Sədrəddin Soltan: "Hörmüz boğazı ikiqat blokada vəziyyətindədir"
ABŞ-ın aprelin 13-ü saat 18:00-dan etibarən Hörmüz boğazından keçidə qadağa tətbiq etməsi fonunda İranın mümkün cavab addımları əsasən birbaşa hərbi qarşıdurmadan çox, mərhələli və balanslaşdırılmış ola bilər. Hörmüz boğazı İran üçün strateji əhəmiyyət daşıdığına görə, Tehran adətən tam geri çəkilmək əvəzinə müxtəlif təzyiq alətlərindən istifadə etməyə üstünlük verir.
Belə bir vəziyyətdə İran əvvəlcə bölgədə hərbi mövcudluğunu artıraraq patrul, müşahidə və təlim fəaliyyətlərini gücləndirə bilər. Bu, qarşı tərəfə mesaj vermək məqsədi daşıyır və birbaşa toqquşmadan yayınmağa xidmət edir. Eyni zamanda, sürətli katerlər, raket sistemləri və PUA-lar vasitəsilə asimmetrik təzyiq strategiyası tətbiq oluna bilər.
Digər bir ehtimal isə dolayı təsir mexanizmləridir. İran bölgədə ona yaxın silahlı qruplar vasitəsilə ABŞ və onun müttəfiqlərinə təzyiq göstərə, yaxud enerji bazarına təsir edəcək addımlar ata bilər. Bu yanaşma həm riskin bölüşdürülməsi, həm də birbaşa qarşıdurmadan yayınmaq məqsədi daşıyır.
Diplomatik istiqamətdə isə İran bu addımı beynəlxalq hüquqa zidd kimi təqdim edərək digər ölkələrin dəstəyini qazanmağa və məsələni siyasi təzyiq vasitəsinə çevirməyə çalışa bilər.
Orta Doğu Araşdırmalar Mərkəzinin sədri Sədrəddin Soltan “Bakı-Xəbər” qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, bu vəziyyət ABŞ tərəfindən İranın Hörmüz boğazını bağlamasına qarşı cavab tədbiri kimi qiymətləndirilə bilər və nəticədə boğaz “ikiqat blokada” vəziyyətinə düşür. Onun sözlərinə görə, Hörmüz boğazının bağlanması İran üçün ciddi iqtisadi problemlər yaradar: neft ixracı çətinləşər, hasilat prosesində problemlər ortaya çıxar və ölkədə hasil olunan nefti saxlamaq üçün kifayət qədər anbar imkanları olmaz: bu isə hətta neft quyularının texniki zədələnməsi riskini də yarada bilər.
O həmçinin qeyd edir ki, Tehran tərəfdaş ölkələrdə 80 gün kifayət edəcək neft ehtiyatı yaratmağa çalışıb, lakin ümumilikdə bu strategiyanın uzunmüddətli dövrdə çətinliklər yaradacağı gözlənilir: "Çünki həm anbar imkanlarının məhdudluğu, həm də ixrac və logistika problemləri İran üçün ciddi iqtisadi təzyiq formalaşdırır".
Siyasi şərhçi onu da qeyd edib ki, xəbərlərə görə İran Mərkəzi Bankının direktoru Abdolnaser Hemmati ölkə prezidenti Məsud Pezeşkiana milli valyuta olan rialın 180% inflyasiyaya uğradığını bildirib. “Qeyd olunub ki, rəsmi mənbələrin xəbərinə görə, İslamabad danışıqlarında iştirak edən Abdolnaser Hemmati Məsud Pezeşkiana ABŞ ilə razılaşmağı təklif edib. Odur ki, İranla ABŞ arasında birbaşa danışıqlar tamamilə kəsilməyib, davam edir. Fikrimizcə, ABŞ İrana bəzi təklifləri yenidən götür-qoy etmək üçün möhlət verib. Hörmüz boğazının ABŞ tərəfindən blokadaya alınması Çin iqtisadiyyatına da ciddi mənfi təsir göstərə bilər. Yəni ABŞ Hörmüz boğazını İranın ehtimal etdiyi 80 gündən daha uzun müddət bağlı saxlaya bilər. Bu isə İranın və İran neftindən asılı ölkələrin iqtisadiyyatını çətin vəziyyətə sala bilər”.
Dəniz NƏSİRLİ
