Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstan hakimiyyəti ABŞ və İsrailin İranla müharibəsindən narahatlığını bildirib. Onlar savaşa girən ölkələri münaqişəyə diplomatik yolla həllə nail olmağa çağırır. Bu arada, Cənubi Qafqaz ən pis vəziyyətə hazırlaşır, çünki İran regionda mühüm oyunçulardan biridir və onun taleyi qaçılmaz olaraq regiona təsir edəcək.
Baş verənlər fonunda Rusiyanın "Nezavisimaya qazeta" mətbu orqanı yazır: "Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan ölkənin Təhlükəsizlik Şurasının iclasına sədrlik edib və iclasda iştirakçılar "faciəvi hadisələrlə bağlı dərin təəssüflərini bildirib, qurbanlara başsağlığı verib və tezliklə sülhün bərqərar olmasının vacibliyini vurğulayıblar". Öz növbəsində, Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi İslam Respublikasından əcnəbilərin təxliyəsində öz köməyini təklif edib. Bakı müharibə edən tərəfləri maksimum təmkin göstərməyə və münaqişəni daha da alovlandıra biləcək hərəkətlərdən çəkinməyə çağırıb. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatında deyilir: "Biz BMT Nizamnaməsinə və beynəlxalq hüququn hamılıqla tanınmış norma və prinsiplərinə uyğun olaraq bütün dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və müstəqilliyinə hörmət etməyin vacibliyini vurğulayırıq". Azərbaycan hakimiyyəti İrandan gələn ən azı iki qaçqın qrupunu qəbul edib. Lakin gələnlər sərhəddə hələlik tələsmə olmadığını deyirlər. Gürcüstan hakimiyyəti də kimisə qınamaqdan imtina etdi və münaqişə tərəflərinə danışıqlar masasına qayıtmağı tövsiyə etdi. Bundan əlavə, Tiflis vətəndaşlarına öz təhlükəsizliklərini təmin etmək üçün bütün lazımi tədbirləri görməyi tövsiyə etdi. Bu arada, ekspertlər əmindirlər ki, Tehrana hücum Cənubi Qafqazda7 əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Son bir neçə əsr ərzində region üç gücün - Rusiya, İran və Türkiyənin təsiri altında olub. Lakin hər şeyin sonu var. "Geosiyasi üçbucaq əsrlər boyu mövcud olub və Rusiya bu dövrün əhəmiyyətli bir hissəsində dominantlıq edib. Vəziyyət 21-ci əsrdə dəyişməyə başlayıb. Türkiyə indi təsirini artırır, Azərbaycanla birlikdə işləyir və Gürcüstanla üçlü ittifaq yaratmağa çalışır. Bu arada, Moskva və Tehranın təsiri zəiflədikcə, ABŞ və Çin Cənubi Qafqazda rollarını artırır. Pekin investisiya və ticarətə diqqət yetirir, Vaşinqton isə hərbi-siyasi metodlara güvənir", - deyə IMEMO RAS-ın Qafqaz sektorunun rəhbəri Vadim Muxanov bildirib. Qafqaz üzrə ekspertin fikrincə, İrana zərbələr onun Cənubi Qafqazdakı mövqeyini daha da çətinləşdirir, lakin bunun nə dərəcədə olduğunu demək çətindir. Hər şey müharibənin müddətindən və nəticəsindən asılı olacaq. "Əgər ABŞ-ın zərbələri bir neçə gün davam edərsə, İran ciddi bir problemlə üzləşməyəcək. Lakin onlar uzanarsa və ardınca quru əməliyyatı keçirilərsə, nəticələr fəlakətli ola bilər. Və bu, birbaşa Cənubi Qafqaza təsir edəcək. İlk növbədə, Ermənistan və Azərbaycan qaçqın axını ilə üzləşəcək. Təsadüfi deyil ki, son bir neçə ildə bir çox iranlı bu ölkələrdə əmlak alır. Tehran İrəvan üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir, çünki Ermənistana Türkiyə və Azərbaycan tərəfindən tətbiq edilən iqtisadi blokadadan yayınmağa imkan verir. Gürcüstana gəldikdə isə, o, dolayı yolla zərər görəcək, çünki o, Bakıdan asılıdır", - Muxanov bildirib. Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri Fərid Şəfiyev sərhəddəki gərginliyin Bakı üçün narahatlıq doğurduğunu, lakin onun heç bir şəkildə münaqişəyə cəlb olunmadığını qeyd edib. “Hərbi əməliyyatların başlamasından bir müddət əvvəl İran hökumətinin nümayəndələri Azərbaycana səfər etmişdilər. Həmçinin, 2005-ci ildən bəri ölkələrimiz arasında üçüncü ölkələrin bir-birinə qarşı düşmənçilik hərəkətlərinə yol verməmək barədə razılıq var. Həmçinin, Azərbaycanda ABŞ və ya İsrail hərbi bazaları yoxdur”, - deyə Şəfiyev vurğulayıb. Cənubi Qafqazdakı geosiyasi vəziyyətlə bağlı şərh verən ekspert bildirib ki, vəziyyət çoxdan dəyişməyə başlayıb. Onun sözlərinə görə, Rusiya əvvəlcə Ermənistandakı təsirini bir qədər itirib və Azərbaycanla çətin münasibətlərə girib, indi isə İran öz mövqeyini itirəcək. “Bu fonda ABŞ Cənubi Qafqaza qayıdır. Vitse-prezident Vensin İrəvan və Bakıya səfəri bunu açıq şəkildə nümayiş etdirir. Bundan əlavə, Türkiyə Azərbaycanla müttəfiqliyini gücləndirir və Ermənistanla münasibətlərini yaxşılaşdırmağa başlayıb”, - deyə Şəfiyev qeyd edib. Qafqaz İnstitutunun elmi işçisi Qrant Mikaelyan hesab edir ki, İranın ABŞ və İsraillə müharibədə məğlubiyyəti Ermənistanı son dərəcə çətin vəziyyətə salacaq. “İndiyə qədər Tehran Cənubi Qafqazda mühüm balanslaşdırıcı rol oynayıb. Əgər İran ABŞ-a uduzsa, onda Tehran daxili problemlərinə tamamilə qapılacaq və hər hansı vasitəçilikdən söhbət belə gedə bilməz”, - deyə Mikaelyan bildirib. O izah edib ki, İran hökuməti sonda devrilərsə və ya ölkə ərazisinin bir hissəsinə nəzarəti itirərsə, məğlub olacaq. “İran məğlub olarsa, Türkiyə Cənubi Qafqazdakı rəqiblərini itirəcək və Ermənistan özünüqoruma üçün Amerika peyki olmağa məcbur olacaq. Lakin ABŞ bölgədə Türkiyə vasitəsilə fəaliyyət göstərəcək”, - deyə Mikaelyan yekunlaşdırıb.
Samirə SƏFƏROVA
