Məlum olduğu kimi, işğaldan azad edilən rayonların bərpası və iqtisadi inkişafı, müasir tələblərə cavab verən infrastrukturun qurulması, əhalinin məşğulluğunun təmin olunması bu gün Azərbaycan dövlətinin prioritet iqtisadi hədəfləri sırasında yer alır. Burada o da xüsusi olaraq qeyd edilməlidir ki, azad edilmiş ərazilərimizin böyük iqtisadi potensialı və təbii ehtiyatları var. Bu səbəbdən həmin ərazilərə yerli və xarici investisiyaların cəlbi hər hansı ciddi çətinliklə üzləşmir. Hazırda azad edilmiş ərazilərdə başlanan abadlıq-quruculuq işləri beynəlxalq miqyasda da diqqətlə izlənilir.
Eyni zamanda, bu ərazilərdə bərpa və quruculuq proseslərində iştirak etmək istəyən xarici tərəfdaşların sayının artması da müşahidə edilir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarına bu fonda yeni sərmayə axını da gözlənilir. Məsələyə münasibət bildirən Alman-Azərbaycan Xarici Ticarət Palatasının ("AHK-Azərbaycan") sədri Fərid İsayev "Azərbaycanda xarici biznes: Biznes mühiti sorğusu 2021" adlı müstəqil hesabatın növbəti nəşrinin təqdimatında olduqca maraqlı açıqlamalar verib. Onun sözlərinə görə, Fizuli beynəlxalq hava limanı iqtisadi, nəqliyyat və logistika ilə bağlı Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının inkişafı üçün böyük imkanlar yaradır: “Bununla yanaşı, xarici investorlar, Almaniya şirkətləri bu böyük prosesdə iştirak etmək niyyətindədir. Bu əraziyə maraq göstərən investorlar adətən daha çox yeniliklər əldə etmək istəyirlər, hansı planlar var, hansı imkanlar olacaq? Biz anlayırıq ki, bu böyük bir prosesdir və bu prosesi bir neçə tərəfdən idarə etmək lazımdır. Burda digər mülahizələr də var. Məsələn, müvafiq təcrübənin və ekspertizanın olması önəmlidir və yəqin ki, bir motivasiya olmalıdır. Eyni zamanda, iştiraketmə forması da, əlbəttə ki, böyük fərq yarada bilər. "AHK-Azərbaycan"ın üzvləri bu əməkdaşlığı təmin etmək üçün platforma yaratmağa hazırdır. Bunu daha səmərəli etmək üçün lazım olan resurslarmız da var. Biz inanırıq ki, ümumi məqsədə nail olmaq üçün əlimizdən gələni edib, töhfə verə bilərik".
Xatırladaq ki, "Azərbaycanda xarici biznes: Biznes mühiti sorğusu 2021" hesabatı "AHK Azərbaycan"ın "KPMG Azərbaycan"la birgə əməkdaşlıq çərçivəsində hazırlayıb dərc etdiyi müstəqil nəşrdir. Bu ilin may-iyul aylarında aparılan onlayn sorğunun nəticələri əsasında formalaşan bu hesabat ölkədə investisiya mühitinə xüsusi diqqət ayırmaqla xarici şirkətlərin fəaliyyəti haqqında rəyləri əks etdirir. Onlayn keçirilən bu sorğu ümumi, mövcud iqtisadi vəziyyət, və eləcə də yaxın gələcəkdəki iqtisadi perspektivlərlə bağlı əsas məlumatları əhatə edən 21 sualdan ibarətdir. Sorğuya həmçinin ölkədəki investisiya mühitini və ölkəyə xarici kapital axınını daha da yaxşılaşdırmaq məqsədilə zəruri islahatların paralelində, davam edən iqtisadi islahatların səmərəliliyinə dair suallar daxil edilib. Ən son yenilikləri nəzərə alaraq, bu ilki nəşrdə bəzi suallar bir qədər dəyişdirilib və şirkətlərin Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgəsinin iqtisadi canlanmasında iştirak etmək niyyətlərini anlamaq üçün iki yeni sual da sorğuya əlavə edilib. Bu suallara cavablardan belə bəlli olur ki, həqiqətən də azad edilən ərazilərə pul qoymaq istəyən xaricilərin sayı yetərincədir. Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının (TDƏŞ) Baş katibi Bağdat Amreyev də bu fonda qeyd edir ki, türkdilli dövlətlərin də iş adamları Qarabağda quruculuq işlərinə qatılacaq.
Qeyd edək ki, azad edilən rayonlar işğaldan əvvəl üzümçülük, pambıqçılıq, taxılçılıq, heyvandarlıq sahəsində xüsusi paya malik idi. Bu ərazilərin aqrar istehsal və ixrac potensialı kifayət qədər böyükdür. Xüsusilə Şuşa, Füzuli, Kəlbəcər və Zəngilan əraziləri böyük turizm potensialına malikdir. Dünyanın ən qədim insan məskənlərindən olan Azıx mağarası Füzuli rayonu ərazisində yerləşir. Bu rayonlarda daxili və gəlmə turizm imkanları kifayət qədər böyükdür. İsti su mənbələri ilə zəngin Kəlbəcərdə sağlamlıq turizmi inkişaf etdirilməli, mədəniyyət turizm marşrutları bərpa olunmalıdır. Təbii sərvətlərin, faydalı qazıntıların işlənilməsi investisiyaların qoyuluşu baxımından böyük perspektiv vəd edir. Son illərdə Azərbaycanın qeyri-neft ixracında qızıl mühüm yer tutur. Həm dünya bazarlarında qızılın qiymətinin yüksəlməsi, həm də bu sahədəki şirkətlərin müasir istehsal texnologiyalarına sahib olması onu deməyə əsas verir ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə qızıl yataqlarının istismarı yaxın illərdə Azərbaycan iqtisadiyyatına böyük töhfə verəcək. Azərbaycanın ümumi daxili məhsulunda aqrar və turizm sektorunun payı az olsa da, bu iki sektor məşğulluğa kifayət qədər təsir göstərən sahələrdir. Bu baxımdan, əmək qabiliyyətli əhalinin məşğulluğu üçün böyük perspektiv yaranır. Genişmiqyaslı bərpafəaliyyətləri və yeni infrastrukturun qurulması tikinti sektorunun qarşısında yeni üfüqlər açır. Bərpa prosesində innovativ texnologiyaların tətbiqi diqqət mərkəzindədir. Elə bu səbəbdəndir ki, dünyanın aparıcı texnologiya şirkətləri də azad olunan ərazilərə xüsusi maraq göstərir.
Ramil QULİYEV
