Məlum olduğu kimi, ABŞ iqtisadiyyatında baş verən son proseslər bütün dünya üçün ciddi təhdid mənbəyinə çevrilib. Belə ki, ABŞ-ın defolt təhlükəsinə yaxınlaşması və bunun önlənməsi üçün heç bir addımın atılmaması ilk olaraq dünyanın ehtiyat valyuta statusunu daşıyan dollar üçün təhdid yaradır. Dollar ABŞ-da yaşananlar üzündən ciddi şəkildə dəyərsizləşə bilər.
Məsələ burasındadır ki, ABŞ dövlət borcunun yuxarı həddinə dair 2 illik sazişin müddəti başa çatıb. 2019-cu ildə həmin hədd 22 trilyon dollar səviyyəsində razılaşdırılmışdısa, ilin ilk yarısında dövlət borcunun həcmi 28,5 trilyona çatıb. Dövlət borcunun yuxarı həddi artırılmasa və Konqres bununla bağlı müvafiq addım atmasa, Maliyyə Departamenti yalnız hesablarda olan 450 milyard dollar vəsaiti idarə edəcək. Qeyd edək ki, ABŞ hökuməti hələ 2008-ci il maliyyə böhranı vaxtından bu yana xarici borclanmanı artırır. Belə ki, Barak Obama dövründə dövlət borcu 9 trilyon, Donald Tramp dövründə isə 7 trilyon dollar artaraq 2018-ci ildə ÜDM-nin 78 faizinə çatıb. Bu ilin yazında isə dövlət borcunun həcmi ÜDM-nin 101 faizini təşkil edib. 2020-ci ildə hakimiyyət iqtisadiyyata, demək olar ki, 9 trilyon dollar vəsait yatırıb. Nəticədə, hazırda ölkənin dövlət borcu ümumi daxili məhsuldan çoxdur.
O da məlumdur ki, Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarının böyük hissəsi dollarda saxlanılır. O baxımdan ABŞ dolları ilə bağlı yaranam təhlükəli vəziyyət bizim valyuta ehtiyatlarımızın taleyi ilə bağlı nə vəd edir?
“Bu baxımdan Azərbaycanın valyuta ehtiyatları ilə bağlı hər hansı risqin olduğu güman olunmur”
Məsələyə münasibət bildirən millət vəkili Vüqar Bayramovun fikrincə, narahatlığa ciddi əsas yoxdur. O bunu bir sıra arqumentlərlə əsaslandırdı: “ABŞ-da dövlət borcunun yüksək olması və bunun ümumi daxili məhsula bərabər olması mütəmadi olaraq gündəmə gəlir. Əvvəlki dövlərdə də borc limitinin artırılması ilə bağlı qərarlar qəbul edilib. Çünki ABŞ konstitusiyasına əsasən, yaranan borc ÜDM-dən çox olursa, o zaman ölkə defolta getməlidir. Ancaq qanunverici orqan limiti artırmaqla bunun qarşısını almaq imkanına malikdir. Əvvəlki dövrlərdə praktiki olaraq bir neçə dəfə bundan istifadə olunub. Ona görə də hazırkı borc kifayət qədər böyük olsa da, reallıq ondan ibarətdir ki, ABŞ dünyanın aparıcı ölkəsidir. Baxmayaraq ki, Birləşmiş Ştatlarda adambaşına borcun həcmi 60 min dollardır. Ancaq nəzərə alsaq ki, bu borc ABŞ-ın öz valyutası və dollarla dövriyyəyə buraxılan bondlarla yaranıb, o baxımdan ölkənin defolta gedəcəyi inandırıcı deyil. Çünki əvvəllər də oxşar situasiyalar yaranıb. Bu baxımdan hesab edirəm ki, ən əlverişli valyuta ABŞ dollarıdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, son dövrlər ABŞ dolları digər valyutalara nisbətən dəyər qazanmaqdadır. O cümlədən, avroya nisbətən dollar dəyər qazanmaqdadır. Bu baxımdan hesab edirəm ki, Azərbaycanın valyuta ehtiyatları ilə bağlı hər hansı risqin olduğu güman olunmur. Xüsusən ona görə ki, dollar digər valyutalara nisbətən möhkəmlənir”.
Bir sözlə, sadalanan faktorlara əsasən millət vəkili hesab edir ki, ciddi bir təhlükə yoxdur.
Vidadi ORDAHALLI
