyi mövzusunda yeni suallar doğurur. Belə hallarda hadisənin texniki təfərrüatları, istifadə olunan silahın növü və zərbə istiqaməti kimi faktorlar yalnız müstəqil araşdırmalar nəticəsində dəqiqləşdirilə bilər.
Bu baxımdan hadisənin real səbəbləri və məsul tərəfi barədə yekun nəticə çıxarmaq üçün əlavə faktlara ehtiyac var. Peyk görüntüləri, beynəlxalq müşahidəçilərin hesabatları, silah qalıqlarının ekspertizası və digər texniki sübutlar ortaya çıxmadan məsələyə qəti qiymət vermək çətin görünür. Münaqişə şəraitində yayılan məlumatların tez-tez dəyişdiyini nəzərə alsaq, belə xəbərlərə ehtiyatla yanaşmaq və müxtəlif mənbələri müqayisə etmək daha sağlam analitik yanaşma hesab olunur. Faktiki hadisə barədə isə hələ dəqiq və təsdiqlənmiş informadiya ortada yoxdur.
Akif NƏSİRLİ
