ABŞ-İran-İsrail cəbhəsində toqquşmalar davam edərkən, əməliyyatın pərdəarxası detalları da ortaya çıxmağa davam edir.
ABŞ mediası İrana qarşı yeni bir hücum planlamasının dekabr ayında başladığını bildirir.
İsrail Baş naziri Netanyahu dekabr ayında Florida ştatının Mar-a-Laqo şəhərində Donald Trampla görüşmüşdü. Görüş zamanı İranın ballistik raket imkanlarını hədəf alan hücum variantı müzakirə edilib.
Təxminən eyni vaxtda İranda rejim əleyhinə etirazlar başlayıb. Rejim etirazlara sərt müdaxilə edərək, minlərlə insanın ölümünə səbəb olmuşdu.
Tramp yanvarın 14-də hücum əmrini verməyə yaxın olub, lakin sonradan geri addım atıb. Son anda Yaxın Şərqdə hərbi qüvvələrin artırılması əmrini verib. İsrail kəşfiyyatı və hərbi rəsmiləri sonradan "Aslanın Nəriltisi" və "Epik Qəzəb" kod adı altında keçirilən əməliyyatlara hazırlıqlar üçün Vaşinqtona gediblər.
Hərbi hazırlıqlar davam edərkən, bir tərəfdə də ABŞ-İran danışıqları başlayıb. Əvvəlcə bu danışıqların aldatmaca olmadığı bildirilib. Lakin danışıqların ikinci mərhələsindən sonra mənzərə dəyişib.
İran nümayəndə heyəti zənginləşdirməyə ehtiyac duyulan sahələri müəyyən edən yeddi səhifəlik sənəd təqdim edib. ABŞ tərəfi isə bunun 2015-ci il nüvə sazişində nəzərdə tutulan səviyyədən təxminən beş dəfə çox olduğunu bildirib.
ABŞ və İsrail danışıqları arxa plana keçirərək, Ayətullah Əli Xameneyi ilə onun yüksək vəzifəli köməkçiləri arasındakı görüşünü hücum üçün bir fürsət kimi görüblər. Xameneyinin şübhələnməsinin və yeraltı bunkerə çəkilməsinin qarşısını almaq üçün diplomatik prosesin davam etdiyi təəssüratı saxlanılıb.
İddialara görə, Trampın xüsusi nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cared Kuşner Cenevrə danışıqları zamanı heç vaxt razılaşma ehtimalına həvəs göstərməyiblər. Buna baxmayaraq, masa arxasında oturublar. Məqsəd isə İran tərəfini diplomatiyanın davam etdiyinə inandırmaq olub.
“Axios”a danışan ABŞ rəsmisi bildirib ki, razılaşmanın qaydalarından biri də budur ki, razılaşmanın olub-olmayacağını çox tez başa düşməlisiniz. İddia edilir ki, İran ABŞ-ın təklif etdiyi ən çevik mövqeyə belə yaxınlaşmayıb.
Uitkoff və Kuşner vəziyyəti ABŞ vitse-prezidenti Vensə çatdırıblar. ABŞ rəsmilərinin sözlərinə görə, İranın strategiyası vaxt qazanmaq volub. Məlumat Trampa çatdırıldıqdan sonra hərbi variant yenidən gündəmə gəlib.
Cenevrə danışıqlarından sonra Omanın xarici işlər naziri Bədr bin Həmid əl-Busaidi son cəhd üçün Vaşinqtona gedib. Trampın qərarını təxirə salmaq üçün Venslə görüş keçirilib. Lakin artıq gec imiş, çünkü Tramp qərarını veribmiş.
Şənbə günü səhər Xameneyi yüksək rütbəli köməkçiləri ilə görüş üçün toplaşıb. Eyni zamanda, İranın təhlükəsizlik və kəşfiyyat rəsmilərinin iki ayrı görüşü də planlaşdırılıb. Hər üç görüş başladıqdan bir neçə dəqiqə sonra hücum başlayıb.
"Əgər iranlılar Cenevrəyə gəlib Trampa istədiyini versəydilər, hərbi variantın qarşısını ala bilərdi. Lakin onlar təkəbbürlü idilər və onun hərəkətə keçməyəcəyini düşündülər və yanıldılar" – deyə İsrail kəşfiyyat rəsmisi bildirib.
“Washington Post” qəzetinin məlumatına görə, ABŞ prezidenti Trampın əməliyyata başlamaq qərarında Səudiyyə Ərəbistanı İsraillə birlikdə təsirli rol oynayıb.
Qəzetə danışan dörd mənbəyə görə, Səudiyyə Ərəbistanı vəliəhd şahzadəsi Məhəmməd bin Salman ictimaiyyət qarşısında diplomatik həll yolunu dəstəklədiyini bildirməsinə baxmayaraq, bağlı qapılar arxasında fərqli bir mövqe tutub. O, son bir ayda Trampla bir neçə telefon danışığı aparıb.
İddialara görə, Salman ABŞ-ın İrana hücum etməsinin vacib olduğunu iddia edib. O, ABŞ-ın, bölgəyə böyük bir hərbi qüvvə yığdığı bir vaxtda geri addım atmasının İranı daha da gücləndirəcəyini deyib. Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə naziri Xalid bin Salman da Vaşinqtondakı təmasları zamanı oxşar xəbərdarlıqlar edib. ABŞ rəsmiləri ilə görüşlərdə hücumdan imtina etməyin mümkün nəticələri müzakirə edilib. Lakin ictimaiyyətə fərqli bir mesaj verilib. İran prezidenti Məsud Pezeşkianla telefon danışığından sonra Səudiyyə Ərəbistanı hava məkanının İrana hücum üçün istifadə olunmayacağını bəyan edib.
“Washington Post” qəzetinin yazdığına görə, bu əlaqələr və lobbiçilik səyləri Trampın İran rəhbərliyinə və hərbi komandanlarına qarşı genişmiqyaslı hərbi hava əməliyyatına başlama əmrində mühüm rol oynayıb.
Tahir TAĞIYEV
