Qlobal iqtisadiyyat hələ də pandemiyadan ciddi əziyyət çəkir. Yaranmış vəziyyətdə bir çox ölkələrdə, əsasən də inkişaf etmiş dövlətlərdə özəl sektorun da ciddi çətinliklər yaşaması müşahidə edilir. ABŞ, Avropa, bir sıra Asiya ölkələrində özəl sektorda qeydə alınan çoxsaylı ixtisarlar da bunun təsdiqidir.
Sözsüz ki, mövcud durum Azərbaycana da neqativ təsir edir. Amma bu durumda bütün mənfi təsirlərin yaratdığı ağır nəticənin yükünü dövlətin öz çiyinlərinə götürməsi də aydın müşahidə edilir. Elə özəl sektorun ayaqda qalması da məhz dövlət dəstəyi sayəsində mümkün olub. Bu halda indi əsas məqamlardan biri iqtisadi gücü bərpa etmək və inkişafa nail olmaqdır. İqtisadiyyatın liberallaşdırılması, eyni zamanda, sahibkarlara göstərilən dəstəyin daha da təkmilləşdirilməsi istiqamətində atılan addımlar da buna xidmət edir. Özəl sektorun kreditlərlə təmin edilməsi, eyni zamanda, yerli və xarici investorların ölkəyə cəlb edilməsi də diqqət mərkəzindədir. Ən əsası isə, koronavirus pandemiyası nəticəsində tətbiq olunan karantin rejiminin ölkə iqtisadiyyatına təsirinin azaldılmasına yönəldilmiş təsirli tədbirlərdən biri də biznesə dövlət zəmanəti ilə kredit dəstəyinin verilməsidir. Ekspertlər bildirir ki, karantin rejimi dövründə sahibkarın ehtiyatları azaldığına görə dövlətin zəmanətli kredit dəstəyi iş adamının fəaliyyətini bərpa etməsi üçün faydalı zəmin hazırlayır. Artıq faktdır ki, bu addım atılarkən mikro və kiçik biznes təmsilçilərinin kredit təşkilatları ilə münasibətindəki əvvəlki problemlər də həllini dövlətin addımları ilə tapıb. Belə ki, biznes-bank münasibətlərində ən böyük problem bankların likvid girov əldə etmək istəyindən qaynaqlanırdı, bir qayda olaraq, daşınmaz əmlakı girov qoymaq tələb edilirdi. İndi bu ağırlığı dövlət öz üzərinə götürür. Sahibkarın aldığı kreditin 60 faizinə zəmanət verir. Bundan əlavə, kreditlər üzrə faiz dərəcəsinin 15 faizdən çox olmasına yol verilmir və faizin yarısı dövlət tərəfindən ödənilir. Əslində isə sahibkarlara kredit illik 7-7,5 faizlə verilir ki, bu da ipoteka faiz dərəcəsindən də aşağıdır. Kreditin müddəti 3 ilədək, məbləği isə 3 milyon manata qədər ola bilər. Bu isə sahibkarın işini və satışlarını bərpa edə bilməsi üçün böyük təkandır. Daha bir mühüm məqam odur ki, ödənişlər üçün icazə verilən güzəşt müddəti 12 ay müəyyənləşdirilib. Bu o deməkdir ki, ödəmələrdə gecikmə olacağı təqdirdə sahbkarlara qarşı 12 ay ərzində heç bir tədbir görülməyəcək.
Hazırda isə sahibkarların dövlət zəmanətli krediti asan və şəffaf formada əldə etməsi üçün İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən yaradılan Elektron Kredit Platforması artıq sahibkarların kredit sifarişləri üçün əlverişli vasitəyə çevrilib. Qeyd edək ki, indiyədək Elektron Kredit Platforması üzərindən 660 milyon manat həcmində yeni biznes krediti sifarişi üzrə 2200-dən çox müraciət daxil olub. Artıq 143 müraciət üzrə ümumi həcmi 27 milyon manat olan kreditlərin ayrılması barədə qərarlar qəbul edilib. Hazırda digər müraciətlərə baxılır və müəyyən olunmuş müddətdə nəticələr barədə sahibkarlara elektron platforma vasitəsilə məlumat verilir. Kredit-zəmanət mexanizminin tətbiqi pandemiyadan zərər çəkmiş sahələrdə iqtisadi fəallığın və məşğulluğun qorunub saxlanması, likvidliyin dəstəklənməsi baxımından xüsusilə əhəmiyyətlidir. Yeni biznes kreditlərinin Elektron Kredit Platforması vasitəsilə verilməsi isə sahibkarlara biznes kreditləri üçün onlayn rejimdə müraciət, müvəkkil kredit təşkilatları və İqtisadiyyat Nazirliyində müraciətlərə eyni vaxtda baxılması və statusunun real vaxt rejimində izlənməsi, həmçinin 3 kredit təşkilatına eyni vaxtda müraciət imkanının yaradılması və sair kimi üstünlüklər yaradır. Beləliklə, sahibkarların kreditlərə çıxış imkanları genişlənir, sərf olunan vaxta və xərclərə qənaət olunur. Biznes kreditlərinə dövlət zəmanətinin verilməsi və həmin kreditlər üzrə faizlərin subsidiyalaşdırılması mexanizminə əsasən, 500 milyon manat həcmində yeni biznes krediti portfelinin 60 faizədək hissəsinə dövlət zəmanəti verilir, həmçinin həmin kreditlərin illik faiz dərəcəsinin 50 faizi dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir. Ekspertlərə görə, pandemiya dövründə sahibkarlara dəstəyin artırılması, həm iqtisadi paket, həm dolayı təşviq tədbirləri ilə iş adamlarının dəstəklənməsi ondan xəbər verir ki, ən həssas dönəmlərdə belə Azərbaycan dövləti sahibkarının yanındadır. İndi bu halda sahibkarlar da öhdəliklərini yerinə yetirməli, vergi və məşğulluğun artırılması kimi məsələlərdə dövlətə yardım etməlidir.
Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov da bunu vacib sayır. O bildirib ki, sahibkarların da dövlət dəstəyinə uyğun olaraq məcburi öhdəlikləri vaxtında yerinə yetirməsi vacibdir:“Pandemiya da göstərdi ki, bu gün qeyri-rəsmi məşğulların sayı kifayət qədər çoxdur. Çoxlu sayda vətəndaşlarımız var ki, sahibkarlıq subyektləri onlarla əmək müqaviləsi bağlamır. Çox təəssüf ki, qeyri-leqal və ya gizli iqtisadiyyatda çalışaraq vergidən yayınan sahibkarlar var. Onlar bir tərəfdən vergidən yayınır, digər tərəfdən isə haqsız rəqabət yaradırlar. Bu da, təbii ki, iqtisadi inkişafa mane olan amillərdən hesab olunur. O baxımdan sahibkarların dövlət qarşısında fiskal və məcburi öhdəlikləri zamanında yerinə yetirməsi vacibdir.
Digər tərəfdən, pandemiya sahibkarların korporativ sosial məsuliyyətinin gücləndirilməsi məsələsini də gündəmə gətirir. Prezidentin ötən müşavirələrdə qeyd etdiyi kimi, sahibkarlıq subyektlərində korporativ idarəetmə formalaşmalıdır. Bu, şəffaflığın artırılması, səmərəliliyin yüksəlməsi və gizli iqtisadiyyatın leqallaşdırılması baxımından çox vacibdir. Digər tərəfdən isə, sahibkarların korporativ məsuliyyəti artmalıdır. Avropa ölkələrinin təcrübəsi göstərir ki, pandemiya daxil olmaqla, həssas dönəmlərdə vətəndaşlara, dövlətlə yanaşı, sahibkarlar da dəstək nümayiş etdirir. Korporativ sosial məsuliyyət sahibkarların vətəndaşları dəstəkləməsi və fərqli sosial humanitar layihələrin reallaşması baxımından çox vacibdir. Dövlətin artan dəstəyi fonunda sahibkarların da korporativ məsuliyyətinin formalaşması, ən əsası, korporativ idarəetməni tətbiq etməsinə ehtiyac var ki, daha şəffaf sahibkarlıq subyektləri formalaşsın, digər tərəfdən isə sahibkar, dövlətlə yanaşı, pandemiya dönəmi də daxil olmaqla, həssas dönəmlərdə vətəndaşlara birbaşa yardım, dəstək nümayiş etdirsinlər”.
Ramil QULİYEV
