Mayın 4-də İtaliyanın Baş naziri Corciya Meloni İrəvanda keçiriləcək Avropa Siyasi Birliyinin sammitində iştirak edəcək, mayın 5-də isə rəsmi səfərlə Bakıya yola düşəcək. Bütün bunlar fonunda diqqət bir daha ona yönəlir ki, Azərbaycan İtaliya üçün də regionda əsas prioritetdir.
Roma üçün Cənubi Qafqaz xarici siyasətin periferik sahəsi deyil, enerji, nəqliyyat, sənaye və təhlükəsizliyin kəsişdiyi bir sahədir. İtaliya isteblişmentinə yaxın olan "Decode39" beyin mərkəzinin qeyd etdiyi kimi, İtaliya regionda Avropa İttifaqının ümumi xarici siyasətinə uyğun siyasət yürüdür, lakin Azərbaycanı ən əhəmiyyətli tərəfdaşı kimi açıq şəkildə vurğulayır. İtaliyanın baş naziri Corciya Meloninin Avropa Siyasi Birliyinin İrəvan sammitində iştirakı ilk növbədə Avropa konteksti ilə izah olunur. Məsələ ilə bağlı "Vesti Kavkaza" nəşri yazır: "Son illərdə Ermənistan Aİ ilə əlaqələrini gücləndirməyə və özünü Avropa geosiyasətinin bir hissəsi kimi təqdim etməyə çalışır. Nikol Paşinyan açıq şəkildə bildirib ki, sammitin Ermənistanda keçirilməsi "Avropa ailəsinə inteqrasiyamızı gücləndirəcək" və demokratik islahatların irəliləyişini nümayiş etdirməyə imkan verəcək. İtaliya üçün Meloninin İrəvana səfəri Romanın təkcə ikitərəfli münasibətləri deyil, həm də Cənubi Qafqazın gələcəyinin müzakirəsi üçün Avropa formatını dəstəklədiyini və Ermənistanı demokratik dövlət kimi dəstəklədiyini təsdiqləmək üçün bir yoldur. İrəvan sammitə Paşinyanın beynəlxalq legitimliyi gücləndirməyə və Ermənistanı regional və Avropa memarlığı üçün həyat qabiliyyətli və vacib bir dövlət kimi təqdim etməyə çalışdığı bir vaxtda ev sahibliyi edir. İrəvan üçün istənilən beynəlxalq tədbirə, xüsusən də Aİ və bir neçə MDB liderinin sammitinə ev sahibliyi etmək iyun ayında keçiriləcək vacib parlament seçkilərindən əvvəl hökumətin nüfuzunu artırmaq üçün vacibdir. Meloninin rəhbərliyi altında İtaliya aparıcı Aİ üzvü statusunu bərpa etməyə çalışır. Trampın Fransa və Avropa bürokratiyası ilə münaqişəsi, Mertzin ABŞ-ı cilovlaya bilməməsi və Fransa-Almaniya rəqabəti Roma üçün fürsət pəncərəsi yaradır. Lakin Meloninin özü də qalmaqaldan sığortalanmayıb. Əvvəllər Fransa, Almaniya və ABŞ ilə sıx əlaqələri ilə öyünsə də, Tramp bu yaxınlarda İran müharibəsindən sonra müharibəni pisləyən Papanı müdafiə etdikdən sonra Melonini sərt tənqid etdi. İtaliyanın Ermənistanla münasibətləri vahid Avropa xəttinə ciddi şəkildə riayət etsə də, Azərbaycanla münasibətləri unikaldır və Aİ-nin siyasətindən kənara çıxır. İtaliya üçün Azərbaycan əsasən enerji, infrastruktur və kommersiya qarşılıqlı asılılığı ilə bağlıdır. "Decode39" vurğulayır ki, İtaliya uzun müddətdir ki, Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşı, eləcə də karbohidrogen ixracatı üçün əsas istiqamət olub. Qaz amili xüsusilə vacibdir. "Decode39"da istinad edilən məlumatlara görə, TAP 2025-ci ildə İtaliyanın qaz istehlakının təxminən 16%-ni təmin edib və 2026-cı ildən başlayaraq onun gücü ildə daha 1,2 milyard kubmetr artırılıacaq. Bundan əlavə, yanvar ayından etibarən Azərbaycan qazı ilk dəfə İtaliyadan keçərək Avstriya və Almaniyaya axmağa başlayıb və bu da Romanın Avropa enerji mərkəzi kimi rolunu gücləndirib. Buna görə də, Meloninin Bakıya səfəri sadəcə nəzakətli ikitərəfli səfərdən daha çox şeydir. Bu, İtaliyanın Azərbaycana enerji təhlükəsizliyinin əsas elementi və daha geniş Xəzər-Avropa dəhlizinə giriş nöqtəsi kimi sadiqliyini təsdiqləyir. İtaliya və Azərbaycan mediasında yer alan xəbərlərdə də səfər Roma ilə Bakı arasında siyasi dialoqu və enerji əməkdaşlığını gücləndirmək niyyəti ilə əlaqələndirilir. İtaliya-Azərbaycan münasibətləri yalnız qaz üzərində qurulmayıb. 2026-cı ilin yanvar ayında İtaliya xarici işlər nazirinin müavini Edmondo Siriellinin Bakıya səfəri 2026-2027-ci illər üçün birgə fəaliyyət planının imzalanması ilə başa çatıb. Sənəd enerji, infrastruktur, kosmik sahə, aqrobiznes, turizm, gömrük və azad edilmiş ərazilərin minalardan təmizlənməsinə yardım sahələrini əhatə edir. Bunun arxasında sadəcə diplomatiya deyil, geniş korporativ iştirak şəbəkəsi dayanır. "Snam" şirkəti TAP-ın 20%-nə sahibdir və İtaliyanı Cənub Qaz Dəhlizinin Avropa son nöqtəsinə çevirən infrastrukturun idarə olunmasında iştirak edir. Eni və SOCAR 2024-cü ildə enerji təhlükəsizliyi, emissiyaların azaldılması və bioyanacaqlar üzrə üç anlaşma memorandumu imzalayıblar. "Ansaldo Energia" Mingəçevirdə elektrik stansiyası ilə məşğuldur və "Leonardo" müdafiə və aerokosmik sahələrdə əməkdaşlıq inkişaf etdirir. Başqa sözlə, İtaliya üçün Azərbaycan təkcə xammal təchizatçısı deyil, həm də sənaye və texnoloji mövcudluq üçün platformadır. Məhz buna görə də Bakı ilə münasibətlər Roma üçün struktur xarakter daşıyır: onlar dövlətin, şirkətlərin və bütün İtaliya enerji sisteminin maraqlarına təsir göstərir. Azərbaycan strateji bir zərurət olsa da, Ermənistan daha çox siyasi bir siqnaldır. Roma ilə İrəvan arasındakı iqtisadi münasibətlər nəzərəçarpacaq dərəcədə zəifdir və miqyasına görə Azərbaycanla müqayisə edilə bilməz. İtaliya Ermənistana əsasən avadanlıq, istehlak malları və kimyəvi maddələr ixrac edir, şərab, kənd təsərrüfatı məhsulları və tekstil idxal edir. Bu, vacib, lakin sistemli və ya əvəzolunmaz bir münasibət deyil. Lakin siyasi kontekst vacibdir: Ermənistan sülh prosesini möhkəmləndirməyə və regionun qarşıdurmadan qarşılıqlı əlaqəyə keçə biləcəyini nümayiş etdirməyə çalışır. Paşinyan xatırladıb ki, Ermənistan və Azərbaycan əvvəlki sammitlər zamanı bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətlərini bir daha təsdiqləyiblər. Bu fonda Meloninin İrəvana səfəri regionda sülhün Avropa ölçüsü qazandığı bir formatın təsdiqi kimi görünür".
Samirə SƏFƏROVA
