Bu günlərdə Britaniyanın məhşur “British Petroleum” (BP) şirkəti Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən Abşeron Yarımadasının Dayazsulu Hissəsi (AYDH) kəşfiyyat layihəsindəki payının 25 faizini “LUKoil” şirkətinə satmağa razılıq verib. Bu sövdələşmənin 2021-ci ilin sonuna qədər yekunlaşacağı gözlənilir.
Abşeron Yarımadasının Dayazsulu Hissəsi kəşfiyyat layihəsindəki üçüncü iştirakçı 50 faiz paya sahib olan Azərbaycanın Dövlət Neft Şirkətidir (SOCAR). Qeyd edək ki, bu sövdələşmə ilə “LUKoil” Xəzərdə mövqelərini daha güclü hala gətirir. Hazırda “LUKoil” Xəzər dənizinin müxtəlif hissələrində bir neçə layihə üzərində işləyir. Şirkətin rəhbəri Vahid Ələkbərov Azərbaycandakı layihələrini genişləndirmək niyyətini artıq ifadə edib. “LUKoil”un Azərbaycan və Türkmənistanın birgə layihəsi olan "Dostluq"da pay almaq istəyi də bunun təsdiqidir. Daha əvvəl Vahid Ələkbərov Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumunda jurnalistlərə açıqlamasında bildirib ki, “LUKoil” şirkəti Xəzər dənizindəki “Dostluq” yatağının da operatoru olmaq istəyir: “Dostluq”la bağlı məsləhətləşmələr aparılır, hökumətlərarası razılaşma hazırlanır. Biz operator olmaq istəyirik, nə qədər paya sahib olacağımızı isə hələ bilmirik”. Mütəxəssislərin fikrincə, “Dostluğ”un 50 milyon ton neft ehtiyatı var. Qeyd edək ki, Azərbaycan və Türkmənistan Xəzərdə yerləşən “Dostluq” yatağının birlikdə işlədilməsi haqda razılığa gəlib. Yataq SSRİ dövründə Azərbaycan neftçiləri tərəfindən kəşf olunub və 1989-cu ildə orada ilk kəşfiyyat quyusu qazılıb. SSRİ dövründə bu yataq Azərbaycanla Türkmənistanın dənizdəki sərhədinin tən ortasında yerləşdiyi üçün “Aralıq” adlandırılıb. “Dostluq” 1990-ci illərin ortalarından başlayaraq iki ölkə arasında mübahisə predmeti olsa da, uzun illərin danışıqlarının nəticəsində tərəflər ortaq məxrəcə gəlməyə nail olmağı bacarıb. İndi bu yatağın işlənilməsundə “LUKoil” da əsas tərəflərdən biri olmağa hazırlaşır.
İndi şirkət BP-nin Abşeron Yarımadasının Dayazsulu Hissəsi kəşfiyyat layihəsindəki payını da alır. Hazırda Rusiya şirkəti son razılaşmanın bütün tərəflər üçün əlverişli olduğunu deyir. Vahid Ələkbərov özü bu xüsusda bildirir: "BP və SOCAR ilə birgə layihəyə qoşulmaq enerji sektorunda beynəlxalq əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsində Rusiya və Azərbaycanın milli maraqlarına cavab verir". Neft üzrə təhlilçi İlham Şaban 1994-cü ildən Azərbaycanla əməkdaşlıq edən “LUKoil” şirkətinə payın satılmasında qeyri-adi bir şey görmədiyini qeyd edir: "İstər “Azəri-Çıraq-Günəşli”, istər “Şahdəniz”, istər sə digər layihələr olsun - biz görmüşük ki, 90-cə illərdən bu tərəfə paylar alınıb-satılır, bir şey gedir onun yerinə başqası gəlir". Təhlilçinin sözlərinə görə, bəzi iri şirkətlər daha miqyaslı layihələrə maraq göstərirlər. Hərçənd ki, payının bir hissəsini satan BP Azərbaycandan getmək fikrində olmadığını bildirib. Şirkətin Xəzər regionunda kommunikasiya və xarici əlaqələr üzrə vitse-prezidenti Bəxtiyar Aslanbəyli Azərbaycanda biznesi satmaq niyyətləri barədə suala mənfi cavab verib: "Qətiyyən yox! Biz Azərbaycanda ölkənin ən iri karbohidrogen hasılatı layihələrinin əməliyyatçısıyıq və burada dünyanın ən uğurlu tərəfdaşlıqlarından birini qurmuşuq. Bu regionda otuz ilə yaxındır ki, davam edən təhlükəsiz və etibarlı biznes fəaliyyətimizdən qürur duyuruq". İlham Şabanın sözlərinə əsasən isə, kəşfiyyat layihələrində operatorun öz payını digər şirkətə satması professional dildə risqlərin bölünməsi adlandırılır: "Adətən neft sektorunda belədir ki, 6 kəşfiyyat quyusundan biri məhsuldar olarsa, o yaxşı hal hesab edilir". BP-nin Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzrə regional prezidenti Harri Cons uğurlu olduğu təqdirdə həm Azərbaycana, həm də əməkdaşlığa fayda verəcək kəşfiyyat proqramı üzrə “LUKoil” və SOCAR ilə sıx əməkdaşlığa ümid etdiyini bildirib. Qeyd edək ki, Abşeron Yarımadasının Dayazsulu Hissəsi Abşeron yarımadasının cənubundakı dayaz sularda, Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşir. Bu layihə üzrə əməkdaşlıq 2014-cü ildə BP ilə SOCAR arasında əldə olunmuş müqavilə əsasında aparılır.
Onu da xatırladaq ki, son illərdə digər istiqamətlər üzrə də “LUKoil” Azərbaycanla işbirliyini genişləndirir. Hələ ötən il SOCAR və “LUKoil” şirkətləri arasında Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda “Naxçıvan” perspektiv strukturu, dənizin dayazsulu hissəsində “Xəzəryanı-Quba” və “Qoşadaş” perspektiv strukturlarını əhatə edən kəşfiyyat blokuna dair Anlaşma Memorandumu imzalanıb. “Qoşadaş” strukturu Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşir. 1951-ci ildən etibarən sahədə seysmik kəşfiyyat işləri aparılıb. “Naxçıvan” perspektiv strukturu Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunun dərin hissəsində yerləşir. Strukturun yerləşdiyi rayonda dənizin dərinliyi 120 metrdən 750 metrə qədər dəyişir. Struktur seysmik kəşfiyyat işləri nəticəsində 1960-cı ildə aşkar edilib. İndu bu yataqlarda “LUKoil” da fəaliyyətini genişləndirmək istiqamətində iş aparır. Bunun əsas səbəblərindən biri neft bazarının yenidən cəlbedici hala gəlməsidir.
Ramil QULİYEV
