Abutalıb Səmədov: "Türkiyə hökumətinin razılığı olmadan onun ərazisindəki bazalardan İrana zərbələr endirilə bilməz"
Hazırda ABŞ israrla cəhd edir ki, İrana qarşı Türkiyə ərazisindəki bazalarından da istifadə etsin. Lakin hələlik Türkiyə bunun qarşısını ala bilir. Maraqlıdır, əgər Tramp Türkiyədəki hərbi bazalarından İrana qarşı istifadə etsə, Türkiyə-İran münasibətləri hansı şəkil alacaq?
Əgər ABŞ Türkiyədə yerləşən İncirlik hərbi bazasından İrana qarşı hərbi məqsədlərlə istifadə etsə, bu vəziyyət Türkiyə ilə İran arasındakı münasibətlərdə ciddi gərginlik yarada bilər. İran bunu öz təhlükəsizliyinə qarşı addım kimi qiymətləndirə və Ankaradan izahat tələb edə bilər. Belə bir gözlənti diplomatik münasibətlərin soyumasına, siyasi ittihamların artmasına və regionda qarşılıqlı etimadın zəifləməsinə səbəb ola bilər.
Bununla belə, Türkiyə adətən regiondakı balansı qorumağa çalışır, İranla iqtisadi və enerji əlaqələrini nəzərə alır. Buna görə də rəsmi Ankara belə bir vəziyyətdə münasibətlərin tam pozulmaması üçün diplomatik kanallar vasitəsilə gərginliyi azaltmağa çalışa bilər. Nəticədə münasibətlərdə müəyyən gərginlik yaransa da, tərəflər, çox güman ki, açıq qarşıdurmadan qaçmağa çalışacaqlar.
Məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” nəşrinə danışan politoloq Abutalıb Səmədov bildirib ki, Türkiyədə ABŞ-ın bir neçə hərbi bazası fəaliyyət göstərir. Onun sözlərinə görə, bunlardan ən böyüyü İncirlikdə yerləşən aviasiya bazasıdır və ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən istifadə olunur.
Politoloq qeyd edib ki, Türkiyənin Kürəcik məntəqəsində də radiolokasiya sistemi mövcuddur: “Bu sistem həm ABŞ, həm də NATO tərəfindən hava hücumundan müdafiə məqsədilə istifadə edilir. Bundan başqa, İzmirdə də NATO qərargahı kimi fəaliyyət göstərən obyekt var. Digər yerlərdə də ABŞ bazalarının olduğu barədə iddialar səsləndirilsə də, İncirlik və Kürəcik bazalarının mövcudluğunu heç kim inkar etmir”.
Onun sözlərinə görə, Türkiyə bu bazalardan İrana qarşı istifadə olunmasına icazə vermir və bu, ABŞ-ın narazılığına səbəb olub. Politoloq hesab edir ki, Türkiyə NATO-nun ən güclü ordularından birinə sahib olduğu üçün bu cür əməliyyatlardan kənarda qalması ABŞ-ın hərbi planlarına mənfi təsir göstərir.
A.Səmədovun fikrincə, Türkiyəni mümkün əməliyyatlara cəlb etmək üçün Vaşinqton tərəfindən bundan sonra da cəhdlər edilə bilər, lakin Ankara buna müqavimət göstərməyə çalışacaq.
Politoloq bildirib ki, Türkiyə hökumətinin razılığı olmadan onun ərazisində yerləşən bazalardan İrana zərbə endirilməsi ehtimalı çox aşağı olsa da, bunu tam istisna etmək mümkün deyil. Bu halda İranın necə davranacağı da maraq doğuran məsələdir.
O xatırladıb ki, İran indiyədək bir neçə ərəb dövlətinin ərazisinə zərbələr endirib və bunu həmin ölkələrin ərazisindən İrana qarşı hücumların həyata keçirilməsi ilə əsaslandırıb. Hətta İran prezidenti Məsud Pezeşkian bəzi hallarda buna görə üzr də istəyib.
Politoloq əlavə edib ki, Azərbaycan ərazisinə edilən dron hücumunun məsuliyyətini isə İran öz üzərinə götürmür və bunu iki ölkə arasında münasibətləri pozmağa yönəlmiş təxribat kimi qiymətləndirir.
Cənab Səmədovun sözlərinə görə, Türkiyə ilə ərəb dövlətləri arasında ciddi fərq var: “Türkiyə dünyanın ən güclü ordularından birinə malikdir və xüsusilə quru qoşunları çox güclüdür. Bu səbəbdən İranın Türkiyə ilə münasibətləri pozması onun üçün ciddi problemlər yarada bilər”.
Siyasi ekspert hesab edir ki, ABŞ yalnız aviazərbələrlə məqsədlərinə nail ola bilməz və müəyyən mərhələdə quru əməliyyatlarına da ehtiyac yaranacaq. Onun fikrincə, İranın region ölkələri ilə münasibətləri gərginləşdirməsi ABŞ və İsrailin maraqlarına uyğun gəlir.
A.Səmədov bildirib ki, Vaşinqtonun əsas məqsədlərindən biri İranın nüvə proqramının məhdudlaşdırılması, uranın zənginləşdirilməsinə nəzarətin gücləndirilməsi, eləcə də balistik raket imkanlarının azaldılmasıdır: "İran bundan sonra qonşu dövlətlərlə münasibətləri normallaşdırmağa çalışacaq, ABŞ isə əksinə, regiondakı ziddiyyətləri artırmaq xəttini davam etdirəcək. Kim üstünlük qazanacaqsa, bu da regionda mümkün münaqişənin taleyini müəyyənləşdirə bilər”.
Akif NƏSİRLİ
