“Avropa istehlakçılarından əlavə tələbat olarsa, biz danışıqlara başlamalıyıq”. Bunu Prezident İlham Əliyev İspaniyanın EFE informasiya agentliyinə müsahibəsində bildirib.
Ölkə başçısının sözlərinə görə, tələbat artacağı təqdirdə yeni müqavilələr bağlana bilər: “Biz təbii qazımızı Avropaya ixrac etməyə ötən ilin son günü - dekabrın 31-də başladıq. Həmin vaxtdan etibarən ixracımızın profili artmaqdadır. Biz uzun illər, 15 il ərzində Avropa bazarında etibarlı neft təchizatçısıyıq və hər hansı fasilə olmayıb. İndi isə təbii qazın etibarlı təchizatçısı kimi biz öz rolumuzu oynayırıq. Bizim təbii qazın qiyməti digər mənbələrdən daxil olan qazdan ucuzdur. Bu qaz yeni mənbədən gəlir. Cənub Qaz Dəhlizinin vacibliyi nəinki əlavə qaz həcmləri, o cümlədən alternativ mənbə olması ilə izah edilir. Bu, enerji təhlükəsizliyi məsələsidir. Biz Avropa istehlakçılarına göndərdiyimiz qazı artıq müqavilə əsasında satmışıq. Buna görə, Avropa istehlakçılarından əlavə tələbat olarsa, biz danışıqlara başlamalıyıq, çünki siz əvvəlcə qazı satmalısınız, sonra onu hasil etməlisiniz. Adətən qaz biznesində fəaliyyətin ardıcıllığı belədir. Azərbaycanda təbii qazın təsdiq edilmiş ehtiyatları 2.6 trilyon kubmetrdir. Belə həcm öz istehlakımız və ixrac üçün ən azı 100 ilə kifayət edər. Hazırda yeni yataqların kəşf edilməsi mərhələsindəyik. Azərbaycanın neft və qaz sektoruna böyük enerji şirkətləri arasında maraq artır. Biz həcmi və hasilatı artıra bilərik, lakin bunun üçün hazırda danışıqlara başlamalıyıq və yeni müqavilələri imzalamalıyıq. Sonra isə daha çox hasilata sərmayə yatıracağıq”.
Məlum olduğu kimi, son aylar Avropada qazın qiyməyti kəskin surətdə bahalaşır. Belə olan halda Azərbaycan qazına olan marağın daha da artacağı qaçılmazdır.
“Bu o deməkdir ki, Azərbaycan qaz ixracından indiki ilə müqayisədə daha çox valyuta gəliri əldə edəcək”
Məsələyə münasibət bildirən ekspert Rəsul Cahangirlinin fikrincə, Azərbaycanın yaxın illərdə Avropaya qaz ixracını artıracağı istisna olunmur: “Çünki proseslər artıq buna doğru gedir. Rusiya “Şimal Axını-2” qaz kəmərini istismara verdi. Bu kəmərin qaz ötürmə qabiliyyəti 55 milyard kubmetr olacaq. Ancaq məsələ ondadır ki, Avropa İttifaqı Rusiyadan qaz asılılığını azaltmağa çalışır. O baxımdan, Avropada alternativ mənbələrə marağın bir qədər də artması qaçılmazdır. Çünki Avropada 1000 kubmetr qazın qiyməti 1200 dollara çatıb. Bu isə rekord qiymət artımı hesab olunur. Azərbaycanın təbii qazla bağlı heç bir problemi yoxdur. Ona görə ki, ölkəmiz həm daxili bazarı, həm də xarici ölkələrə ixracı tam təmin edə bilir. Avropada qazın qiymətinin artması Azərbaycanın TANAP və TAP kimi strateji layihələrinin əhəmiyyətini daha da artıracaq. Həmin kəmərlərlə il ərzində 16 milyard kubmetr nəql olunan qazın satışı uzunmüddətli müqavilələr əsasında həyata keçirilir. Qaz ixracı həcminin artırılması isə artıq yeni müqavilələrin bağlanmasını zəruri edir. Mövcud qiyməti və qaza olan yüksək tələbatı nəzərə alaraq, yeni müqavilələrdə ixrac qiymətləri daha yüksək olacaq. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycan qaz ixracından indiki ilə müqayisədə daha çox valyuta gəliri əldə edəcək. Boru kəmərinin tutumunu artırmaq üçün bazar araşdırması aparılır. Digər yataqlara sərmayə qoymaqla bağlı Azərbaycan üçün əlverişli investisiya imkanı yaranıb”.
Bir sözlə, ekspert hesab edir ki, Avropanın təbii qaza olan tələbatı TAP və TANAP boru kəmərlərinin ikinci mərhələsinin sürətlə həyata keçirilməsinə təkan verəcək.
Vidadi ORDAHALLI
