Bəhruz Quliyev: “Bütün bu amillər göstərir ki, “ABŞ İranla məşğul olsun, Rusiya isə Ukraynada sərbəst hərəkət etsin” kimi sadələşdirilmiş formul...”
Rusiya prezidenti Vladimir Putin Trampa İrandakı müharibəyə son qoymaq üçün variantlar təklif edib. Putinin köməkçisi Yuri Uşakov bildirib ki, Rusiya və ABŞ prezidentləri dekabr ayından bəri ilk telefon danışığında İran və Ukraynadakı müharibələri müzakirə ediblər. Putinin köməkçisi Y.Uşakovun sözlərinə görə, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin martın 9-da amerikalı həmkarı Donald Trampla telefon danışığında İrandakı münaqişənin tez bir zamanda həlli üçün təkliflər irəli sürüb. Bir neçə Rusiya KİV-i Uşakovun açıqlamalarına istinadən xəbər verir ki, söhbətin əsas mövzuları ABŞ-İsrail müharibəsi, eləcə də Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi olub.
Kremlin məlumatına görə, Putin Ukraynada sülh yolu ilə həllə nail olmaq üçün ABŞ-ın və şəxsən Trampın vasitəçilik səylərini yüksək qiymətləndirib. Trampın təşəbbüsü ilə keçirilən söhbət təxminən bir saat davam edib və Kremlin açıqlamasına görə, "işgüzar, səmimi və konstruktiv" olub.
Uşakovun sözlərinə görə, 2025-ci ilin dekabr ayından bəri ilk telefon danışığı zamanı Tramp Ukraynada tez bir zamanda atəşkəs əldə etməkdə və “uzunmüddətli razılaşmaya nail olmaqda” maraqlı olduğunu bildirib.
Vaşinqton hələ ki, Trampın təşəbbüsü ilə baş tutan Putinlə telefon danışığı ilə bağlı şərh verməyib.
Tramın istəyi ilə gerçəkləşən bu telefon danışığı beynəlxalq mediada geniş müzakirəyə səbəb olub və bir sıra suallar yaradıb. Tramp nədən bu danışığa zərurət hiss edib? Təxminən hansısa razılaşmalar mümkündür? Ola bilərmi, onlar arasında Ukraynanın İranla dəyişdirilməsi barədə razılaşma olsun? Yəni ABŞ Rusiya prezidentinə təklif etsin ki, İranı mən tutum, sən də Ukraynada istədiyini et? Belə bir razılaşma, belə bazarlıq ola bilərmi? Ukrayna və İranla bağlı bazarlıq mümkündürmü? Yəni Putinlə Tramp belə bir sövdələşməyə gedə bilərmi?
“Son günlər beynəlxalq mediada müzakirə olunan ən mühüm məsələ ABŞ Prezidenti Donald Tramp ilə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin arasında baş tutan telefon danışığıdır. Belə ki, bu danışıqda liderlər arasında Ukrayna müharibəsi və İran ətrafında yaranmış gərginlik müzakirə olunub. Kremlin nümayəndəsi Yuri Uşakov bildirib ki, bu, son aylarda liderlər arasında ilk geniş məzmunlu telefon danışığı olub və regional münaqişələr əsas gündəm mövzularından birini təşkil edib.
Bu danışıq beynəlxalq ekspert dairələrində mühüm sual doğurur ki, ABŞ və Rusiya arasında Ukrayna və İran məsələləri üzrə geosiyasi bazarlıq mümkündürmü? Başqa sözlə, böyük güclər dünya siyasətində yeni təsir zonalarının bölüşdürülməsi istiqamətində gizli və ya yarıaçıq razılaşmalara gedə bilərmi?
Düşünürəm ki, əslində dünya siyasətinin tarixində bu cür proseslər yeni deyil. Bütün dövrlərdə böyük dövlətlərin qlobal təsir zonalarını müəyyənləşdirdiyi mühüm mərhələlər olur.
Bu gün də müəyyən mənada tarixi proseslərin davamı kimi Ukrayna müharibəsi və İran ətrafında artan gərginlik qlobal güclər arasında yeni balans axtarışının göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər”. Bu fikirləri baki-xeber.com-a “Səs” qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev deyib.
“Hesab edirəm ki, ABŞ üçün Ukrayna məsələsi Avropanın təhlükəsizlik sistemi ilə bağlı strateji əhəmiyyət daşıyır. Digər tərəfdən, İran məsələsi Yaxın Şərqdə qüvvələr balansı, enerji marşrutları və nüvə təhlükəsizliyi ilə birbaşa əlaqəlidir. Bu iki mövzunun eyni telefon danışığında müzakirə olunması təsadüfi görünmür.
Bəzi analitiklər hesab edirlər ki, Vaşinqton və Moskva arasında dolayı razılaşma modelləri müzakirə oluna bilər. Belə modellərdə tərəflər açıq şəkildə “münaqişə mübadiləsi” etməsələr də, müəyyən regionlarda qarşılıqlı güzəşt və ya təsir zonalarının qeyri-rəsmi şəkildə tanınması kimi mexanizmlər ortaya çıxa bilər.
Bu kontekstdə ABŞ Prezidenti Donald Trampın siyasi yanaşması da diqqət çəkir. Tramp beynəlxalq münasibətlərdə daha çox pragmatik və sövdələşmə əsaslı diplomatiyanın tərəfdarı kimi tanınır. Onun siyasətində bəzən böyük güclər arasında “böyük razılaşmalar” vasitəsilə münaqişələrin idarə olunması ideyası ön plana çıxır.
Digər tərəfdən, Vladimir Putin üçün Ukrayna məsələsi Rusiyanın təhlükəsizlik strategiyasının mərkəzi elementidir. Moskva postsovet məkanında öz təsir imkanlarını qorumağa çalışır və bu istiqamətdə Qərblə uzunmüddətli geosiyasi rəqabət aparır.
Bütün bu amillər göstərir ki, “ABŞ İranla məşğul olsun, Rusiya isə Ukraynada sərbəst hərəkət etsin” kimi sadələşdirilmiş formul real siyasətdə açıq şəkildə elan olunmasa da, böyük güclər arasında yeni geosiyasi balansın formalaşdırılması cəhdləri tamamilə istisna edilə bilməz.
Belə görünür ki, dünya siyasəti yenidən böyük dövlətlərin strateji razılaşmalarının müəyyən etdiyi mürəkkəb mərhələyə daxil olur. Bu prosesdə Ukrayna və İran kimi regional münaqişələr təkcə yerli problemlər deyil, həm də qlobal güc balansının yenidən qurulmasının əsas elementləri kimi çıxış edir.
Başqa sözlə desək, beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən son hadisələr bir daha göstərir ki, dünya siyasətində bəzən münaqişələr yalnız hərbi və ya regional problemlər deyil, həm də böyük güclərin qlobal təsir dairələri uğrunda apardıqları strateji oyunun tərkib hissəsidir,"- deyə şərhçi əlavə etdi.
İradə SARIYEVA
