Bəhruz Quliyev: “Bütün bunların reallıq ehtimalı kifayət qədər mübahisəlidir”
Fransa prezidenti Emmanuel Makron Çində üç günlük səfərdə olub. Makron səfər zamanı Çin Xalq Respublikasının sədri Si Cinpinlə geniş tərkibli danışıqlar aparıb. Si Cinpin bildirib ki, Pekin və Paris aerokosmik texnika, nüvə energetikası, həmçinin yaşıl sənaye və süni intellekt kimi yeni sahələrdə əməkdaşlıq barədə razılaşıblar.
Öz növbəsində, Fransa prezidenti Çinin Ukraynada atəşkəsin dayandırılması məsələsində Rusiyaya təzyiq göstərəcəyinə ümidvar olduğunu bildirib. Makron vurğulayıb ki, dünya bu gün planetdə onilliklər boyu sabitliyi təmin edən beynəlxalq nizamın dağılması risqi ilə üzləşir.
Makron Fransa G7 sədrliyini öz üzərinə götürərkən Pekinlə əlaqələrin xüsusi əhəmiyyət kəsb etdiyini bildirib. O vurğulayıb ki, beynəlxalq iqtisadi tarazlığın təmin olunması üçün əsas tərəfdaşlarla dialoqu genişləndirmək zəruridir. Qərb mediasının məlumatına görə, o, Si-ni gələn il Fransanın Evian kurortunda keçiriləcək inkişaf etmiş ölkələrin G7 sammitinə dəvət etməyi planlaşdırır. Krımın ilhaqından əvvəl Vladimir Putin G7-nin səkkizinci fəxri üzvü idi. Makron faktiki olaraq Si-dən onun yerini tutmasını və Rusiyanın Çinin vassalı kimi rolunu möhkəmləndirməsini istəyəcək.
Göründüyü kimi, Makronun planı Çini böyük 7-lərə çəkib Rusiyadan qoparmaqdır. Bütün bunların həyata keçməsi nə dərəcədə real ola bilər?
“Çin üçün Rusiya sadəcə siyasi tərəfdaş deyil, Vaşinqton və Brüssel qarşısında strateji balans yaradan vacib oyunçudur”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən “SƏS” qəzetinin baş redaktoru, politoloq Bəhruz Quliyev Makronun bu yöndə apardığı siyasətə bir neçə aspektdən yanaşdı: “Fransa prezidenti Emmanuel Makronun Çinə üçgünlük səfəri əslində Parisin yeni geosiyasi axtarışlarının bariz nümunəsidir. Bu səfərdə diqqət çəkən məqam təkcə aerokosmik, nüvə energetikası və süni intellekt sahələrindəki iqtisadi razılaşmalar deyil, həm də Makronun Pekinə ünvanladığı siyasi mesajlardır. O, Ukrayna məsələsində Rusiyaya təzyiq göstərə biləcək yeganə böyük gücün məhz Çin olduğunu açıq şəkildə etiraf edir. Bəllidir ki, Makronun “beynəlxalq nizamın dağılması risqi” barədə dedikləri də təsadüfi deyil. Qərb bu gün qlobal güc balansının sürətlə Şərqə doğru dəyişdiyini görür və bu prosesə təsir göstərməyə çalışır. Fransa G7-yə sədrlik etdiyi bir vaxtda Makron Pekinlə dialoqu dərinləşdirməklə, həm iqtisadi tərəfdaşlığı möhkəmləndirmək, həm də Çin–Rusiya tandeminə çat salmaq istəyir. Qərb mediasının yazdığı kimi, Si Cinpinin G7 sammitinə dəvəti faktiki olaraq Rusiyanın yerinin Çinə verilməsi cəhdidir. Lakin bütün bunların reallıq ehtimalı kifayət qədər mübahisəlidir. Çin üçün Rusiya sadəcə siyasi tərəfdaş deyil, Vaşinqton və Brüssel qarşısında strateji balans yaradan vacib oyunçudur. Pekin Moskvanı itirmək niyyətində deyil, xüsusən də ABŞ-Çin rəqabətinin kəskinləşdiyi indiki mərhələdə. Digər tərəfdən, Çin G7 kimi Qərb mərkəzli platformaya qoşulmaqla öz qlobal mövqeyini məhdudlaşdırmaq istəməz”.
Politoloq B.Quliyev onu da qeyd etdi ki, əslində Makronun planı siyasi cəhətdən cəsarətli olsa da, geosiyasi reallıqlar baxımından yetərincə zəif görünür: “Paris Pekinin nəinki Rusiyadan uzaqlaşmasına, hətta Qərbin strateji orbitinə daxil olmasına ümid edir. Lakin Çin bu gün öz oyun qaydalarını diqtə edən qüdrətli gücdür və heç bir qlobal blokun tərkib hissəsinə çevrilmək niyyətində deyil. Bu baxımdan Makronun planı daha çox Qərbin narahatlığını yumşaltmağa hesablanmış diplomatik mesajdır, nəinki real nəticə vəd edən siyasi strategiya. Hesab edirəm ki, Makronun “Çini G7-yə çəkmək” təşəbbüsü praktikadan daha çox simvolik məna daşıyır və Pekinin geosiyasi hesablamaları fonunda reallaşması çətin görünür”.
Vidadi ORDAHALLI
