Məlum olduğu kimi, bu il sentyabrın 15-dən bəri Azərbaycanda Aİ-95 “Premium” markalı benzin 1 manat 60 qəpiyə, Aİ-98 “Super” markalı benzin 1 manat 90 qəpiyə satılır. Aİ-95 markalı benzinin qiymətində budəfəki artım 15 qəpik olsa da, nəzərə almaq lazımdır ki, cəmi üç ay öncə bu benzin növünün qiyməti 1 manat 20 qəpik idi. Bu o deməkdir ki, Aİ-95 “Premium” markalı benzinin qiyməti son üç ay ərzində 33 faiz artıb.
Rəsmi rəqəmlərə görə, ötən il Azərbaycanda 1 milyon 300 min tondan çox dizel, 1 milyon tondan çox Aİ-92 markalı benzin işlədilib. Bu yanacaq növlərinin toplam istehlak payları, müvafiq olaraq, 54.4 və 43.4 faizdir. Ötən il boyunca Azərbaycan xaricdən 50 min tondan çox “Premium”, yəni Aİ-95 və 2 min 600 tondan çox “Super”, yəni (Aİ-98) markalı benzin idxal edib. Rəqəmlərdən belə bəlli olur ki, Aİ-95 və Aİ-98 markalı benzin növlərinin ümumi istehlakda payı təxminən 2 faiz civarındadır. Bu tip benzinlərə tələbin nisbətən aşağı olmasının əsas səbəblərindən biri Azərbaycanda avtoparkın yetərincə yaşlı olmasıdır. Sonuncu rəsmi məlumata görə, Azərbaycandakı avtomobillərin 77 faizinin istismar müddəti 10 ildən çoxdur. 5 ilədək yaşı olan avtomobillər ölkə üzrə avtomobil parkının cəmi 4 faizidir. Sözügedən markadan olan benzinlərin bahalaşmasını isə dünya bazarında gedən proseslə əlaqələndirirlər. Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) yanacaq satışı ilə məşğul olan törəməsi - SOCAR Petroleum QSC-nin mətbuat katibi Üzeyir Həbibbəyli də bu günlərdə bildirib ki, Azərbaycanda Aİ-95 və Aİ-98 yanacaq növlərinin bahalaşması mənbə ölkədə qiymət artımı ilə əlaqədardır.
Məhz belə bir vaxtda bəlli olub ki, Rusiyanın Sankt-Peterburq beynəlxalq əmtəə-xammal birjasında Aİ-95 markalı benzinin qiyməti növbəti dəfə rekord vurub. Benzinin hər tonunun qiyməti 0,6 % artaraq 60,18 min rubl və ya 1402 manat təşkil edib. Bundan əvvəlki rekord bu il iyulun 22-də qeydə alınıb. O zaman bu markadan olan benzinin dəyəri bir ton üçün 60,03 min rubl və ya 1399 manat olub. Bir daha qeyd edək ki, Aİ-95 və Aİ-98 markalı benzin Azərbaycanda istehsal olunmadığından xarici ölkələrdən idxal edilir. Məhsulun bu ölkələrdə qiymət artımı onun idxal dəyərinə və ölkəmidəki satış qiymətinə də birbaşa təsir edir. Azərbaycan Aİ-95 benzinini əsasən Rusiyadan alır. Rusiyada isə bu markanın qiyməti sürətlə artır. Bu mənada istisna edilmir ki, artan qiymətlər yenidən Azərbaycana da təsirini göstərəcək.
Xatırladaq ki, Azərbaycanda ili nisbətən köhnə olan avtomobil sürənlər Aİ-92 markalı benzindən istifadə edir. Təzə avtomobillərə isə adətən yüksək oktanlı hesab olunan Aİ-95 və ya Aİ-98 markalı benzin tökülür. Çünki hər bir avtomobilin texniki pasportunda onun üçün hansı növ yanacaqdan istifadə olunması qeyd edilir. Avropa ölkələrində 2014-cü ildən etibarən heç bir avtomobil aşağı oktanlı benzin ilə istehsal edilmir. Odur ki, həmin ölkələrdən gətirilən və son 6-7 ilin buraxılışı olan avtomobilləri sürənlər yüksək oktanlı benzinə üz tuturlar. Köhnə avtomobillərə isə ya yüksək oktanlı benzin tökmək məsləhət görülmür, ya da nisbətən ucuz qiymətə olan aşağı oktanlı benzin tökmək kifayət edir. Indi proseslərin inkişaf axarı göstərir ki, təzə maşın sürənlərin və yüksək oktanlı benzindən istifadə edənlərin xərci daha da artacaq. Çünki mənbə ölkələrdə Aİ-95 və Aİ-98 yanacaq növlərinin yenidən bahalaşması müşahidə edilir. Hesab edilir ki, Azərbaycanda da artıq bu marka benzinin istehsalına start verilməlidir. Məsələ ilə bağlı millət vəkili, iqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov dı bu günlərdə olduqca maraqlı analiz paylaşıb. O bildirib ki, bu ilin birinci yarısında Azərbaycan xaricdən 52 milyon 213 min dollar (88 milyon 763 min manat) dəyərində 75 min 407 ton Aİ-95 markalı benzin idxal edib: “Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə həcmin 2 dəfə, dəyərinin isə 2,3 dəfə artması deməkdir. Avro-5 standartına uyğun benzin əsasən Rusiya və Rumıniyadan idxal olunub. Belə ki, idxal edilən benzinin 60 faizdən çoxu Rusiyanın payına düşüb. Bu məhsul idxalına görə bu ilin ilk yarısında Rusiyaya 31 milyon 343 min dollar, Rumıniyaya isə 18 milyon 180 min dollar ödəmişik”. İqtisadçı Avro-5 standartına uyğun benzinin yerli istehsalının olmamasının hər il 100 milyon manata yaxın valyutanın ölkədən çıxmasına səbəb olduğunu, buna görə də yerli istehsalın ən qısa müddətdə təşkil edilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Qeyd edək ki, SOCAR rəsmilərinin açıqlamalarına əsasən, Heydər Əliyev adına NEZ-də aparılan modernizasiya nəticəsində 2022-ci ildən sonra zavodda Aİ-95 benzinin də istehsalı mümkün ola bilər. Belə olacağı halda idxal asılılığımız aradan qaldırıla bilər.
Onu da qeyd edək ki, idxal yanacağın bahalaşması hibridlərə tələbatı artırıb. Əvvəllər benzinin bahalaşması avtomobil sektorunda vətəndaşların daha çox dizel mühərrikli avtomobillərə üstünlük verməsi ilə nəticələnirdi. Bu gün daha bir alternativ var. Benzinin qiymətinin qalxması dizellə çalışan avtomobillərə və hibridlərə tələbatı daha çox artırıb. Getdikcə dizel də bahalaşacaqsa, hibrid avtomobillərə tələb daha da artacaq.
Tahir TAĞIYEV
