Elşən Manafov: “Müharibənin uzanması Avropa ictimaiyyətində anti-müharibə ovqatının güclənməsinə səbəb olub”
Avropa İttifaqının xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas Kremllə dialoqa qayıtmaq çağırışlarına cavab olaraq bildirib ki, avropalılar Rusiya rəhbərliyi ilə kimin bunu edəcəyinə qərar verməzdən əvvəl nəyi müzakirə etmək istədikləri barədə düşünməlidirlər.
Avropada Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə birbaşa dialoqun bərpa edilməsinin zəruriliyi ilə bağlı müzakirələrin artması fonunda, Kallas bu cür addımların Avropa səviyyəsində əlaqələndirilməsinə çağırıb: “Gəlin əvvəlcə ruslarla kimin danışacağını müzakirə etməzdən əvvəl onlarla nəyi müzakirə edəcəyimizi müəyyən edək”.
Fransa və vəzi Avropa ölkələri Rusiya ilə birbaşa dialoqun tərəfdarıdır. Kremllə birbaşa təmasların bərpası ideyası, digərləri ilə yanaşı, Baltikyanı ölkələr və Çexiya tərəfindən də dəstəklənib, Almaniya kansleri Fridrix Merts isə Moskva ilə dialoqu bərpa etmək üçün "koordinasiya olunmamış, təcrid olunmuş addımları" pisləyib. O, bildirib ki, müharibəyə son qoymaq üçün bütün Avropa səyləri Avropa daxilində, eləcə də Ukrayna və ABŞ-la əlaqələndirilməlidir. Bir sözlə, görünən odur ki, Avropa dövlətləri Rusiyaya münasibətdə yeni koordinasiya axtarır.
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən politoloq Elşən Manafovun fikrincə, Trampın iqtidara gəlməsindən sonra Ukraynanın Rusiyaya qarşı apardığı müharibədə bundan sonra da ona hərbi dəstəyin göstəriləcəyi ilə bağlı məsələlərdə ABŞ və Avropa İttifaqı ölkələri arasında ciddi fikir ayrılığı yaranıb: “ABŞ prezidenti Tramp Ukraynaya göstərilən hərbi yardımın əhəmiyyətli hissəsinin ABŞ-a aid olması ilə bağlı amilləri xatırladaraq Aİ-ni təhlükəsizlik problemlərini amerikalı vətəndaşların ödədikləri vergilər hesabına həll etmək istəyini qınayıb. Avropa hökumətlərini amerikalı seçicilərin vəsaitləri hesabına öz müdafiə ehtiyaclarını ödəmək istəklərinin ədalətli olmadığını bəyan edib. Bu açıqlamalardan sonra ABŞ Ukraynaya olan hərbi yardımlarını demək olar ki, dayandırıb. Bundan sonra müharibənin aparılması üçün maliyyə yükü Aİ dövlətlərinin üzərinə düşüb”.
E.Manafov hesab edir ki, əgər 2022-2024-ci illərdə Aİ Ukraynaya 17 milyard avro məbləğində hərbi yardım göstərmişdisə, 2025-ci ildə bu məbləğ 25 milyard avroya yüksəlib: “Bundan əlavə Avropa institutları vasitəsilə Ukraynaya 35 milyard avro məbləğində qeyri-hərbi yardım da, göstərib. Müharibənin aparılması üçün maliyyə yükünün əhəmiyyətli hissəsinin avropalı vergi ödəyicilərinin üzərinə düşməsindən, müharibə isə uzandığından və Ukraynanın bu müharibədən qalib çıxmayacağı ilə bağlı narahatlıqların artması gərginliyi artırır. Nəhayət Ukraynanın xarici borcunun ÜDM-ni üstələməsi Avropa ictimaiyyətində anti-müharibə ovqatının güclənməsinə səbəb olub. Seçki reallıqlarından çıxış edən siyasi elitalar bunun fərqinə varmaya bilməzlər. Hərçənd, Avropa dövlətləri arasında müharibənin perspektivləri, habelə Ukraynaya bundan sonra da, hərbi dəstəyin göstərilməsi ilə bağlı məsələlərdə fikir ayrılıqları var. Fransa prezidenti Makronun Rusiya ilə birbaşa danışıqlara getməklə bağlı təklifinə Avropa paytaxtlarında olan fərqli yanaşma əslində bir sıra amillərdən irəli gəlir. Bu ABŞ-Avropa münasibətləri, xüsusilə NATO-nun Avropanın təhlükəsizlik problemlərində oynayacağı rola ABŞ-ın mövqeyində olan dəyişiklik ampulasında aktual görünür. Yəqin buna görədir ki, NATO-dan kənar yeni hərbi blokun yaradılması ilə bağlı təkliflər eşidilir. Maraqlıdır ki, Makronun təşəbbüsünə, dünənə qədər ifrat anti-Putinçi mövqelərdən çıxış edən Polşa və Baltikyanı ölkələrin siyasi elitaları da dəstək veriblər. İstisna deyil ki, ABŞ-ın Ukrayna məsələsində nümayiş etdirdiyi mövqe və buna görə post-sovet və ya post-kommunist məkanında perspektivdə yaşana biləcək hadisələr, Rusiyanın bu proseslərdə katalizator rolunda çıxış etmə ehtimalları bəlli dairələri narahat etməyə, düşünməyə sövq edib. Makronun Almaniya federal kansleri Merts ilə müqayisədə Moskva ilə münasibətlərin formatında dəyişikliklərin edilməsi təklifləri onun legitimlik müddətinin yaxın vaxtlarda tükənmə amili ilə də bağlı ola bilər. Makronun prezidentlik müddəti bitməkdədir və o 2027-ci ilin seçkilərinə qatıla bilməyəcək. Merts isə əksinə, Makronun siyasi səhnədən getməsi ilə Almaniyanın Avropada liderlik iddiasını gücləndirmək niyyətində ola bilər. Əvvəla, Almaniyanın Aİ ölkələri arasında Ukraynaya göstərilən hərbi yardımın göstəricilərinə görə dominant rolda çıxış etməsi bunun bariz göstəricisi kimi diqqəti cəlb edir. Aİ-nin 25 milyard hərbi yardımının 9 milyardı Almaniyanın payına düşür. Digər tərəfdən Almaniya Aİ-nin qlobal arenada geosiyasi çəkisinin artırılmasının tərəfdarı kimi çıxış edir. Onun Qrenlandiya məsələsində Danimarka hökumətini müdafiə etməsi əslində dolayısı yolla Trampa qarşı getməsi təsiri bağışlayır. Nəhayət Almaniyanın mühafizəkar siyasi dairələri istisna deyil ki, növbəti dəfə Avropada anti-Rusiya cəbhəsinin yaradılması istiqamətində müəyyən hərəkətlərə yol verirlər. Və Rusiya prezidenti Putinin Avropadakı bəlli neomühafizəkar dairələrə Rusiyaya qarşı gedənlərə tarixi təcrübənin nəzərə alınması ilə bağlı tövsiyyələri şübhəsiz ki, bu reallıqlarla əlaqədardır”.
Vidadi ORDAHALLI
