Məzahir Məmmədli: “Bir şagird üçün il ərzində 50 min manatın ödənilməsi artıq siqnaldır”
Rizvan Fikrətoğlu: “Azərbaycanda indiyə qədər özəl məktəblərlə bağlı geniş miqyaslı antiinhisar istintaqı...”
Özəl məktəblərdə qiymətlərin həddən artıq baha olması cəmiyyətdə daim müzakirə olunan mövzulardandır. Azərbaycanda kifayət sayda özəl məktəblər var və bu məktəblərdə də illik təhsil haqqı kifayət qədər bahadır. Son vaxtlar da eşidirik ki, bu müəssisələr təhsil haqqını daha da qaldırıblar. Türkiyədə özəl məktəblərdə qiymət bahalaşması Rəqabət və Antiinhisar qurumları tərəfindən araşdırılır. Nəzərə alsaq ki, bizim ölkədə də özəl məktəblərdə təhsil haqqı çox bahadır və çox zaman bu qiymət artımı araşdırmadan kənarda qalır.
Bu baxımdan, bu prosesin Azərbaycanda da başladılmasına ehtiyac varmı?
Təhsil eksperti Məzahir Məmmədli baki-xeber.com-a bildirdi ki, qiyməti hədsiz baha olan özəl məktəblərdə bu prosesin aparılmasına ehtiyac var.
M.Məmmədli qeyd etdi ki, özəl liseylər (məktəblər) Vergilər Nazirliyindən lisenziya aldıqdanb və Elm və Təhsil Nazirliyinin texniki baxışından keçdikdən sonra fəaliyyətə başlayırlar. “İnanmıram ki, Azərbaycanda da bu cür yoxlamalar keçiriləcək. Buna zərurət olub olmadığına gəlincə, məsələyə iki cür yanaşmaq olar. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən liseylərin əksəriyyətinin illiyi 1 000 manatdan başlayır və 12 000 min manata qədər olur.
İstisna hal kimi qeyd edə bilərik ki, ölkəmizdə illiyi 50 min manat olan özəl lisey də var. Bu proses 50 min manat illik ödənişi olan liseydə aparıla bilər. Bu bütün mənalarda Azərbaycan ailəsinin büdcəsinə uyğun deyil. Burada təhsil alanlar ya yüksək vəzifəli dövlət məmurlarının övladlarıdır, ya da iş adamlarının. Bəzən belə düşünülür ki, imkanlı şəxslər və məmurlar övladlarını bu məktəbə xüsusi məqsədlə qoyurlar. Yəni məhz ona görə qoyurlar ki, o məktəbdə cəmləşən şagirdlərin valideynləri ya yüksək vəzifəli şəxslərdir, ya da ki, imkanlı iş adamlarıdır, tacirləridir. Valideynlər indidən öz uşaqlarını ətrafını zəngin adamlarla formalaşadırmaq, onlarə elit həyat tərzi yaşayanlara yaxınlaşdırmaq istəyirlər. Amma orta statistik liseylər yüksək nəticə verirlər, eyni zamanda da valideynlərin də əksər hissəsinin cibinə uyğundur deyə ora uşaq qoyurlar. Qidadan tutmuş hazırlıq mərhələsinə qədər özəl liseylərdə qarşılanır. Deyək ki, valideynlər müəyyən yükdən azad olurlar və uşaqlarını özəl liseylərə qoymaq onlara sərf edir.
Bizdə də Türkiyədəki anoloji yoxlamalar ola bilərmi? Əlbəttə, bu araşdırma qiyməti 50 min manat olan liseydə aparıla bilər”.
M.Məmmədli qeyd etdi ki, özəl məktəblər araşdırıb bir şagird üçün xərclənən xərc qiymətlər müəyyənləşdirib və bu istiqamətdə işləyirlər.
“Amma bir şagird üçün il ərzində 50 min manatın ödənilməsi artıq siqnaldır və dövlət qurumları müəyyən qədər narahat olmalıdır.
Nəticələrə gəlincə bizdə ümumtəhsil məktəbləri içində də yaxşı nəticə göstərən məktəblər var. Elm və Təhsil Nazirliyinin birbaşa tabeliyində olan liseylər də var ki, onların da nəticələri yüksək olur”-deyə M.Məmmdəli qeyd etdi.
Təhsil eksperti Rizvan Fikrətoğlu isə hesab edir ki, burada məsələnin hüquqi və iqtisadi icrasına baxmaq lazımdır. “Türkiyədə Rəqabət qurumu var. Bu işlə həmin qurum məşğul olur. Onlar qiymət artımını razılaşdırılmış şəkildə olub olmadığını araşdırırlar. Yəni məsələ “bahadır” deyə yox, süni şəkildə bahalaşma olub olmadığını müəyyən edirlər. Azərbaycanda isə bu funksiyanı Azərbaycan Respublikasının Rəqabət Məcəlləsi üzrə səlahiyyətli qurum Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidməti həyata keçirir. Azərbaycanda bu araşdırmaya ehtiyac varmı? Burada məsələyə iki aspektdən baxmaq lazımdır. Əgər özəl məktəblər qiyməti aralarında razılaşdırırsa bu birbaşa rəqabət pozuntusudur və araşdırılmalıdır, dövlət bu halda müdaxilə etməlidir. Əgər qiymətlər bazar şərtlərinə görə bahadırsa bu artıq başqa məsələdir. Çünki özəl məktəblər bina kirayəsi, kredit xərci, müəllimlərə maaş, kurikulum lisenziyaları, vergi yükü kimi xərcləri əsas gətirə bilər. Bu halda “qiymət yüksəkdir” deyə antiinhisar müdaxiləsi hüquqi əsas tapmaya bilər.
Problem varmı? Azərbaycanda özəl məktəblərin təhsil haqqları çox ailələr üçün əlçatmazdır. Bu isə artıq sosial məsələdir...”
R.Fikrətoğlunun fikrincı, dövlət məktəblərin də keyfiyyətini artırmaq lazımdır ki, daha çox dövlət məktəblərinə şagird yönləndirilməsi baş versin.
“Dövlət məktəblərində keyfiyyətin artırılması həm də alternativ rəqabət yaradır. Rəqabət artdıqca qiymət də təbii şəkildə tənzimlənməlidir. Real vəziyyətdə Azərbaycanda indiyə qədər özəl məktəblərlə bağlı geniş miqyaslı antiinhisar istintaqı ictimaiyyətə açıq şəkildə elan olunmayıb. Amma hüquqi mexanizm mövcuddur. Sadəcə, buna təşəbbüs və ictimai təzyiq lazımdır”-deyə R.Fikrətoğlu qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
