Azərbaycanda mənzil problemi həm SSRİ dövründə, həm də müstəqillik dövründə aktual olub. Ötən əsrin 90-cı illərində ölkə vətəndaşları bu problemi daha çox xaricdə, əsasən Rusiyada qazandıqları pullar hesabına həll edirdilər və evi yalnız nağd ala bilirdilər. 2000-ci ildən sonra isə vəziyyət dəyişməyə başladı. Mənzilə sahib olmaq üçün həm dövlətin, həm də özəl sektorun müxtəlif mexanizmləri ortaya çıxdı. İndi ev almaq üçün mənzilin dəyərini tam ödəmək lazım deyil. 20-30 % ilkin ödənişin olması kifayət edir. Qalan məbləği isə 5 ildən 30 ilə qədər ödəmək mümkündür.
Məlumdur ki, Azərbaycanda ev almaq üçün ən sərfəli mexanizm dövlət xəttilə ipoteka kreditidir. Bu növ kreditlər ölkədə 2006-cı ildən verilir və bugünə qədər dövlət 35,6 min mənzilin alınmasına 1,9 milyard manatdan çox borc verib. İpoteka kreditləri adi və sosial olmaqla 2 cür verilir. Onların fərqi maksimal məbləğində, müddətində və illik faiz dərəcəsindədir. Yəni əhalinin güzəştli təbəqəsinə maksimum 100 min manat, güzəştsiz təbəqəsinə maksimum 150 min manat kredit ayrılır. Maksimal müddət müvafiq olaraq 30 il və 25 il, illik faizin yuxarı həddi isə müvafiq olaraq 4 % və 8 %-dir.
Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanda mənzil almaq üçün bankdan ipoteka krediti götürməmək də olar. Belə ki, ölkədəki tikinti şirkətləri mənzillərinə müştəri tapmaq üçün daxili kredit mexanizmi tətbiq edirlər. Bu növ kreditlər orta hesabla illik 10 %-lə, maksimum 20 il müddətinə verilir.
Son zamanlar tikinti şirkətləri daha çox müştəri cəlb etmək üçün bir sıra üsullara əl atıb. Tikiniti şirkətləri ilkin ipoteka ödənişini az qoymaqla müştərini cəlb etməyə çalışırlar. Etiraf edək ki, ilkin ödənişin az olduğunu görüb həmin şirkətlərdən mənzil alanlar az deyil. Ancaq əsl problem bundan sonra başlayır. Belə ki, mənzillərin aylıq ödənişini o qədər yüksək təyin edirlər ki, mənzili alan şəxs bir neçə ay ödədikdən sonra bu məbləği ödəyə bilmir. Beləliklə, həmin şəxsin həm ilkin ödənişi, həm də bir neçə ay ödədiyi məbləğ batır. Bu vəziyyətdən isə qazanan yalnız tikinti şirkətləri olur.
“Özəl şirkətlərin satdığı mənzillər var və reklam edirlər ki, 5000 manat verməklə ev sahibi ola bilərsiniz, ancaq…”
Məsələ ilə bağlı fikir bildirən əmlak məsələləri üzrə ekspert Elnur Fərzəliyev dedi ki, nağd şəkildə mənzil almaq hər vətəndaş üçün əlçatan deyil: “Bununla bağlı zamanla həm dövlətin, həm də özəl sektorun layihələri olub. Böyük tikinti şirkətləri var ki, reklamları gedir, böyük kompleksləri var. Orada ilkin ödəniş 10-20 faiz olur. Qalan məbləğ isə aylara bölünür. Bəziləri var ki, qısa müddətə kreditə verir. Bu zaman mənzillərin aylığı çox yüksək olur. Özəl şirkətlərin satdığı mənzillər var və reklam edirlər ki, “5000 manat verməklə ev sahibi ola bilərsiniz”. Vətəndaşlar ödənişin az olmasını görüb bu mənzillərə üz tutur. Amma bu mənzillərin aylıq ödənişi o qədər yüksək olur ki, bir neçə ay ödədikdən sonra vətəndaş bu məbləği ödəyə bilmir”.
Günel CƏLİLOVA
