Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh və yaxınlaşma prosesi artıq təkcə ikitərəfli müstəvidə deyil, daha geniş geosiyasi aspektdə qiymətləndirilir. Bu, Avrasiya məkanında daha möhkəm sabitliyin təməlini təşkil edən bir məqam olaraq qəbul edilir. Bu, həm də Xəzər dənizindən Avropa İttifaqına qədər uzanan geniş coğrafiyada sabitliyin taleyini müəyyən edən amildir. Beynəlxalq ictimaiyyət dialoqun yeni mərhələsini dəstəkləyir. Lakin iki ölkənin sülhə doğru uğurla irəliməsinə baxmayaraq, bundan narahat olan qüvvələr də az deyil. Konkret nümunə qismində İsveçrədəki bir sıra qüvvələri göstərmək olar.
İsveçrə beynəlxalq müstəvidə bitərəf dövlət kimi tanınsa da, Azərbaycana münasibətdə bu hal özünü göstərmir. Bu ölkə parlamentində saxta məlumatlar və yalan ittihamlar ilə dolu olan fikirlərin gündəmə gəlməsi reallığı təhrif etmək, Azərbaycanın suverenliyini şübhə altına almaq, erməni separatçılarının və müharibə canilərinin Azərbaycan xalqına qarşı törətdiyi cinayətləri təmizə çıxarmaq üçün göstərilən rüsvayçı bir cəhddir. Həmin qüvvələr Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda tanınmış ərazisinin Ermənistan tərəfindən 30 illik işğalının, dinc azərbaycanlı sakinlərə qarşı saysız-hesabsız hərbi cinayətlərin, etnik təmizləmələrin və insan hüquqlarının kütləvi surətdə kobudcasına pozulmasının üstündən sükutla keçir. Eləcə də erməni silahlı birləşmələrinin törətdiyi vəhşiliklərə, Xocalı soyqırımına, günahsız insanları, o cümlədən uşaqları, qadınları və qocaları dözülməz işgəncələr verərək qəddarcasına qətlə yetirməsinə bilərəkdən göz yummağa üstünlük verirlər. Beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etmiş Azərbaycanın ağır cinayətlər, o cümlədən separatizm cinayətləri, sülh və insanlıq əleyhinə, müharibə cinayətləri, Azərbaycan dövlətinə və onun vətəndaşlarına qarşı terror aktları törətmiş şəxsləri təqib etməyə tam qanuni hüququ var. Buna rəğmən, İsveçrədə parlament təşəbbüsləri, ayrı-ayrı deputatların fəaliyyəti, eləcə də bu ölkədə yerləşən institutlar və beynəlxalq QHT-lər konkret anti-Azərbaycan baxışı formalaşdırmağa cəhd edir.
Qeyd edək ki, hələ 2024-cü ilin dekabrında İsveçrə parlamenti tarixin arxivinə qovuşmuş Qarabağ məsələsi üzrə qətnamə qəbul edib. Burada cəfəng iddia var ki, “Azərbaycan və Qarabağ erməniləri “Beynəlxalq Sülh forumuna” dəvət edilməlidir”. Bu isə erməni separatizminə yeni nəfəs vermək cəhdindən başqa heç nə deyil. Çünki qətnamə müəllifləri həmin arqumentlə Qarabağdan könüllü olaraq köçüb getmiş erməniləri münaqişə tərəfi kimi təqdim etməyə çalışıb. Halbuki münaqişə tərəfinin işğalçı Ermənistan olması bütün dünyaya bəllidir. Barəsində bəhs olunan “Beynəlxalq Sülh forumu”nun əsas məqsədi münaqişəni bitməmiş kimi göstərmək və məsələ üzrə qondarma dialoq yaratmaqdır.
İsveçrədə maraqlı qüvvələrin müharibə canilərinin və separatçıların məsum “siyasi xadimlər və mülki şəxslər” kimi qələmə verilməsi faktların həyasızcasına təhrif edilməsidir. Çünki həmin şəxslər hərbi əsirlər deyil, Azərbaycan qanunlarını pozmuş cinayətkarlardır və ədalətli, şəffaf məhkəmə araşdırması yolu ilə öz əməlləri üçün məsuliyyətə cəlb edilməli və cəzalandırılmalıdırlar ki, Bakı da məhz bunu edir. Azərbaycanın məhkəmə sistemi beynəlxalq standartlara tam uyğun fəaliyyət göstərir və bunun əksinin iddia edilməsi iftiradan başqa bir şey deyil. Bu fonda ölkəmiz sülhü və haqq-ədaləti dəstəkləməyə deyil, gərginliyi gücləndirməyə və düşmənçiliyi qızışdırmağa yönələn rüsvayçı və qərəzli bəyanatı qətiyyətlə pisləyir. Azərbaycan haqq-ədalətə, beynəlxalq hüquqa və regional sülh gündəliyinə sadiqdir. Heç bir xarici təhdid və müdaxilə bizim qanunun aliliyini qorumaq və ölkəmizə qarşı törədilmiş cinayətlərə görə məsuliyyəti təmin etmək əzminə xələl gətirə bilməz. Hər kəs bu reallığı qəbul etməlidir ki, Azərbaycan öz xalqını və ərazisini qanunsuz işğaldan və separatizmdən qorumaq üçün suveren hüquqları daxilində hərəkət etmişdir və hərəkət edir.
Qeyd edilənlər İsveçrədə destruktiv siyasətin davamı kimi 2025-ci ilin mayında yaradılmış “Swiss Peace Initiative for Nagorno-Karabakh” təşəbbüsünə də aiddir. Təşəbbüs keçmişdə qeyri-qanuni qondarma strukturlarla əlaqəli şəxslərə platforma verilməsi, eləcə də qondarma siyasi kimliyin beynəlxalq aləmdə tanınmasına xidmət edir. Qeyd edilən revanşist erməni qüvvələrinə açıq dəstək kimi qiymətləndirilə bilər. Çünki bu təşəbbüs 2020-ci il atəşkəs razılaşmasından və 2023-cü il antiterror əməliyyatlarından sonra formalaşmış reallıqları inkar etmək cəhdi idi. Digər tərəfdən, sülh sazişinə gedən yolda maneələr yaratmaq cəhdi də açıq görünür. İsveçrə hakimiyyətinin bu addımları Ermənistandakı revanşist qüvvələrə birbaşa dəstəkdir. İsveçrə parlamentində “İsveçrə Sülh Təşəbbüsü”nün aparıcı simalarından olan Erix Fontobel açıq şəkildə bəyan edir ki, ölkəsi Qarabağ məsələsini “bağlanmış” hesab etmir və mövzunu beynəlxalq gündəmdə saxlamaq niyyətindədir. Bu fonda Qarabağ separatçılarıənın təmsilçiləri ilə aktiv görüşlər də keçirilir. Maraqlıdır ki, İsveçrə parlamentində yaradılmış işçi qrupun Azərbaycana qarşı səsləndirdiyi tezislər Rusiyanın təbliğatı ilə üst-üstə düşür. Hələ 2025-ci ilin yayında Rusiya prezidentinin köməkçisi Vladimir Medinski "Qarabağı mübahisəli ərazi" adlandırmaqla reallığı və faktları təhrif etmişdi. O zaman Prezident Vladimir Putinin köməkçisinə cavab verildi. Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirliyindən bildirildi ki, Rusiya Federasiyası prezidentinin köməkçisi, habelə Rusiyanın Tarix Təhsili üzrə Qurumlararası Komissiyasının sədri Medinskinin Qarabağın heç zaman mübahisəli ərazi olmadığını bilməməsi təəccüblüdür. Digər tərəfdən 2025-ci il avqustun 8-də Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev, ABŞ prezidenti Donald Tramp və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında Vaşinqtonda keçirilmiş görüşə dair Birgə Bəyannamə imzalanıb. Bu, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin imzalanması istiqamətində atılan ən mühüm addımdır. Bundan başqa, Azərbaycandan Ermənistana taxıl, yanacaq daşınması ilə bağlı yol açılıb. ABŞ ilə Ermənistan arasında Zəngəzur dəhlizinə dair saziş belə imzalanıb. Azərbaycan və Ermənistan arasında sərhədlərin müəyyənləşməsi istiqamətində də addımlar atılır. Bunlar iki ölkə arasında normallaşma prosesinin uğurla davam etdiyini isbatlayır. Lakin belə vəziyyət İsveçrəni narahat edir. İsveçrədə yerləşən insan haqları üzrə beynəlxalq QHT olan “Christian Solidarity International” və onunla əlaqəli dini şəbəkələr münaqişəni siyasi-hüquqi çərçivədən çıxararaq sivilizasiya və dini müstəvidə təqdim etməyə can atır. Ermənilər “təqib olunan xristian icması” kimi göstərildiyi halda, Azərbaycan dolayı yolla “müsəlman aqressor dövlət” obrazında təqdim olunur. Beynəlxalq Qırmız Xaç Komitəsi də onlardan geri qalmır. Burad aqeyd edək ki, o, beynəlxalq hökumətlərarası təşkilat deyil, sadəcə, İsveçrənin beynəlxalq QHT-sidir. Azərbaycan suverenliyinə zidd olaraq bu qurum işğal dönəmində Qarabağda fəaliyyəti göstərib, Xankəndidə ofisi İrəvana tabe olub. İşğal dövründə Qırmızı Xaç komitəsi humanitar yardım adı altında Azərbaycan suveren ərazilərdində qanunsuz ticarət dövriyyəsi təşkil edib. Son illərdə Qızıl Xaç çoxsaylı qalmaqallara qarışıb. Qarabağda Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin əməkdaşları dəfələrlə casusluqda ifşa olunub: məlumatlar əvvəlcə Fransa xüsusi xidmətlərinə, oradan isə Ermənistana ötürülüb. “Ağır yaralıların çıxarılması” bəhanəsi ilə döyüş qabiliyyətli erməni hərbçilərin mühasirədən çıxarılmasına cəhdlər edilib, “humanitar fasilələr” elan olunaraq erməni tərəfinin qüvvə toplamasına şərait yaradılıb. 2023-cü ilin aprelindən sonra Laçın yolunda Azərbaycan postu qurulduqdan sonra isə təşkilat əməkdaşları dəfələrlə qaçaqmalçılıqda yaxalanıb. Bütün bunlar İsveçrənin iç üzünü ortaya qoyur, bu ölkənin Azərbaycan və Ermənistan arasında sülhə əngəl yaratmaq cəhdini nümayiş etdirir. Vaşinqtonda paraflanmış sülh sazişindən sonra faktiki iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlıq da başlayıb. Bütün bunlardan Ermənistan tərəfi də razılıq edir. Belə olan halda İsveçrədə müəyyən qüvvələrin sülhə xələl gətirmək cəhdləri həm maraq, həm də çoxsaylı suallar doğurur. İsveçrə rəsmən bütün bunlara izahat verməlidir.
Tahir TAĞIYEV
